Znajdź chorobę

Tętniak mózgu - przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Tętniaki mózgu charakteryzują się poszerzeniem światła naczynia, którego przyczyną jest osłabienie ściany naczynia w danym miejscu. Wyróżnić można tętniaki: prawdziwe, rzekome i rozwarstwiające. Czym cechuje się każdy z nich oraz jakie daje objawy? Tętniaki zwykle mają charakter wrodzony. Mogą jednak pojawiać się, jako skutek nadciśnienia i miażdżycy. Częściej występują u palaczy. Poznaj przyczyny, objawy oraz sposoby leczenia tętniaków mózgu.

Tętniak – jest to odcinkowe poszerzenie światła naczynia spowodowane osłabieniem ściany naczynia w danym miejscu. Najczęściej dotyczy naczyń tętniczych, bardzo rzadko żylnych. Tętniak mózgu to uwypuklenie naczynia doprowadzającego krew do mózgu.

Tętniaki mózgu - rodzaje

Tętniaki ogólnie można podzielić na:

  • prawdziwe,
  • rzekome,
  • rozwarstwiające.

Najczęściej mamy do czynienia z tętniakami prawdziwymi, gdzie osłabiona ściana naczynia uległa balonikowemu uwypukleniu – tak zwane tętniaki workowate. Powstają zwykle w miejscy podziału tętnic – o obrębie koła tętniczego mózgu (Willisa) lub w początkowych odcinkach głównych tętnic podstawy czaszki.

Wyróżniamy kilka rodzajów tętniaków:

  1. Tętniak prawdziwy, powstaje w momencie gdy osłabiona ściana naczynia ulega uwypukleniu. Fragment poszerzonej tętnicy przybiera formę balonika. Najczęstszy typ tętniaka tętnic mózgowych.
  2. Tętniak może również powstać w wyniku przerwania ciągłości ściany naczynia – wypływ krwi zostaje ograniczony przez struktury przylegające do naczynia, a ścianę tętniaka wówczas buduje powstająca z czasem tkanka łączna – są to tak zwane tętniaki rzekome – raczej nie spotykane w przypadku naczyń mózgowych.
  3. Tętniak rozwarstwiający. Ściana naczyń zbudowana jest z kilku warstw, jeśli dojdzie do pęknięcia błony wewnętrznej przepływająca krew może spowodować rozwarstwienie ściany naczynia - tworząc rzekomy kanał przepływu pomiędzy błoną wewnętrzną a resztą ściany. Tego typu tętniaki spowodowane są najczęściej nadciśnieniem, zwykle występują w aorcie, niezmiernie rzadko zdarzają się w tętnicach mózgu.

Tętniaki mózgu - lokalizacja

Najczęściej tętniaki lokalizują się na:

  • tętnicy łączącej przedniej,
  • tętnicy łączącej tylnej,
  • tętnicy szyjnej wewnętrznej w jej końcowym fragmencie,
  • tętnicy mózgu środkowej.

Rzadziej występują w obrębie krążenia tylnego. Często spotyka się mnogie tętniaki. Ich wielkość może być zróżnicowana – od kilku milimetrów do kilku centymetrów.

Tętniaki mózgu - przyczyny

Tętniaki najczęściej mają charakter wrodzony. Mogą jednak powstawać jako skutek nadciśnienia i miażdżycy. Częściej występują u palaczy.

Tendencja do powstawania tętniaków mózgu może być wrodzona bądź nabyta.

Przypuszcza się, że większość tętniaków mózgu jest wrodzona. Mówimy wówczas o dziedziczności – czyli częstszym występowaniu tętniaków w rodzinie chorego. Wrodzone tętniaki często występują u młodych, zdrowych osób, u których pierwszym objawem choroby bywa zwykle pęknięcie tętniaka.

Tętniaki nabyte częściej występują u osób starszych – średni wiek chorych to 60 lat. Jako nabyte przyczyny wymienia się: miażdżycę naczyń, starzenie się, nadciśnienie, palenie papierosów.

Czynniki ryzyka możemy podzielić na modyfikowalne i niemodyfikowalne.

Niemodyfikowalne czynniki ryzyka (czyli takie, na które nie mamy wpływu):

  • Predyspozycje genetyczne.
  • U osoby, u której w rodzinie były przypadki występowania tętniaków mózgu prawdopodobieństwo obecności lub rozwinięcia się tętniaka wzrasta dwukrotnie.
  • Płeć – tętniaki mózgu dwa razy częściej występują u kobiet.
  • Wystąpienie tętniaka mózgu w przeszłości.
  • Około 20% osób posiada więcej niż jeden tętniak mózgu.
  • Rasa – u ludzi rasy czarnej dwa razy częściej dochodzi do krwawienia podpajęczynówkowego.

Modyfikowalne czynniki ryzyka (czyli takie, na które mamy wpływ)

  • Nadciśnienie.
  • Palenie papierosów.

Dowiedz się: Sprawdź, czy zagraża ci nowotwór mózgu

Tętniaki mózgu - objawy

Tętniaki mózgu zwykle nie powodują żadnych objawów, cofają się samoistnie lub człowiek żyje z nimi całe życie i umiera z zupełnie innego powodu. Bywają jednak ogromnie niebezpieczne jeśli ulegną pęknięciu – powodują wówczas udar krwotoczny mózgu z wylewem krwi w obręb tkanki mózgowej.

Udar krwotoczny zwany potocznie „wylewem” może powodować poważne powikłania, znaczne uszkodzenia mózgu, a w 40-50% przypadków bywa śmiertelny.

W większości przypadków tętniaki mózgu często są diagnozowane przy okazji badania wykonywanego z powodu innego schorzenia. Tętniaki stają się objawowe, jeśli urosną do takich rozmiarów, że uciskają otaczające obszary w mózgu.

Mogą wówczas być przyczyną występowania:

  • bólów głowy,
  • karku,
  • zaburzeń widzenia,
  • mowy - w zależności od tego w jakim rejonie mózgu się znajdują.

Tętniaki najczęściej nie dają żadnych objawów, ale niosą ze sobą niebezpieczeństwo pęknięcia. Ściana naczynia w miejscu balonikowego poszerzenia jest delikatniejsza i słabsza. Jeśli dojdzie do rozerwania osłabionej ściany naczynia – dochodzi do niebezpiecznego w skutkach krwotoku, a objawy pojawiają się natychmiast i są bardzo nasilone.

Pęknięcie tętniaka - objawy

Objawy pękniętego tętniaka to:

  • bardzo silny, nagle pojawiający się ból głowy,
  • zaburzenia świadomości,
  • nudności,
  • wymioty,
  • nadwrażliwość na światło,
  • drgawki.

Pękniętemu tętniakowi może towarzyszyć ból karku, a wystąpienie sztywności karku jest objawem narastającego ciśnienia wewnątrzczaszkowego.

Niespodziewanie i nagle pojawiający się ból głowy to objaw najbardziej charakterystyczny. W przypadku innych schorzeń ból głowy nie ma charakteru nagłego uderzenia. Na przykład w przypadku bólów migrenowych, które mogą być również bardzo nasilone występują objawy przepowiadające wystąpienie bólu (aura migrenowa).

Tętniaki mózgu - wezwij pogotowie ratunkowe!

Jeśli u ciebie lub u kogoś z osób w twoim otoczeniu wystąpi nagły, bardzo silny ból głowy bez żadnych symptomów poprzedzających jego pojawienie się - koniecznie skontaktuj się z lekarzem lub wezwij karetkę pogotowia, w szczególności, gdy bólowi towarzyszą dodatkowe objawy w postaci:

  • nudności,
  • wymiotów,
  • nadwrażliwości na światło,
  • zaburzeń świadomości,
  • drgawek.

Tętniaki mózgu - diagnostyka

Lekarz po zbadaniu cię zweryfikuje konieczność dalszej diagnostyki i najprawdopodobniej skieruje cię do leczenia w szpitalu – w celu wyjaśnienia przyczyny bólu potrzebne będzie wykonanie tomografii komputerowej głowy. Wynik tego badania powinien dać odpowiedź na pytanie czy ból głowy jest spowodowany obecnością tętniaka czy też jego pęknięciem. Jeśli ból głowy jest spowodowany samą obecnością tętniaka lekarze neurolodzy/neurochirurdzy zdecydują o dalszym postępowaniu. Natomiast jeśli doszło do pęknięcia tętniaka konieczne będzie wykonanie operacji neurochirurgicznej.

Pękniecie tętniaka - rokowania

Pęknięcie tętniaka przeżywa jedynie 40-50% osób. Po rozerwaniu ściany naczynia krew wylewa się w obręb otaczających tkanek, dochodzi wtedy najczęściej do krwotoku podpajęczynówkowego, rzadziej śródmózgowego.

Przestrzeń wewnątrzczaszkowa jest ograniczona, dlatego ciśnienie wewnątrzczaszkowe bardzo szybko narasta. W zależności od wielkości krwawienia, może ono prowadzić do znacznych powikłań uszkadzając tkankę mózgową. W rezultacie krwawienia dochodzi do przemieszczenia uciskanych struktur mózgu, jeśli krwawienie jest duże może prowadzić do zaburzeń świadomości, śpiączki, a także może spowodować uszkodzenie ważnych dla życia ośrodków: ośrodka kontrolującego oddychanie czy połykanie.

Dlatego tak ważne jest wczesne diagnozowanie i wczesna embolizacja wewnątrznaczyniowa lub interwencja chirurgiczna, by zapobiegać rozerwaniu ściany tętniaka. A w momencie gdy już doszło do pęknięcia szybkie leczenie chirurgiczne.

Tętniaki mózgu - badania

Tętniaki mózgu zazwyczaj są diagnozowane przy okazji badania wykonywanego z powodu innego schorzenia, ponieważ najczęściej nie powodują żadnych objawów.

Jeśli istnieje podejrzenie, że chorujesz na tętniaka mózgu potrzebne będzie wykonanie badań, które są w stanie zobrazować naczynia mózgowe, by potwierdzić lub wykluczyć podejrzenia.

  1. Tomografia komputerowa głowy (CT): - badanie niebolesne, nieinwazyjne. Pozwala zidentyfikować ewentualne krwawienie wewnątrzczaszkowe.
  2. Angiografia tętnic mózgowych (AngioCT) – jest to badanie wykonywane podczas tomografii komputerowej – pozwala zobrazować naczynia mózgowe: ich przebieg i średnicę, ewentualne zwężenia i poszerzenia. Podczas wykonywania tomografii komputerowej do żyły pacjenta zostaje podany kontrast, który wraz z krwią zostaje rozprowadzony po całym organizmie. Kontrast jest nieprzepuszczalny dla promieni rentgenowskich i dzięki temu naczynia, w których znajduje się kontrast stają się widoczne na zdjęciach.
  3. Rezonans magnetyczny głowy (MRI) - badanie to pozwala dokładniej zobrazować krwawienie wewnątrzczaszkowe oraz ewentualnie uszkodzony obszar mózgu.
  4. Badanie płynu mózgowo – rdzeniowego (punkcja lędźwiowa).

  5. Przy podejrzeniu krwawienia podpajęczynówkowego (a do takiego dochodzi najczęściej przy pęknięciu tętniaka mózgu) wykonuje się punkcję lędźwiową pobierając płyn mózgowo – rdzeniowy do badania. Przy podejrzeniu krwawienia do przestrzeni podpajęczynówkowej – gdzie znajduje się płyn, spodziewamy się obecności krwinek czerwonych. Brak erytrocytów w płynie mózgowo rdzeniowym nie wyklucza krwawienia wewnątrzczaszkowego.

Tętniaki mózgu - leczenie

Wybór sposobu leczenia zależy od wielu czynników. Leczenie może być zachowawcze lub operacyjne.

W zależności od:

  • wieku chorego,
  • jego ogólnego stanu zdrowia,
  • rozmiarów tętniaka,
  • dodatkowych okoliczności

lekarz decyduje jaki sposób postępowania będzie w danym przypadku najlepszy. Interwencja chirurgiczna jest również niebezpieczna i niesie ze sobą duże ryzyko powikłań, a nawet zgonu chorego, dlatego lekarz z dużą starannością rozpatrzy wszystkie za i przeciw.

Tętniaki mózgu - operacja

Interwencja chirurgiczna jest znacznie bardziej ryzykowna u starszych osób, najczęściej obciążonych wieloma innymi chorobami, dlatego należy zawsze zastanowić się czy samo ryzyko związane z zabiegiem operacyjnym nie przewyższa ryzyka, które wiąże się z niepodjęciem takiego leczenia.

Wielkość tętniaka oraz jego sukcesywne powiększanie się odgrywają kluczową rolę w podejmowaniu decyzji o ewentualnym zabiegu. Jeśli tętniak mierzy mniej niż 10 mm niesie ze sobą małe ryzyko pęknięcia, dlatego lekarz najprawdopodobniej zdecyduje o dalszym leczeniu zachowawczym i obserwacji tętniaka. Natomiast jeśli tętniak jest znacznych rozmiarów, powoduje dodatkowe objawy (np. w postaci bólów głowy, zaburzeń widzenia, słyszenia) lub jeśli w przeszłości doszło już u ciebie do pęknięcia tętniaka mózgu konieczne może okazać się leczenie operacyjne.

Zarówno w przypadku obecności tętniaka o zachowanej ścianie (jak i jego pęknięcia), leczenie interwencyjne można przeprowadzić dwojako:

  1. Embolizacja tętniaka metodą wewnątrznaczyniową
  2. Embolizacja tętniaka to zabieg polegający na zamknięciu światła tętniaka przy pomocy cienkiego drucika. Z dala od tętniaka lekarz nakłuwa naczynie krwionośne, do wnętrza naczynia wprowadza rurkę i drogą wewnątrznaczyniową dochodzi do tętniaka, kontrolując położenie rurki przy pomocy promieni rentgenowskich. Następnie do rurki wprowadza drucik, którym wypełnia wnętrze tętniaka. Zatkanie światła tętniaka zmniejsza ryzyko jego pęknięcia. Ten zabieg jest mniej inwazyjny od zabiegu operacyjnego i uznawany jest za bardziej bezpieczny.
     
  3. Operacja chirurgiczna
  4. Zabieg polega na umieszczeniu metalowych klipsów na naczyniu przed i za tętniakowatym poszerzeniem. Powoduje to całkowite odcięcie dopływu krwi do tętniaka a zatem redukuje to możliwość jego pęknięcia. Ten rodzaj operacji wiąże się z koniecznością otwierania czaszki. To czy operacja może być wykonana zależy w dużej mierze od lokalizacji tętniaka i jego rozmiarów. Istotne znaczenie ma również wiek chorego i jego ogólny stan zdrowia. Zabieg polegający na zaklipsowaniu naczynia powoduje, że naczynie zostaje całkowicie niedrożne, a obszar jaki ono zaopatruje odcięty od dopływu krwi. Czasami tętniak znajduje się na tak ważnym życiowo naczyniu, że nie można pozwolić sobie na pozostawienie go niedrożnym. Wówczas konieczne jest wycięcie tętniaka i zszycie naczynia, tak, by krew nadal mogła w nim płynąć. Czasem po wycięciu tętniaka pozostały fragment naczynia jest za krótki by go zeszyć koniec do końca i operacja wiąże się to z pobraniem i doszyciem kawałka innego naczynia. Zabieg operacyjny niesie ze sobą duże ryzyko, dlatego podczas opieki pooperacyjnej na oddziale intensywnej terapii oraz podczas późniejszej hospitalizacji ważna jest kontrola ciśnienia wewnątrzczaszkowego, natomiast w dalszym leczeniu ambulatoryjnym kładzie się duży nacisk na kontrolę ciśnienia tętniczego, by zapobiegać ryzyku kolejnego krwawienia. U osób, u których doszło do pęknięcia tętniaka (jeśli to konieczne) stosuje się rehabilitację ruchową.

Tętniaki mózgu - zapobieganie

Nie znamy skutecznych sposobów zapobiegania powstawaniu tętniaków mózgu.

Czynniki ryzyka na jakie mamy wpływ to:

Dlatego palacze powinni jak najszybciej rzucić palenie. Natomiast osoby cierpiące na nadciśnienie powinny stosować się do zaleceń lekarza w celu kontroli ciśnienia tętniczego krwi. U zdrowego człowieka ciśnienie tętnicze krwi nie powinno przekraczać wartości 140/90 mmHg. Należy ograniczyć spożycie soli, pić wodę z niską zawartością sodu, oraz regularnie przyjmować leki przeciwnadciśnieniowe. Osobom otyłym zaleca się zmniejszenie masy ciała i dążenie do uzyskania prawidłowej wagi.

Jednak i to nie zawsze wystarcza by zapobiec chorobie - w przypadku rozpoznania tętniaka mózgu bardzo ważne jest wczesne podjęcie leczenia zabiegowego, by zapobiec pęknięciu tętniaka.

Jeśli tętniak jest mały i lekarz nie kwalifikuje pacjenta do zabiegu, to należy:

  • dbać o siebie,
  • prowadzić zdrowy styl życia,
  • nie palić,
  • stosować zdrową dietę.

I w zależności od tego jak zaleci specjalista zgłaszać się na wizyty kontrolne, stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego i zgodnie z jego wskazaniami wykonywać badania kontrolne.

Tętniaki mózgu - decyzja o zabiegu

Jeśli zdanie lekarza osoba kwalifikuje się do zabiegu, to nie należy odwlekać decyzji o operacji, bądź zabiegu wewnątrznaczyniowym, gdyż życie z tętniakiem można porównać z życiem na bombie zegarowej bez zegara: nigdy nie wiadomo kiedy wybuchnie. Lepiej poddać się planowemu zabiegowi, gdzie ryzyko i powikłania są znacznie mniejsze. W przypadku gdy dojdzie do rozerwania tętniaka ryzyko zgonu jest bardzo duże, gdyż w wyniku pęknięcia dochodzi do krwotoku wewnątrzczaszowego, wzrasta ciśnienie wewnątrzczaszkowe, uciskając struktury mózgu. Najczęściej prowadzi do ciężkich uszkodzeń mózgu i zgonu.

Bibliografia

  • Warlow Ch.,Neurologia,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
  • Lindsay K.W., Bone I.,Neurology and Neurosurgery Ilustrated,Churchill Livingstone,1997
  • Bochenek A., Reicher M., Hiller S., Łasiński W.,Układ naczyniowy,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa 2004