Torbiele trzustki - objawy, leczenie, operacja, rokowania

Torbiele trzustki to miejsca wypełnione płynem, otoczone tkankami. Powstają one w konsekwencji przewlekłego zapalania trzustki, którego najczęstszym powodem są alkohol, leki i zaburzenia metaboliczne. Jak wygląda leczenie tego schorzenia? Należy unikać tłustych posiłków, zaprzestać spożywać alkohol oraz jeść kilka, małokalorycznych posiłków.

Spis treści

Torbiele trzustki to inaczej torbiele rzekome, czyli struktury płynowe otoczone tkankami, ale nie posiadające ściany nabłonkowej. W ich wnętrzu znajduje się sok trzustkowy lub płyn z duża zawartością enzymu trzustkowego nazywanego amylazą. W przeciwieństwie do nich torbiele prawdziwe posiadają ścianę zbudowaną z nabłonków.

Trzustka - funkcje

Przewlekłe zapalenie trzustki, wg literatury jest chorobą częściej dotykająca mężczyzn, którzy stanowią nawet do 70% pacjentów.

Trzustka jest narządem zewnątrz i wewnątrzwydzielniczym, czyli produkuje (odpowiednio) enzymy trawienne wydzielane do światła przewodu pokarmowego oraz hormony wydzielane do krwioobiegu. Należy zarówno do układu pokarmowego jak i hormonalnego. Anatomicznie wyróżniamy w budowie:

  • głowę,
  • trzon,
  • ogon.

Część zewnątrzwydzielnicza zbudowana jest z jednostek wydzielniczych zbudowanych z komórek pęcherzykowych i wstawkowych zwanych pankreatonami. Skupione pankreatony tworzą zraziki.

Zobacz wideo: Jak rozpoznać raka trzustki?

Narząd ten pełni wiele funkcji: czynność zewnątrzwydzielnicza trzustki to przede wszystkim produkcja lekko zasadowego (pH 8) soku trzustkowego w ilości 1-3litrów na dobę, zawierającego:

  • wodę,
  • wodorowęglany,
  • jony,
  • enzymy trawienne.

Torbiele trzustki - przyczyny

Torbiele trzustki powstają podczas przewlekłego zapalenia trzustki – poważnego schorzenia jamy brzusznej. Jednym słowem są one powikłaniem tego schorzenia.

Do powstania torbieli trzustki dochodzi wtórnie do zapalenie trzustki: zarówno ostrego jak i przewlekłego. Podczas ostrego zapalenia trzustki dochodzi do powstania zbiorników ostrej fazy czyli zbiorników soku trzustkowego, który wydostaje się do otaczających tkanek gdy dojdzie do przerwania ciągłości przewodów trzustkowych. Z czasem zbiorniki ostrej fazy zanikają, ale mogą przekształcić się właśnie w torbiele.

W skrócie przewlekłe zapalenie trzustki jest chorobą, w której dochodzi do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia struktur trzustki, a zmiany dotyczą zarówno struktur wewnątrzwydzielniczych jak i zewnątrzwydzielniczych.

Czynniki ryzyka powstawania torbieli są takie same jak w przypadku zapalenia trzustki i zostały one pogrupowane jak czynniki:

  • toksyczne,
  • metaboliczne,
  • autoimmunologiczne,
  • nieznane (idiopatyczne),
  • obstrukcyjne.

Czynniki ryzyka rozwoju przewlekłego zapalenie trzustki, zebrane w tzw. system TIGAR-O ( akronim od anglojęzycznych nazw przyczyn ), który grupuje czynniki na:

  1. T -  toksyczno-metaboliczne: alkohol, leki, zaburzenia metaboliczne
  2. I - idiopatyczne:  tzw niezidentyfikowane
  3. G - genetyczne: defekty genów, rodzinne zapalenie trzustki
  4.  A - autoimmunologiczne: kiedy organizm atakuje własne tkanki
  5.  R -  repit - powstałe w wyniku nawracających zapaleń lub ciężkich postaci ostrego zapalenia trzustki
  6. O– obstructive - zaporowe przewlekłe zapalenie trzustki np. podczas ucisku przewodów trzustkowych przez guzy, wady anatomiczne trzustki

Jako najważniejszy czynnik toksyczny jest wymieniany alkoholodpowiadający za przeważającą większość przypadków przewlekłego zapalenie trzustki. Ryzyko wzrasta wraz z ilością wypijanych promili oraz czasem nadużywania alkoholu, rodzaj alkoholu jest bez znaczenia. Z innych przyczyn wymienianie są:

  • tytoń,
  • nadużywanie niektórych leków,
  • niektóre zaburzenia metaboliczne.

Przyczyny idiopatyczne to te przyczyny, których nie da się wychwycić, nie są zidentyfikowane. Generalnie choroby idiopatyczne można określić jako rozwijające się „same z siebie”.

Przyczyny genetyczne występują u osób posiadających mutacje w pewnych genach odpowiadających za ochronę trzustki m.in. przed samostrawieniem. Do genów tych zaliczamy m.in. geny CFTR, SPINK1 czy niedobór alfa1-antytrypsyny.

W przypadkach dziedzicznego zapalenie trzustki choroba pojawia się wcześnie, nawet u dzieci.

Tło autoimmunologiczne polega na atakowaniu przez układ odpornościowy własnych komórek i tkanek. Autoimmunologiczne przewlekłe zapalenie trzustki może być izolowane ( tylko trzustka jest atakowana ) lub współistnieć z innymi chorobami z autoagresji.

Reklama

Torbiele trzustki - objawy

Objawy torbieli trzustki to:

  • dolegliwości bólowe w górnej części jamie brzusznej,
  • objawy przewlekłego zapalenia trzustki.

Enzymy trawienne - rodzaje

  1. Enzymy trawiące białka: trypsyna, chymotrypsyna, elastazy, karboksypeptydazy
  2. Enzymy trawiące tłuszcze: lipaza trzustkowa, fosfolipaza, esterazy\
  3. Enzymy trawiące polisacharydy (cukry): amylaza trzustkowa

Część wewnątrzwydzielnicza jest utworzona z wysp Langerhansa, rozmieszczonych w całej trzustce, ale z dominacją w obrębie ogona. Komórki wchodzące w skład wysp to komórki A – produkujące glukagon, B – insulinę, D – somatostatynę, PP- polipeptyd trzustkowy.

Torbiele trzustki - diagnostyka

Podczas wizyty u lekarza oczekujemy postawienia trafnej diagnozy, a to w naprawdę dużej mierze zależy od rozmowy czyli wywiadu, który może być różnie długi.

Cenne informacje to m.in:

  • jaki jest charakter dolegliwości (co dolega),
  • od kiedy sa problemy,
  • gdzie jest zlokalizowany ból (możesz pokazać palcem gdzie boli),
  • jak określisz ból ? (stały? pojawia się i znika? piekący? ostry? tępy?). Może jeszcze gdzieś promieniuje?
  •  kiedy ból się nasila, kiedy maleje,
  • co się dzieje po zjedzeniu posiłków, w czasie ruchów ciała.

Ważne jest także na co pacjent choruje lub chorował, jakie leki są zażywane.

Zastanów się czy wcześniej były takie same lub podobne dolegliwości, jeżeli chorujesz od dawna zastanów się jak często są zaostrzenia, na czym one polegają ( jakie są objawy).

Torbiele trzustki - badania

W badaniu fizykalnym lekarz określa m.in.:

  • ogólny stan pacjenta,
  • jego odżywienie,
  • poszukuje odchyleń w badaniu.

Badanie brzucha obejmuje:

  • ocenę wizualną brzucha,
  • osłuchiwanie perystaltyki (ruchów jelit ),
  • ocenę bolesności brzucha podczas palpacji, opukiwania,
  • obecność oporów w jamie brzusznej, objawów otrzewnowych świadczących o podrażnieniu otrzewnej.

Nawracające ostre zapalenie trzustki czy zmiany na tle niedokrwienia powodują postępujące zmiany prowadzące do przewlekłego stanu. Zaporowe zapalenie trzustki związane jest z utrudnienia w odpływie soku trzustkowego np. przez przewlekłe procesy zapalne, które prowadza do wytworzenia blizn w obrębie brodawki Vatera, guzy, urazy trzustki i anatomiczne wady wrodzone, jak trzustka podzielona czy trzustka obrączkowata.

Torbiele trzustki są widoczne w badaniach obrazowych: począwszy od najtańszej i najbardziej dostępnej ultrasonografii jamy brzusznej (usg) przez tomografię komputerową po rezonans magnetyczny.

Dodatkowo przy obecności torbieli trzustki określa się czy aktualnie jest stan zapalny (oznacza się wskaźniki stanu zapalnego jak liczba białych krwinek, CRP), oceniana jest funkcja trzustki i stopień jej uszkodzenia-w tym celu sprawdza się glikemię (poziom cukru we krwi), enzymy trzustkowe w surowicy lub moczu amylazę bądź lipazę. W zaawansowanych postaciach przewlekłego zapalenia trzustki obecne są zaburzenia trawienia, pojawiające się wtórnie do niedoborów enzymów trawiennych produkowanych przez trzustkę.

Torbiele trzustki - leczenie

W niektórych przypadkach przez jakiś czas obserwuje się torbiele, gdyż mogą same ulegać zmniejszeniu, ale generalnie zasada leczenia torbieli sprowadza się do usunięcia zawartości torbieli. Ewakuację treści torbieli można uzyskać nakłuwając je pod kontrolą np. ultrasonografii. W rzadkim przypadkach konieczne jest usunięcie torbieli podczas zabiegu operacyjnego.

Konieczne jest także leczenie przewlekłego zapalenia trzustki obejmujące m.in.:

  • abstynencję,
  • odpowiednią dietę (dietę lekkostrawną, ale dostarczającą odpowiednią ilość kalorii i składników pokarmowych),
  • uzupełnianie enzymów trzustkowych,
  • leczenie bólu.

Enzymy trzustkowe nie tylko poprawiają trawienie, ale i działają przeciwbólowo.

Przewlekłe zapalenie trzustki - leczenie

 Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki obejmuje zalecenia ogólne jak zaprzestanie spożywania alkoholu, zmiana nawyków dietetycznych.

Dieta polega na wykluczeniu:

  • pokarmów tłustych,
  • ciężkostrawnych,
  • bogatych w błonnik,

w zależności od obecnych zaburzeń węglowodanowych konieczne może być także włączenie diety cukrzycowej

Chorzy powinni spożywać 5-6 posiłków, niezbyt dużych objętościowo, z odpowiednią kalorycznością. W niektórych przypadkach konieczne jest uzupełnienie nienasyconych kwasów tłuszczowych i triglicerydów.

 Z powodu dolegliwości bólowych konieczne jest włączenie leczenia przeciwbólowego, które obejmuje zastosowanie enzymów trzustkowych, leki przeciwbólowe, aż do postępowania inwazyjnego.

Enzymy trzustkowe - suplementacja

 Suplementacja enzymów trzustkowych poza usprawnieniem trawienia (bo brakuje enzymów) pozwala na zmniejszenie bólu. Tłumaczone jest to mechanizmem braku pobudzenia przez pokarm trzustki do produkcji i wydzielania trzustki, zmniejszeniem ciśnienia w drogach trzustkowych (bo trzustka nie jest pobudzona do produkcji enzymów), dodatkowo poprawę wyjaśnia się mniejszą ilością niestrawionych resztek pokarmowych docierających do jelit.

Torbiele trzustki - leki

Kolejnym etapem leczenia przeciwbólowego jest włączenie leczenia farmakologicznego: od leków nienarkotycznych (ibuprofen, paracetamol) po leki narkotyczne.

U niektórych chorych stosuje się blokadę splotu trzewnego lub przecięcie włókien nerwowych.

Torbiele trzustki - leczenie inwazyjne

Możliwe jest też inwazyjne leczenie:

  • protezowanie czy poszerzanie dróg trzustkowych,
  • nacięcie brodawki Vatera (miejsce wypływu soku trzustkowego do dwunastnicy).

Leczenie niewydolności wewnątrzwydzielniczej (cukrzycy) jest indywidualnie dobieranie w zależności od poziomu zaburzeń oraz reakcji na wprowadzone leczenie zmniejszające poziom glukozy we krwi.

 W przypadku uporczywego bólu, bez reakcji na leki, niektórych powikłań czy podejrzenia procesu złośliwego (przemiana nowotworowa) konieczne może być leczenie operacyjne.

Torbiele trzustki - zapobieganie

Tak naprawdę zapobieganie powstawaniu torbieli trzustki to zapobieganie przewlekłemu zapaleniu trzustki. Podstawowa zasada to unikanie czynników (o ile są one zidentyfikowane) odpowiedzialnych za problem. Najczęstsze z nich to alkohol, kamica żółciowa. Stąd konieczność abstynencji oraz przestrzeganie diety.

 Przewlekłe zapalenie trzustki jest chorobą o różnym natężeniu dolegliwości – od okresowo pojawiających się napadów bólu po stały ból. Duże znaczenie ma postępowanie zgodnie z zaleceniami lekarskimi: odpowiednimi lekami (np. enzymami trzustkowymi) i dietą.

Dużym problemem jest niedożywienie, które pojawia się wtórnie do niedoboru enzymów oraz nasilenia bólu po posiłkach (chorzy często odmawiają jedzenia). Dużym problemem jest także niewydolność trzustki polegająca na niewystarczającej produkcji insuliny-hormonu odpowiedzialnego za obniżanie poziomu glukozy (cukru) we krwi. U chorych z przewlekłym zapaleniem trzustki może pojawić się cukrzyca.

U chorych występuje pogorszenie apetytu wtórnie do przewlekłej choroby, problem braku apetytu jest powszechny u osób nadużywających alkoholu. Dodatkowo niedobór enzymów odpowiada za zaburzenia trawienia i wchłaniania (zbyt duże fragmenty składników pokarmowych nie mogą być wchłonięte). Pojawiająca się biegunka tłuszczowa jest znakiem upośledzonego trawienia i wchłaniania tłuszczy, w pewnym momencie może prowadzić do niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach ( A,D,E,K ).

Konieczne jest spożywanie posiłków często (5-6 na dzień),ale małych objętościowo, z odpowiednią ilością kalorii i składników pokarmowych w ciągu doby (około 2500 – 3000 kcal), z dużą zawartością białka, a mniejszą błonnika.

Torbiele trzustki - domowe sposoby zapobiegania

Leczenie domowe obejmuje zaprzestanie spożywania alkoholu (abstynencja zmniejsza postęp choroby) oraz odpowiednie postępowanie dietetyczne, z uwzględnieniem odpowiedniej ilości kalorii i składników pokarmowych.

Konieczna jest stała kontrola lekarska.

Dowiedz się więcej o leczeniu przewlekłego zapalenia trzustki.

Dietę określa lekarz lub dietetyk, a w zależności od stopnia niewydolności enzymatycznej trzustki konieczne staje się uzupełnianie enzymów trzustkowych (poza poprawa trawienia wpływają także przeciwbólowo) oraz składników pokarmowych.

Brak insuliny - powikłania

W przypadku niewydolności wewnątrzwydzielniczej, gdy brakuje insuliny (powodującej obniżenie poziomu glukozy we krwi), pojawia się cukrzyca, która wymaga postępowania diabetologicznego – lekarz ustala sposób leczenia:

  • dietę,
  • leczenie tabletkami,
  • insuliną.

Leczenie cukrzycy w przebiegu przewlekłego zapalenie trzustki może być trudne, gdyż poza insuliną brakuje także glukagonu (hormonu działającego przeciwstawnie do insuliny).

Niezależnie od tego co u siebie podejrzewasz jeśli masz przewlekłe bóle brzucha-konieczne jest wyjaśnienie problemu. Udaj się do lekarza! Jeśli niestety w przeszłości pojawił się problem ostrego zapalenia trzustki postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeśli konieczne są kontrole-nie zaniedbuj się, gdyż wtedy zaniedbujesz samego siebie! Także w przypadku bardzo silnych dolegliwości bólowych brzucha, które nie mijają samoistnie lub pomimo stosowania domowego leczenia- poszukuj pomocy lekarskiej.

Czytaj też:

Bibliografia

  • pod red. Prof. A.Szczeklika, Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2005

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!