Jakie są przyczyny i objawy braku apetytu?

Brak apetytu jest jedną z form zaburzenia łaknienia. W wielu przypadkach to stan przejściowy, ale może być także sygnałem o różnych chorobach. Jak radzić sobie z niechęcią do jedzenia?
Kobieta nie ma apetytu
źródło:123RF
  • Brak apetytu to jedna z form zaburzeń łaknienia. Pojawia się niezależnie od wieku - u dzieci, osób dorosłych i seniorów. Jeśli nie towarzyszą mu dodatkowe nieprzyjemne objawy może być stanem przejściowym i nie zagrażającym zdrowiu.
  • Przyczyny braku apetytu są bardzo różnorodne. Często mają podłoże chorobowe, w wielu przypadkach wywołuje je stres. Dzieci nie jedzą także z powodów emocjonalnych i ciekawości otaczającym je światem. Seniorów dotykają problemy układu trawiennego, a często przyczyna jest prozaiczna – brak uzębienia.
  • Apetyt pobudza wiele ziół oraz odpowiednio skomponowane i urozmaicone posiłki. Warto poznać przyczynę braku łaknienia. Na rynku medycznym dostępne są preparaty, które wspomagają pobudzanie apetytu, ale ich stosowanie powinno być skonsultowane z lekarzem.
SPRAWDŹ TEŻ: Brak apetytu u dzieci - przyczyny. Jakie badania wykonać?
Spis treści

Co oznacza brak apetytu?

Apetyt to chęć zjedzenia określonego pokarmu. Brak apetytu to jedna z form zaburzenia łaknienia, która polega na niechęci do jedzenia. Znacznie utrudnia przyjmowanie pełnowartościowych posiłków. 

Wiele czynników środowiska zewnętrznego wpływa na brak łaknienia. Do takich należy na przykład wysoka temperatura czy nadmierny wysiłek fizyczny. Niechęć do jedzenia często powoduje duży spadek wagi na skutek braku łaknienia. 

Utrata apetytu może być sygnałem o wielu dolegliwościach, zarówno psychicznych, jak i organicznych. Jakie objawy towarzyszą utracie łaknienia? Oto przykłady:

  • nudności, 
  • uczucie pełności w żołądku,
  • uczucie wzdęcia nawet po małym posiłku,
  • dezorientacja,
  • problemy z koncentracją,
  • niekontrolowana utrata wagi,
  • zmęczenie,
  • zaparcia, 
  • bezsenność,
  • zmiany w nastrojach (z depresją włącznie). 

W zaawansowanym procesie zaburzeń łaknienia chorobliwy brak apetytu może dodatkowo wywoływać gorączkę, biegunkę, wymioty i dokuczliwe bóle brzucha. 

Analiza wszystkich symptomów pozwala na odnalezienie przyczyny utraty apetytu i zidentyfikowanie charakteru zaburzeń. Taki stan może być niebezpieczny dla zdrowia organizmu. 

Przyczyny braku apetytu

Brak apetytu może mieć bardzo różne podłoże. Zdrowa i zbilansowana dieta pozwala każdemu organizmowi prawidłowo funkcjonować dzięki dostarczaniu potrzebnych składników odżywczych. Brak łaknienia zaburza ten proces.

Do najczęstszych przyczyn braku apetytu zaliczane są:

  • stres, który działa destrukcyjnie na cały organizm. Sytuacje stresowe wywołują uczucie ściskania w żołądku, osłabiają pracę jelit i powodują zmniejszenie uczucia głodu. Brak apetytu i stres mogą być sygnałem o postępującej depresji,
  • choroby przewodu pokarmowego, takie jak nieżyt żołądka, zapalenie jelit, wątroby, trzustki czy dróg żółciowych. Częstą przyczyną braku łaknienie są wrzody żołądka, którym towarzyszy dokuczliwy ból brzucha. Chory unika jedzenia, aby oszczędzić sobie tej nieprzyjemnej dolegliwości,
  • alergie pokarmowe, takie jak uczulenie na uczulenie na białko mleka, orzechy, jajka, ryby czy owoce morza,
  • pasożyty, a konkretnie zakażenie pasożytami chorobotwórczymi. Do takich należą owsiki, tasiemiec lub glista ludzka. Pacjenci odczuwają dodatkowo silne bólebrzucha, biegunki i wzdęcia,
  • choroby układu oddechowego, a przede wszystkim infekcje dróg oddechowych o podłożu bakteryjnym lub wirusowym,
  • błędy żywieniowe, takie jak urozmaicone posiłki lub pośpiech. Te przyczyny braku łaknienia częściej dotykają dzieci, 
  • zespół złego wchłaniania, który skutkuje nieprawidłowym trawieniem lub przyswajaniem tylko określonych produktów,
  • zaburzenia witaminowe (głównie witaminy D) oraz elektrolitowe, polegające na zwiększonym stężeniu wapnia,
  •  niedokrwistość, wynikająca z niedoboru żelaza,
  • choroby ośrodkowego układu nerwowego, którym towarzyszy wzmożone ciśnienie śródczaszkowe,
  • choroby nowotworowe, 
  • zaburzenia odczuwania smaku i zapachu,
  • nadużywanie nikotyny i alkoholu.

Okresowy brak apetytu po szczepieniu to także częsta przyczyna utraty łaknienia. Organizm mobilizuje się do wytwarzania przeciwciał i naturalna reakcja jest niechęć do jedzenia. W tych przypadkach apetyt wraca po 2-3 dniach. 

Brak apetytu w ciąży 

Okres ciąży kojarzy się większości z czasem wzmożonego apetytu. Nie zawsze jednak ciężarna kobieta ma ochotę na jedzenie. Brak apetytu na początku ciąży to naturalny i zdrowy objaw. 

Przyszła mama odczuwa mdłości i zawroty głowy w początkowej fazie ciąży, a nudności pojawiają się nie tylko rano, a także popołudniu i wieczorem. Organizm kobiet w ciąży doświadcza wielu zmian hormonalnych, a wysoki poziom hormonu hCG powoduje mniejszy apetyt. 

Problemy z utratą łaknienia i wymiotami są najbardziej nasilone w 1 trymestrze. W tym czasie wzmacnia się dodatkowo odczuwanie smaków i zapachów, które może wywoływać niechęć do jedzenia. 

Nadmierne wyczulenie na zapachy może doprowadzić nawet do jadłowstrętu. W 2 trymestrze zmniejszony apetyt spowodowany jest rosnącym brzuchem i uczuciem większej sytości po zjedzeniu posiłku. 

Brak apetytu w ciąży w 3 trymestrze to częste zjawisko. Dziecko jest już na tyle duże i rozwinięte, że uciska na wiele narządów mamy, w tym także na żołądek. Pojawia się odczucie, iż nie można już więcej zjeść. Wiele kobiet w tym czasie cierpi na zgagę, która także jest przyczyną braku apetytu w ciąży. Lekarze zalecają przyszłym mamom zjadanie w częstszych odstępach małych porcji posiłków.  

Przed rozwiązaniem niektóre kobiety odczuwają wilczy apetyt, a inne brak apetytu przed porodem. To skutek oczyszczania się organizmu, w tym także jelit. Wiele kobiet dodatkowo odczuwa stres przedporodowy, który odbiera im chęć do jedzenia.  

Brak apetytu u dorosłych 

Brak apetytu u dorosłego może mieć podłoże chorobowe. Wiele osób cierpi na choroby przewlekłe, a te sprzyjają utracie łaknienia. Należą do nich choroby nerek, wątroby, cukrzyca, astma, choroby tarczycy, endokrynologiczne i serca. Brak łaknienie często towarzyszy chorobom nowotworowym. 

Kolejnymi przyczynami braku apetytu u dorosłych są: 

  • stany emocjonalne. Stres związany z pracą, problemy finansowe czy nadmierne napięcie odbierają apetyt i zaburzają równowagę emocjonalną,
  • palenie papierosów, 
  • nadużywanie alkoholu,
  • problemy hormonalne,
  • sitofobia, czyli strach przed dolegliwościami bólowymi po zjedzeniu posiłku,
  • przyjmowanie określonych leków,
  • niedobory witamin.

Jak radzić sobie z brakiem łaknienia? Warto przez pewien czas stosować dietę lekkostrawną, korzystać z ruchu na świeżym powietrzu, uspokajać nerwy i przygotowywać różnorodne posiłki.

Brak apetytu u seniora  

Brak apetytu u osób starszych może mieć dodatkowo inne podłoże niż u osób dorosłych w młodszym wieku czy u dzieci. Specjaliści podkreślają, iż większość problemów z jedzeniem wynika również z fizjologii starzenia. 

Przyczynami braku apetytu u seniora są:

  • niewłaściwa higiena jedzenia, która polega na odmawianiu przyjmowania posiłków lub braku systematyczności co do ich godzin,
  • spożywanie zbyt dużej ilości słodyczy,
  • ciężkostrawna dieta, która wywołuje złe samopoczucie i odmowę jedzenia,
  • zbyt obfite posiłki przed snem
  • niedobór w organizmie substancji odpowiadających za łaknienie (np. cynku),
  • przyjmowanie leków, które wywołują efekt uboczny w postaci braku apetytu,
  • zaburzenia smaku i zapachu, które nasilają się z wiekiem,
  • problemy z gryzieniem z uwagi na braki w uzębieniu,
  • problemy z połykaniem. 

Brak apetytu u starszej osoby można zwiększyć domowymi sposobami, ale wymaga to pomocy opiekuna takiej osoby i dużej dawki cierpliwości.

Skutecznymi metodami są:

  • urozmaicanie codziennych posiłków,
  • przygotowywanie potraw w postaci płynnej, jeśli senior ma problemy z gryzieniem,
  • przyjmowanie do 5 niewielkich posiłków, 
  • regularne odstępy między posiłkami,
  • spożywanie posiłków w spokojnej atmosferze,
  • ograniczanie posiłków ciepłych,
  • stosowanie przypraw, ziół i naparów, które wzmacniają łaknienie,
  • suplementacja środkami, które wspomagają apetyt (np. cynk).

Jak pobudzić apetyt?

Organizm bardzo często daje sygnał w postaci braku apetytu, że dzieje się coś niepokojącego. Poznanie przyczyny pozwala ją wyeliminować i przywrócić stopniowo apetyt. Przykładem jest stres – jeśli mija, znika także utrata łaknienia. 

Co jeść na brak apetytu? Warto spożywać dużo zielonych warzyw, takich jak szparagi, ogórki, fasola czy sałata, które przyspieszają trawienie i pobudzają apetyt. Takie działanie mają także soki owocowe, niskotłuszczowe jogurty czy białe pieczywo. 

Istnieje również wiele domowych sposobów na brak apetytu, niezależnie od wieku: 

  • duże znaczenie ma codzienna aktywność fizyczna, oczywiście dostosowana do wieku i możliwości. Spacer na świeżym powietrzu, ćwiczenia czy basen pozwolą organizmowi zregenerować się i poczuć apetyt,
  • zioła na brak apetytu, na przykład mięta, pokrzywa, kminek, kurkuma czy gorczyca, wpływają pozytywnie na układ pokarmowy i pobudzają chęć do jedzenia,
  • przygotowywanie urozmaiconych posiłków, które dobrze smakują i dobrze wyglądają,
  • regularne spożywanie posiłków w mniejszych porcjach,
  • uzupełnianie witamin z grupy A i cynku.

Co na brak apetytu u dziecka? Wobec braku innych niepokojących objawów należy przyjąć zasadę, iż dziecko zjada tyle ile może, a rodzic decyduje co maluch może zjeść. W czasie posiłków warto zachować spokój i przyjazną atmosferę, bez karania za brak apetytu. Warto przygotowywać posiłki urozmaicone i ciekawie wyglądające, aby zachęcać dziecko do ich spróbowania. 

Co na brak apetytu u dorosłego? Oprócz wszystkich wymienionych wyżej domowych sposobów osoby dorosłe, które samodzielnie przygotowują posiłki powinny wyjątkowo dbać o urozmaicanie potraw. Warto szukać nowych smaków i inspiracji, korzystać z blogów czy programów kulinarnych. Czerwone wino wytrawne pobudza łaknienie, warto wypić kieliszek przed posiłkiem. 

Tabletki na brak apetytu 

Zadaniem leków na brak apetytu jest pobudzenie łaknienia. Jeśli problem jest przejściowy i nie towarzyszą mu nieprzyjemne dolegliwości (wymioty, biegunka, nudności czy gorączka) można zastosować tabletki na brak apetytu bez recepty, dostępne w większości aptek, które w przeważnie są suplementami diety. 

Warto skonsultować przyjmowanie danego preparatu z farmaceutą i poprosić o poradę. Środki te różnią się składem, formułą i ceną. Występują nie tylko w formie tabletek na brakapetytu, a także syropów na apetyt, preparatów do rozpuszczania (tabletki musujące, proszek w saszetkach). 

Zawierają głównie wyciągi ziołowe, które wspomagają procesy trawienne i pobudzają wydzielanie soków żołądkowych, hymekromon, czyli pochodną kurkumy lub chrom, który utrzymuje prawidłowy poziom glukozy we krwi. 

Przyjmowanie lekarstw na brak apetytu należy konsultować z lekarzem, który może zalecić specjalistyczne środki, dostępne tylko na receptę. Często zawierają cyproheptadynę, która powoduje znaczny przyrost masy ciała. Tego typu leki muszą być przyjmowane pod ścisłą kontrolą lekarza, aby nie zaszkodzić i zapobiegać pojawianiu się skutków ubocznych. 

Czytaj również

Bibliografia

  • M. Jarosz, M. Białkowska „Praktyczny podręcznik dietetyki”, Instytut Żywności i Żywienia, 2010,
  • J. Gawęcki, L. Hryniewiecki „Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018,
  • M. Jarosz „Dietetyka. Żywność, żywienie w prewencji i leczeniu”, Wydawnictwo IŻŻ, Warszawa 2017,
  • E. Wernio, J. A. Dardzińska, S. Małgorzewicz „Anoreksja wieku podeszłego – epidemiologia, przyczyny, konsekwencje zdrowotne”, Geriatria 2016; 10: 32 – 38.
Artykuł napisany przez
Jolanta Woźniak
Absolwentka Prawa na Uniwersytecie Łódzkim. Pierwsze doświadczenie zawodowe zdobywała, jako pracownik Działu Penitencjarnego i Organizacyjno-Prawnego w Areszcie Śledczym w Łodzi. Od 2004 roku Zastępca Prezesa i Członek Zarządu w Miejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Od kilku lat copywriterka, głównie w tematyce prawnej, ale i medycznej i parentingowej. Prywatnie szczęśliwa mama i miłośniczka dobrego kina.
Więcej z kateogrii: Odżywianie
Przeczytaj artykuł
Najbardziej sycące produkty - oto 7 niskokalorycznych produktów
Przeczytaj artykuł
Olej z wątroby rekina - właściwości. Jaki wybrać?
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Najbardziej sycące produkty - oto 7 niskokalorycznych produktów
Olej z wątroby rekina - właściwości. Jaki wybrać?
Dania z pomidorów – co zrobić na obiad? Przepisy
Jak zmniejszyć apetyt? Tabletki, domowe sposoby i zioła

Przychodnia online dla Ciebie

Szybka konsultacja lekarska online przez telefon.

Zacznij leczenie, przedłuż receptę na przyjmowane leki - szybko i bez kolejek.

Wybierz konsultację

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Ból owulacyjny - ile trwa i jak go załagodzić?
Dieta ketogeniczna – na czym polega? Zasady i jadłospis
Kiszone buraki - właściwości i zastosowanie. Jak je kisić?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?

Reklama