Afty w jamie ustnej - na dziąśle, języku, wardze. Leczenie

Afty w jamie ustnej
Fot. 123RF
Afty w jamie ustnej to niewielkie owrzodzenia w postaci nadżerek, które występują zazwyczaj na powierzchni błony śluzowej języka, dziąseł, wewnętrznej stronie warg i policzków, czy na podniebieniu miękkim. Zmiany te często są mylone z pleśniawkami, jednak różnią się od nich nieco wyglądem, a przede wszystkim etiologią. Drobnym białym rankom otoczonym zaczerwienioną tkanką towarzyszy miejscowy stan zapalny, dokuczliwy ból, a niekiedy powiększone węzły chłonne sąsiadujące z aftami. Jak wygląda leczenie aft i czy można się ich pozbyć domowymi sposobami?
 

Afta – czym jest i jak wygląda?

Afta definiowana jest jako otwarte owrzodzenie w postaci drobnej nadżerki pojawiającej się przede wszystkim na błonie śluzowej jamy ustnej. Afty uwidaczniają się głównie na:

  • języku i pod językiem,
  • dziąsłach,
  • wewnętrznej stronie warg,
  • wewnętrznej stronie policzków,
  • na podniebieniu miękkim,
  • na gardle.

W miejscu powstawania, afty powodują swoisty stan zapalny i przyjmują postać niezbyt dużych, często owalnych, białych punktów otoczonych zaczerwienieniem w postaci obwódki. Zmiany te mogą pojawiać się w jamie ustnej samoistnie lub stanowić jeden z symptomów różnych chorób lub zaburzeń ogólnoustrojowych. Aftoza należy do najbardziej powszechnych schorzeń o podłożu nieinfekcyjnym w obrębie śluzówki jamy ustnej. Dotyka zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe, chociaż w przeciwieństwie do pleśniawek, afty pojawiają się częściej w grupie dojrzałych pacjentów i nieco starszych dzieci.

Afty w jamie ustnej – objawy u dzieci i dorosłych

Objawy aftozy w jamie ustnej są z reguły do siebie podobne, jednak nasilenie dolegliwości towarzyszących procesowi powstawania zmian może być zróżnicowane. Dzieje się tak dlatego, gdyż afty mogą przyjmować różną wielkość: od około 1-2 mm do 2-3 cm średnicy, występować pojedynczo lub tworzyć większe skupiska oraz charakteryzować się tendencją do nawracania i powodowania przewlekłych stanów zapalnych.

Bez względu na typ afty, która pojawia się w jamie ustnej, poza charakterystycznymi zmianami nadżerkowymi w obrębie śluzówki, do głównych objawów występowania aftozy zalicza się wrażliwość na dotyk i dolegliwości bólowe, które w zależności do stopnia zaawansowania schorzenia, mogą utrudniać spożywanie napojów i posiłków, higienę jamy ustnej, a nawet mówienie. Ponadto, pojawieniu się aft może towarzyszyć niewielka opuchlizna w jamie ustnej, powiększenie sąsiadujących węzłów chłonnych, gorączka, czy ogólne złe samopoczucie. Afty u dzieci mogą prowadzić do rozdrażnienia, niechęci do przyjmowania pokarmu, problemów ze snem, czy skupieniem uwagi.

Afta na dziąśle, języku, wardze

Wśród aft występujących w jamie ustnej można wyróżnić:

  • Afty małe, zwane aftami Mikulicza, które przybierają postać owalnych nadżerek osiągających średnicę około 2-4 mm, wyraźne oddzielających się od zdrowej tkanki błony śluzowej. Występują przeważnie na wewnętrznej stronie policzków i warg. To najczęściej spotykany rodzaj aft. Ich samoistne gojenie trwa około jednego do dwóch tygodni.
  • Afty duże, to tzw. afty Suttona, których średnica przekracza 10 mm i może dochodzić nawet do 30 mm. Owalne bądź okrągłe nadżerki są głębsze od bardziej powierzchownych aft małych, a zmiany otacza bardziej uwypuklona zapalna obwódka. Mogą umiejscawiać się w różnych miejscach jamy ustnej, ale najczęściej pojawiają się na błonie śluzowej policzków, na podniebieniu miękkim, w tym na łuku podniebienno-gardłowym. Ich gojenie jest dłuższe i zazwyczaj przekracza 14 dni. Duże afty mogą pozostawiać blizny.
  • Afty opryszczkopodobne, które przyjmują postać drobnych nadżerek o średnicy nie przekraczającej 5 mm. Potrafią tworzyć bardziej okazałe skupiska i przyjmować kształt większej zmiany o nieregularnych brzegach. Mogą występować w różnych miejscach jamy ustnej, ale najczęściej pojawiają się na języku i na śluzówce warg. Goją się do około 14 dni.
  • Afty u małego dziecka, czyli afty Bednara pojawiają się przede wszystkim na błonie śluzowej jamy ustnej u niemowląt, rzadziej u starszych dzieci. Powstają głównie w wyniku ssania kciuka, trzymania w buzi różnych przedmiotów, czy naruszenia zasad higieny jamy ustnej lub żywienia. Zmiany mogą ustąpić samoistnie, chociaż z reguły poddawane są leczeniu.

Domowe sposoby na afty w jamie ustnej

Pojawienie się aft w jamie ustnej nie wiąże się z koniecznością natychmiastowej wizyty u lekarza, chyba że schorzenie to nie jest pojedynczym epizodem i występuje z większą częstotliwością lub dotyczy dzieci, w tym niemowląt, u których zmiany zapalne wymagają szybszej interwencji.

W zależności od rodzaju, nasilenia i zasięgu zmian w jamie ustnej, specjalistyczne leczenie aft nie zawsze jest konieczne. Niewielkie skupiska nadżerek zazwyczaj ustępują samoistnie, a proces gojenia może trwać od kilku do kilkunastu dni. Jednak objawy bólowe towarzyszące aftozie potrafią być bardzo dokuczliwe, a już samo pojawienie się owrzodzeń powinno wiązać się ze zmianą niektórych nawyków.

Zanim więc sięgniemy po preparaty na afty z apteki, można zapoznać się z domowymi sposobami na afty w jamie ustnej. Warto zacząć od:

  • odstawienia nadmiernie kwaśnych, słonych i ostrych pokarmów, które dodatkowo podrażniają ranę;
  • powstrzymania się od spożywania alkoholu;
  • zwrócenia uwagi na temperaturę posiłków, które nie powinny być zbyt ciepłe, a tym bardziej gorące;
  • wprowadzenia do codziennej diety pokarmów bogatych w witaminy A, B, C, E oraz żelazo i kwas foliowy.

Jak wyleczyć afty w jamie ustnej?

Poza zmianą nawyków żywieniowych warto sięgnąć po naturalne sposoby na afty, które mogą złagodzić ból, czy zadziałać antyseptycznie:

  • przykładanie na aftę wilgotnej torebki herbaty;
  • smarowanie zmian naturalnym żelem aloesowym, najlepiej z uciętego liścia;
  • płukanie jamy ustnej naparami z wybranych ziół, np. rumianku, czy szałwii, odwarem z wody różanej, czy zaparzoną herbatą z nagietka lekarskiego;
  • smarowanie nadżerek olejkiem z drzewa herbacianego;
  • wyciskanie witaminy E z kapsułki i przykładanie do afty;
  • dezynfekowanie ranki wodą utlenioną;
  • sięgnięcie po środki z benzydaminą, najlepiej w aerozolu.

Na rynku dostępne są preparaty w formie aerozolu na stany zapalne jamy ustnej zawierające benzydaminę, które można zastosować na afty ze względu na działanie przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwbólowe i miejscowo znieczulające. Można również wypróbować specjalne płyny stomatologiczne do płukania ust, czy żel na bolesne ząbkowanie dla dzieci. Podczas leczenia aftozy można również wspomagająco przyjmować preparaty witaminowe.

Co na afty w jamie ustnej?

Afty nie należą do zmian infekcyjnych, nie można się nimi zarazić i z reguły znikają samoistnie. Teoretycznie aftowe zapalenie jamy ustnej nie wymaga specjalistycznego leczenia. Jednak proces gojenia się aft uzależniony jest od rodzaju i rozmiaru zmian oraz nasilenia dolegliwości. Bardziej rozległe ogniska zapalne mogą wymagać konkretnej terapii zaleconej przez lekarza. Ponadto, dyskomfort i ból związany z występowaniem aft potrafi być tak dokuczliwy, że warto wcześniej sięgnąć po odpowiednie środki przyspieszające zarówno gojenie, jak i regenerację tkanek. Nie należy również bagatelizować pojawienia się aft u dzieci, szczególnie u niemowląt, których niechęć do spożywania pokarmów i płynów może doprowadzić do odwodnienia.

Leczenie aft w jamie ustnej powinno się zacząć od wyeliminowania czynników, które mogą je powodować. W pierwszej kolejności należy zadbać o odpowiednią higienę jamy ustnej oraz unikać wszelkich wspomnianych wyżej bodźców, które przyczyniają się do podrażniania zmian.

Jednocześnie można sięgnąć po preparaty z apteki i leki na afty jamy ustnej bez recepty, w tym wszelkiego rodzaju aerozole z bezydaminą, maści na afty, żele na afty, spraye na afty, czy płyny do płukania jamy ustnej. Środki na afty działają antyseptycznie, kojąco, i tym samym przynoszą ulgę w bólu, jak również izolują owrzodzenia od zdrowej tkanki oraz wspomagają jej prawidłową regenerację. Należy pamiętać o tym, że chociaż wiele preparatów i leków na afty można kupić w aptece bez recepty, to ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do pojawienia się skutków ubocznych. Warto więc przed ich zastosowaniem przeczytać ulotkę, a w razie wątpliwości poradzić się lekarza lub farmaceuty.

Jeśli jednak zapalenie aftowe jamy ustnej ma charakter nawracający, a powyższe metody nie są skuteczne, należy koniecznie skonsultować się z lekarzem, który w pierwszej kolejności zleci odpowiednie badania, a w razie konieczności wprowadzi kurację ogólnoustrojową. W przypadku aftoz o ciężkim przebiegu, gdy zmiany występują w większych skupiskach, rozprzestrzeniają się na całą jamę ustną, w tym np. na ścianę gardła, lekarz może zalecić stosowanie bardziej specjalistycznych sprayów, czy płynów do płukania jamy ustnej, przepisać leki doustne, a ostatecznie glikokortykosteroidy lub leki immunomodulujące. W leczeniu aft wykorzystuje się również metodę wypalania nadżerek przy pomocy specjalnych związków chemicznych, tzw. kauteryzację. W przypadku trudno gojących się ran lub w miejscach szczególnie narażonych na uraz stosuje się również biostymulację laserową, która ma na calu szybszą regenerację oraz wzmocnienie śluzówki jamy ustnej.

Przyczyny aft w jamie ustnej

Afty w jamie ustnej mogą pojawiać się samoistnie lub być jednym z objawów konkretnej choroby, czy nieprawidłowości ogólnoustrojowej. Badacze nie są do końca zgodni w temacie podłoża aftozy, ale dotychczasowa wiedza wskazuje przede wszystkim na poniższe czynniki ryzyka i przyczyny powstawania aft:

  • urazy mechaniczne powstałe w wyniku przypadkowego, nawykowego lub autoagresyjnego (celowego) przygryzienia tkanki, skaleczenia podczas spożywanie posiłku, zbyt mocnego szczotkowania zębów, czy zabiegów stomatologicznych;
  • zranienie spowodowane źle dopasowaną protezą zębową;
  • uszkodzenia mechaniczne spowodowane aparatami ortodontycznymi;
  • niewłaściwa higiena jamy ustnej;
  • choroby zębów i przyzębia, nieleczona próchnica, kamień nazębny;
  • wady zgryzu, które mogą prowadzić do przypadkowego nagryzania warg lub policzków;
  • nieprawidłowa dieta;
  • osłabienie tkanki na skutek spożywania zbyt ostrych lub kwaśnych pokarmów;
  • obniżona odporność organizmu, osłabienie i przemęczenie, podwyższona temperatura;
  • długotrwały stres;
  • alergie;
  • obgryzanie paznokci i branie do ust ciał obcych (np. zabawek przez małe dzieci);
  • zmiany hormonalne;
  • niedobory witamin i składników mineralnych, w tym żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego;
  • infekcje wirusowe;
  • obecność pasożytów przewodu pokarmowego;
  • nietolerancja lub nadwrażliwość na gluten lub inne składniki pokarmowe;
  • zapalenie jelit, choroba Leśniowskiego-Crohna;
  • podrażnienia wywołane składnikiem pasty do zębów, dodecylosiarczanem sodu;
  • reakcja autoimmunologiczna;
  • substancje obecne w przetworzonej żywności;
  • zażywanie niektórych silnych antybiotyków;
  • białaczka;
  • zakażenie wirusem niedoboru odporności.

Do powstawania aft przyczyniają się również czynniki genetyczne, co można szczególnie zaobserwować u osób cierpiących na aftozę nawrotową.

Artykuł powstał we współpracy z Zakładami Farmaceutycznymi "Unia".

Czytaj też: 

Bibliografia

  • http://www.czytelniamedyczna.pl/5048,afty-nawracajace-przeglad-pismiennictwa.html
  • http://pl.medicalformat.com/2595-afta-bednara-przyczyny-objawy-rozpoznanie-i-leczenie.html
  • Górska R., Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej. Wydawnictwo MTP, Warszawa 2011.
  • Jańczuk Z., Banach J., Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013.
  • Owrzodzenia aftowe w bazie eMedicine, 20 czerwca 2017 [dostęp 2017-08-18].
  • https://www.praktycznastomatologia.pl/artykul/afty-nawracajace-diagnostyka-roznicowanie-i-leczenie

Oceń artykuł

(liczba ocen 2)

Pytanie: W jakim miejscu najczęściej pojawiają Ci się afty lub pleśniawki?

  w gardle

  na języku (lub pod nim)

  na wardze

  na dziąśle

  wewnątrz policzka

  na podniebieniu

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA