Olszówka - jak rozpoznać ten trujący grzyb i jakie są jego objawy?

olszówka

Ocena użytkowników

(liczba ocen 4)

W europejskich lasach rośnie prawie 5 tys. różnych gatunków grzybów, z czego zdecydowana większość także na terenie Polski. Około 250 rodzajów z tego grona znajduje się na liście trujących, których pod żadnym pozorem nie powinno się zbierać ani spożywać. Tymczasem każdego roku w Polsce odnotowuje się od 500 do nawet 1.000 zatruć grzybami, z czego średnio od 30 do 60 przypadków kończy się niestety śmiercią. W czołówce tych będących najczęściej przyczyną zatruć jest olszówka. I to wcale nie dlatego, że trudno odróżnić ją od jakiegoś innego, jadalnego grzyba, tylko z powodu powszechnie panującej opinii, według której właściwości trujące ma ona wyłącznie wtedy, gdy jest surowa.

Olszówka

Olszówką (z j. łacińskiego - Paxillus involutus) jest nazywany potocznie krowiak podwinięty. Inne określenia dla tego grzyba to: bydlęca gęba, krowia gęba, krowia warga, krówka, pieczeń, świnka pospolita, tłuszcz, tłustocha, gwoździak podwinięty, podolszówek oraz olchówka. Występuje od lipca do przełomu października i listopada, właściwie we wszystkich rodzajach lasów – liściastych, mieszanych i iglastych, jak również na torfowiskach. Spotkać można ją także w starych parkach i w zaroślach. Rośnie zazwyczaj pod brzozami, dębami, sosnami, świerkami oraz, jak sama nazwa wskazuje, pod olchami.

Dowiedz się więcej: Wskazówki dla początkujących grzybiarzy

Grzyb olszówka – jak wygląda?

Wśród cech charakterystycznych olszówki należy wymienić:

  • okrągły kapelusz o średnicy sięgającej od 5 do nawet 15 cm. Może występować w różnych barwach, m.in. żółtobrązowej, czerwonobrązowej, beżowobrązowej, szarobrunatnej, oliwkowej, żółtoczerwonej czy płowej. Jego znakiem rozpoznawczym są silnie podwinięte brzegi, zwłaszcza w przypadku młodych egzemplarzy. W początkowym stadium kapelusz jest wypukły, z czasem staje się płaski, a w ostatnim stadium – wklęsły;
  • pod kapeluszem znajdują się gęsto ułożone blaszki o szerokości od 4 do 6 mm. Bez trudu można oderwać je od kapelusza;
  • trzon grzyba jest stosunkowo krótki (ma od 3 do maksymalnie 8 cm i od 1 do 2,5 cm grubości). Zazwyczaj przybiera kolor kapelusza lub też jest nieco od niego jaśniejszy;
  • miąższ ma z kolei barwę żółtą, żółtobiałą lub brązowawą. Typowe jest to, że w wyniku uszkodzenia staje się brunatny lub czerwonobrązowy;
  • grzyb przez stosunkowo długi czas pozostaje dość twardy (jędrny);
  • grzyb nie ma żadnego charakterystycznego zapachu.

Trująca olszówka, a jadalny rydz

Nie zdarza się to co prawda zbyt często, ale śmiertelnie trujący grzyb olszówka może być niekiedy mylony z całkowicie bezpiecznym rydzem jadalnym. Dzieje się tak ze względu na podobieństwo w wyglądzie i barwach. Cechą rozpoznawczą i typową wyłącznie dla rydza jest jednak wydzielanie mleczka w pomarańczowym kolorze, które staje się zielone po uszkodzeniu grzyba. Takich właściwości nie ma ani olszówka, ani żaden inny grzyb.

Każdy grzybiarz niebędący pewny, czy w lesie znalazł olszówkę czy też rydza, może po zakończonym grzybobraniu udać się do najbliższej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. W każdej z nich są zatrudnieni specjaliści od grzybów, którzy rozwieją tego typu wątpliwości całkowicie nieodpłatnie. W sezonie grzybowym w każdej tego typu placówce grzyboznawcy pełnią specjalne dyżury.

Czytaj też: Zatrucie grzybami - objawy, pierwsza pomoc i leczenie

Dlaczego olszówka truje?

Jeszcze do niedawna olszówkę zaliczano do grzybów jadalnych. Takie stwierdzenie umieszczono nawet w wydanej w latach osiemdziesiątych Encyklopedii PWN. Niewykluczone że właśnie z tego powodu przekonanie o jadalności olszówki jest tak powszechne wśród wielu grzybiarzy również dzisiaj. Są też i tacy, którzy uznają olszówkę za grzyb warunkowo jadalny, twierdząc, że właściwości trujące ma wyłącznie wtedy, kiedy jest w postaci surowej. Według reprezentujących ten pogląd, trucizna znika jednak po ugotowaniu i co najmniej dwukrotnej wymianie wody w trakcie tego procesu. Nic bardziej mylnego.

Grzyb olszówka zawiera dwie substancje o toksycznych (trujących) właściwościach. Są to:

  • muskaryna - objawy zatrucia tą substancją pojawiają się maksymalnie dwie-trzy godziny od momentu zjedzenia grzybów. Należą do nich: problemy z oddychaniem, spowolnienie akcji serca, ślinotok, zwężone źrenice oraz łzawienie. W przypadku olszówki takie objawy, a więc i ten sposób zatrucia zdarza się bardzo rzadko;
  • inwolutyna - ta toksyna nie powoduje szybkiego zatrucia organizmu. Jest to zazwyczaj proces długotrwały, który trwa niekiedy nawet 10-15 lat. W pierwszej, początkowej fazie zatrucia pojawiają się problemy żołądkowe w postaci m.in. nudności, wymiotów, biegunki oraz bólów brzucha. Ta trująca substancja doprowadza jednak z czasem do rozpadu czerwonych ciałek krwi, ostrej niewydolności nerek, uszkodzenia wątroby, a w skrajnych przypadkach – także do śmierci. Dzieje się tak dlatego, ponieważ inwolutyna działa jak alergen. Po pierwszym jej spożyciu organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała. Konsekwencją tego jest silna i gwałtowna reakcja odpornościowa organizmu, do której dochodzi po którymś z kolei dostarczeniu inwolutyny do organizmu. Nie ma sposobu, by przewidzieć, za którym razem może dojść do tej niebezpiecznej sytuacji. W przypadku niektórych osób dzieje się tak po trzecim czy czwartym spożyciu olszówek, a u niektórych dopiero po dziesiątym razie. Ponieważ objawy takiego zatrucia są aż tak odłożone w czasie, dla wielu grzybiarzy wierzących w jadalność olszówek jest to niezbity dowód na to, że grzyby te są całkowicie bezpieczne i można je zbierać i jeść bez ograniczeń.

Temat miesiąca: Skuteczne sposoby na ból gardła