Prebiotyk - co to jest? Działanie i zastosowanie

Prebiotyki są idealną pożywką dla rozwoju pożytecznych drobnoustrojów, czyli probiotyków. Probiotyki kolonizują jelita chroniąc je, a przy okazji cały organizm, przed negatywnym działaniem patogenów. Dowiedz się co to za substancje, jak działają i w jakiej formie je spożywać.
Pisząca dłoń
Źródło: 123RF
Spis treści

Co to jest prebiotyk i czym się charakteryzuje? 

Od wielu lat głośno jest o probiotykach i szerokim spektrum ich dobroczynnych właściwości, ale nieco mniej uwagi poświęca się prebiotykom, chociaż ich prozdrowotny wkład w funkcjonowanie ludzkiego organizmu jest również nieoceniony. 

Prebiotyki są rodzajem substratów w postaci nietrawionych składników żywności (węglowodanów), których kluczowym zadaniem jest stymulowanie wzrostu i/lub aktywności dobroczynnych drobnoustrojów wchodzących w skład mikrobioty jelit. Tym samym, wywierają one korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. 

Prebiotyki zalicza się do frakcji błonnika pokarmowego, jednak ich roli nie można sprowadzać do właściwości samego błonnika. Należy przy tym pamiętać, że nie każdy rodzaj błonnika jest prebiotykiem. 

Z jednej strony, substancje uznawane za prebiotyki występują naturalnie w pożywieniu, z drugiej zaś pozyskuje się je w drodze procesów chemicznych i enzymatycznych,  po czym dodaje do produktów żywnościowych lub wytwarza prebiotyczne suplementy diety

Do prebiotyków zalicza się przede wszystkim:

  • oligosacharydy, spośród których na wyróżnienie zasługują fruktooligosacharydy, laktuloza i oligosacharydy sojowe,
  • oraz polisacharydy, wśród których największe znaczenie mają inulina, skrobia oporna, celuloza, hemicelulozy i pektyny. 

Aby konkretny produkt mógł zyskać miano prebiotyku powinien:

  • przyczyniać się do selektywnego pobudzania wzrostu oraz zwiększania aktywności pożytecznych drobnoustrojów wchodzących w skład mikrobioty jelit,
  • charakteryzować się odpornością na reakcję hydrolizy oraz działanie kwasu żołądkowego i enzymów trawiennych, 
  • odpowiednio regulować pH treści jelitowej,
  • ulegać fermentacji przy udziale fizjologicznej flory jelit,
  • stanowić pożywkę dla dobroczynnych mikroorganizmów zasiedlających jelita, 
  • wykazywać stabilność w trakcie procesów produkcji, w tym przetwarzania chemicznego i spożywczego,
  • wywierać korzystny wpływ na zdrowie. 

Działanie prebiotyków i ich prozdrowotne funkcje

Prebiotyki nie są trawione w przewodzie pokarmowym, więc dostarczone do organizmu człowieka docierają w niezmienionej formie aż do jelita grubego. Dopiero w tym odcinku przewodu pokarmowego ulegają procesowi fermentacji, do którego przyczyniają się bytujące w jelitach bakterie. 

Prowadzi to m.in. do powstania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, takich jak kwas masłowy, propionowy, czy octowy oraz innych substancji pozytywnie wpływających na zdrowie.

Przemieszczając się przez światło jelita prebiotyki wiążą wodę i zwiększają objętość treści jelitowej. To z kolei stanowi idealną pożywkę dla pożytecznych drobnoustrojów, pobudza ich wzrost i aktywność mikrobioty jelit. 

Część właściwości prebiotyków wynika z ich bezpośredniego wpływu na stymulowanie dobroczynnych bakterii, inne mają związek z reakcjami, które są następstwem pasażu jelitowego i enzymatycznych procesów przemian.

Wśród najważniejszych funkcji prebiotyków można wymienić:

  • przywracanie i utrzymanie równowagi mikrobioty jelit, 
  • stymulowanie układu immunologicznego,
  • obniżanie poziomu złego cholesterolu, czyli frakcji LDL, 
  • wsparcie leczenia i zapobiegania biegunkom o różnym pochodzeniu,
  • regulowanie działania enzymów wątrobowych,
  • zwiększenie przyswajania wapnia, magnezu i żelaza w jelitach,
  • łagodzenie objawów choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy,
  • osłabianie symptomów infekcji pochwy,
  • wpływanie na właściwy poziom pH treści jelitowej,
  • pobudzanie perystaltyki jelit,
  • hamowanie rozwoju patogenów,
  • czynny udział w regeneracji nabłonka jelitowego, 
  • wspomaganie wchłaniania składników odżywczych,
  • ułatwianie zapobiegania i leczenia zaparć,
  • przyspieszenie eliminacji substancji toksycznych z organizmu,
  • zmniejszenia rozwoju ryzyka pojawienia się raka jelita grubego.

Probiotyk a prebiotyk i ich wzajemne relacje 

Chociaż różnica w nazwie sprowadza się do jednej litery to ich działanie opiera się na zupełnie innych mechanizmach. Jednak skuteczność jednego zależy od obecności drugiego. Czym się różnią, a na czym polega współpraca probiotyków i prebiotyków?

W przeciwieństwie do prebiotyków, probiotyki to żywe szczepy mikroorganizmów, które dostarczane do organizmu w określonych dawkach wywierają korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Właściwości probiotyczne wykazują ściśle wyselekcjonowane dobroczynne kultury bakterii lub drożdży, wśród których można wymienić m.in. szczepy bakterii:

  • Lactobacillus, 
  • Bifidobacterium, 
  • Enterococcus faecium, 
  • Lactococcus lactis, 
  • Streptococcus thermophilus

oraz drożdżaki Saccharomyces boulardii. Te pożyteczne drobnoustroje można odnaleźć w wybranych produktach spożywczych oraz specjalnych preparatach probiotycznych, w tym w probiotycznych lekach oraz probiotycznych suplementach diety. Aby konkretny mikroorganizm został uznany za probiotyk powinien spełniać szereg wymagań, a jego skuteczność musi zostać potwierdzona w badaniach klinicznych i odpowiednio udokumentowana. 

Podobnie, jak w przypadku prebiotyków, działanie probiotyków koncentruje się przede wszystkim w obszarze jelit, jednak ich prozdrowotne właściwości obejmują cały organizm. Wszelkie funkcje probiotyków wynikają z ich głównej roli, czyli dbania o odpowiednią równowagę mikrobioty jelit. To dzięki nim dobroczynne mikroorganizmy bytujące w jelitach mogą utrzymać, a w razie potrzeby odbudować, przewagę nad patogennymi. 

Probiotyki to żywe mikroorganizmy i w takiej postaci powinny dotrzeć do jelit. Dostarczone do organizmu doustnie muszą zachować żywotność, zdolność do szybkiego namnażania komórek i kolonizacji jelita, przez całą drogę prowadzącą do celu. Jeśli w jelitach zetkną się z prebiotykami będą miały szansę na zdecydowanie łatwiejszy i szybszy rozrost, dzięki czemu znacznie efektywniej spełnią swoje kluczowe zadania.   

W opisywanej relacji, prebiotyki są więc rodzajem stymulującej substancji, która stanowi idealną pożywkę dla rozwoju probiotycznych mikroorganizmów. Wniosek jest prosty, sięgając po konkretne probiotyki, warto przyjmować je w towarzystwie prebiotyków.

Można stosować je oddzielnie lub w formie synbiotyków, czyli preparatów łączących w sobie probiotyk z prebiotykiem

Prebiotyki naturalne, czyli co jeść?

Podobnie, jak w przypadku probiotyków, tak i w świecie prebiotyków, ich naturalne źródła można odnaleźć w pożywieniu. Do codziennej diety warto więc włączyć konkretne produkty żywnościowe, głównie owoce i warzywa, ziarna zbóż i otręby, czy rośliny strączkowe. O obecność naturalnych prebiotyków w organizmie zadbamy spożywając m.in:

  • cykorię, 
  • cebulę, 
  • szparagi,
  • czosnek,
  • ziemniaki,
  • banany,
  • soję, w tym serwatkę sojową,
  • karczochy,
  • pszenicę, 
  • owies,
  • jęczmień,
  • topinambur,
  • pomidory,
  • miód.

Prebiotyki wykorzystywane są również w przemyśle spożywczym, dzięki czemu występują niekiedy w żywności przetworzonej, np. w pieczywie, napojach owocowych, galaretkach, dżemach, jogurtach, produktach o obniżonej kaloryczności (tzw. light), przetworach mięsnych, posiłkach dla niemowląt i małych dzieci, zupach, sosach, czy słodyczach. 

W takich przypadkach substancje prebiotyczne stanowią formę dodatków zastępujących tłuszcz, cukier, czy preparaty wpływające na konsystencje oraz trwałość pożywienia.

Prebiotyk w formie suplementu diety – kiedy po niego sięgać?

Suplementy z prebiotykami nie należą do tak popularnych, jak chociażby te probiotyczne, gdyż w większości przypadków jesteśmy je w stanie dostarczyć do organizmu wraz z pożywieniem. Efektywna dawka prebiotyku dla osoby dorosłej wynosi zaledwie ok. 5-10 gramów na dobę. Takie zapotrzebowanie jest w stanie zagwarantować w miarę dobrze skomponowana dieta, uwzględniająca produkty roślinne. 

Jeśli jednak nasz jadłospis nie jest zbyt urozmaicony i nie obfituje w warzywa, owoce czy ziarna, to warto sięgnąć po prebiotyki z asortymentu apteki. Prebiotyczne suplementy przydadzą się również w trakcie i po antybiotykoterapii, czy w przypadku występowania zaburzeń wypróżniania w postaci biegunek lub zaparć. 

Prebiotyczne suplementy diety dostępne są w różnych formach, m.in. w postaci kapsułek, płynów, proszku do sporządzania zawiesiny, czy syropu. Mogą je przyjmować zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. Różnica będzie polegała przede wszystkim na odpowiednim dawkowaniu i komforcie podawania prebiotycznego preparatu.

Zachowanie prawidłowej równowagi mikroflory jelitowej i ogólnej odporności organizmu znacznie ułatwiają substancje probiotyczne. Alternatywą dla klasycznych probiotyków jest colostrum, czyli siara, powstająca w gruczołach mlekowych ssaków krótko przed porodem i do około 72 godzin po nim. Zawiera ponad 250 bioaktywnych czynników, m.in. albuminy, które pozwalają uzyskać właściwy skład jelit flory probiotycznej. Warto wybierać colostrum bydlęce, gdyż pod względem zawartości czynników aktywnych jest najbardziej zbliżone do ludzkiego, co zapewnia jego skuteczność i bezpieczeństwo.

Artykuł zawiera lokowanie produktu

Artykuł napisany przez
Marta Roszkowska
Skonstruowana z zamiłowania do poznawania ludzi i świata. Z wykształcenia dziennikarka, specjalistka PR, trenerka i projektantka graficzna. Od ponad 20 lat spaja obszary mediów tradycyjnych z nowymi, współpracując po drodze z redakcjami, pisząc, fotografując, redagując, kierując zespołami, wydając gazety i serwisy internetowe. Na przestrzeni lat związana m.in. z Dziennikiem Łódzkim, serwisami Nasze Miasto i Moje Miasto. Obecnie łączy pasje do sztuk wszelakich z zawodowym doświadczeniem i układa własne formy przekazu.
Czytaj również

Bibliografia

  • Ślizewska K., Nowak A., Barczyńska R., Libudzisz Z.: Prebiotyki – definicja, właściwości i zastosowanie w przemyśle, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość., 2013, 1(86), 5-20.
  • Mojka K.: Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje, Probl. Hig. Epidemiol. 2014; 95 (3): 541–549.
  • Wikiera A., Mika M.: Budowa i właściwości pektyn, Postępy Biochemii, 2013, 59(1), 89-94.
  • FAO/WHO Report (2001). Health and Nutritional Properties Probiotics in Food including Powder Milk with Live Lactic Acid Bacteria. Cordoba, Argentina, 1-4 October 2001.
  • Kędzia A.: Działanie probiotyków na organizm człowieka, Cz I. Rola flory fizjologicznej przewodu pokarmowego, Postępy Fitoterapii 4/2008, 247-251.
  • Kędzia A.: Działanie probiotyków na organizm człowieka. Cz. II. Zastosowanie probiotyków w leczeniu i profilaktyce chorób, Postępy Fitoterapii, 2009, 1, 50-57.
  • Heczko P.B., Strus M., Kochan P.: Projektowanie probiotyków do zastosowań medycznych. Post. Mikrobiol. 2008, 47(3), 431-434.
  • Stolarczyk A., Socha P., Socha R.: Probiotyki i prebiotyki w zapobieganiu i leczeniu chorób u dzieci. Terapia 2002.
  • Socha J., Madaliński K., Stolarczyk A.: Probiotyki w chorobach przewodu pokarmowego i ich działanie immunomodulujące. Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2000, 3(1), 137-140.
  • Szajewska H.: Praktyczne zastosowanie probiotyków, Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Gastroenterologia Kliniczna 2014, tom 6, nr 1, 16–23.
  • Szajewska H., Probiotyki w Polsce – kiedy, jakie i dlaczego?, Gastroenterologia Kliniczna, 2010, 2 (1), 1-9.
Więcej z kateogrii: Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Alkohol a antybiotyki – fakty i mity
Przeczytaj artykuł
Czopki glicerynowe dla niemowląt - ile czekać? Działanie
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Alkohol a antybiotyki – fakty i mity
Czopki glicerynowe dla niemowląt - ile czekać? Działanie
Czym grozi przedawkowanie leków przeciwbólowych? Po czym je poznać?
Płyn Lugola - zastosowanie i dawkowanie. Gdzie kupić?

Przychodnia online dla Ciebie

Szybka konsultacja lekarska online przez telefon.

Zacznij leczenie, przedłuż receptę na przyjmowane leki - szybko i bez kolejek.

Wybierz konsultację

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Ból owulacyjny - ile trwa i jak go załagodzić?
Dieta ketogeniczna – na czym polega? Zasady i jadłospis
Kiszone buraki - właściwości i zastosowanie. Jak je kisić?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?

Reklama