Znajdź chorobę

Depresja - przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie, test

Depresja jest najczęściej występującym schorzeniem psychiatrycznym i dotyka ok 12% ludności. Objawia się silnie obniżonym nastrojem, a także niechęcią do jakiejkolwiek aktywności. Zdecydowanie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn, a jej leczenie musi przebiegać pod okiem psychiatry.

Spis treści

Depresja, chociaż znana jest od stuleci i dotknęła tysiące ludzi, dopiero od niedawna jest bardziej akceptowana społecznie. Niewątpliwie duże znaczenie w zaakceptowaniu depresji jako choroby miały liczne kampanie społeczne zachęcające do niebagatelizowania objawów.

Co to jest depresja?

Zaliczana jest do chorób związanych z zaburzeniami nastroju. W przeciwieństwie jednak do depresji dwubiegunowej, w której występują okresy manii (radosnego podniecenia), depresja jednobiegunowa łączy się tylko z silnie obniżonym nastrojem oraz ogólnym obniżeniem poziomu aktywności zarówno pod względem czynności codziennych, jak i na poziomie aktywności poznawczej (np. obniżenie koncentracji).

Pierwsze wzmianki o tej chorobie pochodzą już z czasów starożytnych. Opis depresji możemy znaleźć np. w dziełach Homera czy Hipokratesa.

Typy depresji

Istnieje wiele rodzajów depresji. Klasyfikacja ICD-10 (Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych) wyróżnia:

  • zaburzenia afektywne dwubiegunowe,
  • zaburzenia afektywne jednobiegunowe,
  • epizody depresyjne (trwają krócej niż dwa lata),
  • zaburzenia depresyjne nawracające (powtarzające się epizody depresyjne, w tym depresja endogenna i egzogenna),
  • dystymie.

Poniższe informacje dotyczą przede wszystkim depresji jednobiegunowej. Choroba afektywna dwubiegunowa, w przebiegu której występuje epizod depresji, opisana jest oddzielnie na naszym portalu.

1. Depresja endogenna bywa określana również jako depresja ciężka, duża czy też epizod depresyjny o znacznym nasileniu. Nazwa endogenna nawiązuje do domniemanego źródła obniżenia nastroju. Zazwyczaj nie można wskazać konkretnej przyczyny pojawienia się choroby. Może być uwarunkowana biologicznie. W przypadku depresji endogennej konieczna jest farmakoterapia, a nawet hospitalizacja.

2. Depresja egzogenna (inaczej reaktywna) pojawia się w odpowiedzi na doznane stresy i ciężkie wydarzenia życiowe. Trzeba jednak zaznaczyć, że żałoba po śmierci bliskiej osoby nie jest zaliczana do depresji egzogennej, chyba że obniżenie nastroju i inne objawy przedłużają się w stan permanentny i powodują negatywne zmiany w życiu chorego.

3. Depresja sezonowa – należy do zaburzeń depresyjnych nawracających, częściej pojawia się u kobiet niż u mężczyzn, początek zazwyczaj przypada na przełom jesieni i zimy (rzadziej na przełomie zimy i wiosny). Niektórzy badacze łączą depresje sezonową z depresją dwubiegunową. Jest częstsza u osób młodych, a jej występowanie zazwyczaj wiąże się z małą ilością słońca. Cierpiący na depresję sezonową sprawiają wrażenie sennych (istotnie więcej śpią), pozbawionych energii, nie podejmują aktywności, mają zaostrzony apetyt. W kontakcie z chorym dominuje poczucie bierności i apatii. W związku z teoriami na temat połączenia depresji sezonowej oraz ilości słońca, stosuje się fototerapię.

4. Dystymie – są to przewlekłe (dłużej niż 2 lata) zaburzenia nastroju, znów występujące częściej u kobiet niż u mężczyzn. Objawy dotyczą złego samopoczucia fizycznego (różnego rodzaju bóle) i psychicznego, ze znaczną przewagą emocji negatywnych: smutku, złości, lęku. Pacjenci są napięci, apatyczni, nisko oceniają własne możliwości. Cechą charakterystyczną depresji przewlekłych jest nieustające, subiektywne poczucie zmęczenia i osłabienia. Początek i przebieg dystymicznych zaburzeń nastroju nie jest tak gwałtowny jak w przypadku dużej depresji, chociaż nie sposób nie dostrzec zachowania chorego i jego wycofania z życia społecznego (praca, kontakty interpersonalne).

5. Depresja poporodowa – w klasyfikacji ICD-10 jest osobnym zaburzeniem, poza wyżej przytoczoną klasyfikacją depresji. Depresja poporodowa dotyka matek, tuż po porodzie. Często bywa mylona z tzw. baby blues, czyli wahaniami nastroju przypominającymi objawy depresji. Młoda matka jest zmęczona, smutna, płacze, nie ma siły na zajmowanie się dzieckiem, często nie cieszy się maluchem. Baby blues trwa zazwyczaj kilkanaście dni (ok. dwóch tygodni) i związany jest ze znacznymi zmianami hormonalnymi w okresie ciąży, a także już po urodzeniu dziecka. Może się jednak zdarzyć, że stany depresyjne nie mijają po dwóch tygodniach, obniżony nastrój wciąż się utrzymuje, a stosunek do dziecka jest raczej negatywny (obojętność, myśli o krzywdzie dziecka). Nieodzowna wtedy staje się konsultacja z lekarzem psychiatrą.

Depresja - przyczyny

Głównymi przyczynami depresji są czynniki biologiczne (na poziomie przekaźnictwa między neuronami, zaburzenia hormonalne, zmiany w biologii snu, zaburzenia immunologiczne, teorie genetyczne), czynniki psychologiczne oraz psychospołeczne. Przyjmuje się, że depresja ma wiele źródeł.

Przyczyny biologiczne

1. Zakłócenia w neuroprzekaźnictwie – dysfunkcje w zakresie neuroprzekaźnictwa dotyczą przede wszystkim neuronów noradrenergicznych, serotoninergicznych, dopaminergicznych, cholinergicznych oraz innych o mniejszym znaczeniu. Leki przeciwdepresyjne działają właśnie na procesy związane z niektórymi z tych neuronów.

  • Noradrenalia - zmniejszona aktywność niektórych receptorów tej substancji w ośrodkowym układzie nerwowym współwystępuje z zaburzeniami depresyjnymi.
  • Serotonina - ten neuroprzekaźnik jest najczęściej utożsamiany z depresją. Dzieje się to w związku z faktem, iż duża ilość popularnych i skutecznych leków przeciwdepresyjnych - SSRI, działa na przekaźnictwo serotoninowe w mózgu.
  • Dopamina - według badaczy odgrywa pewną rolę w etiologii depresji. Aktywność dopaminy może być zmniejszona w czasie epizodu depresji, niektóre leki zmniejszające ilość dopaminy w organizmie mogą prowokować pojawienie się objawów depresji. Leki zwiększające koncentrację dopaminy zmniejszają objawy depresji.
  • Acetylocholina - przypisuje się jej niewielkie znaczenie, związane z niektórymi objawami depresji, głównie z niechęcią do aktywności psychicznej i fizycznej.

2. Zaburzenia hormonalne – badania nad związkiem depresji z układem hormonalnym dotyczą głównie związków stresu z depresją.

  • Oś podwzgórze – przysadka – nadnercza (PPN) - badania na zwierzętach wskazują, iż ciężki stres doświadczony w młodości, ma wpływ na funkcjonowanie osi PPN, powodując jej nadaktywność. Często towarzyszą temu zmiany strukturalne w korze mózgowej (zmniejszenie objętości). Poziom kortyzolu, jednego z hormonów osi PPN jest podniesiony u wielu pacjentów leczących się z powodu depresji.
  • Hormony tarczycy - między 5 a 10 procent pacjentów z depresją miało wcześniej zbyt wysokie poziomy hormonu TSH. Prawidłowa diagnostyka i leczenie depresji uwzględnia badanie funkcjonowania tarczycy, bez tego nie możliwe jest odpowiednie leczenie, u osób z niedoczynnością tarczycy często mamy do czynienia z objawami depresyjnymi (patrz Niedoczynność tarczycy).
  • Mniejsze znaczenie przypisuje się hormonowi wzrostu oraz prolaktynie.

3. Zmiany w biologii snu – depresja współwystępuje z nieprawidłową zmianą faz snu polegającą na zbyt wczesnej zmiany snu głębokiego w sen płytki. Większe jest też pobudzenie nocne, częstsze są wybudzenia, mniejsza ogólna ilość przespanego czasu. Zwiększa się liczba faz REM oraz temperatura ciała śpiącej osoby.

4. Zmiany immunologiczne u pacjentów z depresją, często są utożsamiane z zaburzeniami hormonalnymi i przewlekłym stresem, powodującym zmniejszoną odporność organizmu. Istnieją badania potwierdzające wzajemny wpływ procesów psychicznych, hormonalnych i procesów odpornościowych w organizmie.

5. Czynniki genetyczne – depresji nie dziedziczy się genetycznie w sposób prosty (nie każda osoba cierpiąca z powodu depresji, czy para z takim problemem będzie miała chore dziecko). Czynniki genetycznie mają jednak znaczenie i szczególnie dobrze widoczne są w przypadku zaburzeń depresyjnych występujących u dzieci i młodzieży.

Przyczyny psychologiczne

Przyczyny psychologiczne dotyczą różnego rodzaju sytuacji stresowych, kłopotów w relacjach interpersonalnych, utraty bliskiej osoby, problemów w pracy. W zależności od podejścia teoretycznego, przeżywanie depresyjne chorego jest tłumaczone w różny sposób.

  • Podejście poznawcze – chorzy prezentują specyficzny, irracjonalny rodzaj myślenia o sobie, świecie oraz przyszłości. W myśleniu tym dominują: negatywny obraz swojej osoby, niewiara we własne możliwości, niedostrzeganie własnych sukcesów, spostrzeganie jedynie własnych wad, a pomijanie zalet. W wyniku takich przekonań pojawiają się konkretne, negatywne w swojej treści myśli, które z kolei wywołują negatywne emocje. Chory popełnia przy tym szereg błędów jak np. generalizowanie złych przekonań (np. jestem cały beznadziejny), czy patrzenie czarno-białe (np. oni są dobrzy, ja jestem zły).
  • Podejście psychodynamiczne – obecnie przede wszystkim nawiązuje do związku dziecka z obiektem - najczęściej rodzicem. Poczucie utraty rodzica (utraty realnej - fizycznej lub straty emocjonalnej) powoduje rozwijającą się depresję. Niektórzy badacze zwrócili uwagę na poczucie własnej wartości dziecka. Jeżeli rodzice nie odpowiadają na potrzeby dziecka (tak, jak ono tego pragnie), poczucie własnej wartości nie rozwija się prawidłowo i może prowadzić do depresji. Prawidłowy związek matki i dziecka: depresja jest także rozpatrywana jako skierowanie na siebie agresywnych (nieakceptowanych) uczuć żywionych pierwotnie wobec obiektu (matki).

Przyczyny psychospołeczne

Trudne i stresujące wydarzenia życiowe, szczególnie w okresie dzieciństwa, mogą powodować trwałe uszkodzenia synaps neuronalnych w mózgu, powodować narastanie konkretnych, negatywnych przekonań i być przyczyną depresji. Brak zatrudnienia oraz utrata bliskiej osoby również wpływają na wystąpienie depresji. Jednak powszechne przekonanie, że to przykre wydarzenia życiowe są przyczyną depresji nie ma potwierdzenia w badaniach, gdyż należy odróżnić uczucie smutku, gorszy nastrój związany ze stratą i będący normalną reakcją, od choroby, jaką jest depresja. Wydarzenia życiowe jako izolowany czynnik mają niewielkie znaczenie, dużo mniejsze niż przyczyny genetyczne.



Bibliografia

  • Bilikiewicza A.,Psychiatria,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa, 2006
  • Goldman H.,Review of General Psychiatry,McGraw-Hill,2000
  • Kalat J.,Biologiczne podstawy psychologii,PWN,Warszawa, 2006
  • Kaplan&Sadock’s Sadock B., Sadock V.,Synopsis of Psychiatry: Behavioral Sciences/ Clinical Psychiatry,Lippincott Williams & Wilkins,2007
  • Sample D., Smith R., Burns J., Darjee R., McIntosh A.,Oxford Handbook of Psychiatry, Oxford University Press,,2005
  • Seligman M.E.P., Walker E.F., Rosenhan D.L.,Psychopatologia,Wydawnictwo Zysk i S-ka,Poznań, 2001
Pytanie: Czy uważasz, że decyzja o szczepieniu dziecka powinna być dobrowolna?

  tak

  nie

  nie mam zdania