Liszaj płaski - rodzaje, przyczyny, leczenie

Liszaj płaski to przewlekła choroba, która pojawia się w wyniku zapalenia wątroby, przyjmowania niektórych leków, a także po przeszczepie narządów. Jakie są objawy liszaja płaskiego? To przede wszystkim zmiany skórne, błon śluzowych, a także paznokci. Może pojawiać się również świąd skóry.

Spis treści

Liszaj płaski jest chorobą skóry o charakterze przewlekłym, niezakaźnym, zajmować może również błony śluzowe oraz nierzadko paznokcie. Cechuje się występowaniem zmian grudkowych, czyli wykwitów wyniosłych ponad powierzchnię, ustępujących zwykle bez pozostawienia blizn. Przybierają barwę żywoczerwoną lub siną. Niekiedy towarzyszy zmiennie nasilony świąd.

Rodzaje liszaja płaskiego

Wyróżniamy cztery najważniejsze odmiany liszaja płaskiego:

  • przerosła (brodawkująca) – charakteryzuje się występowaniem różnej wielkości ognisk nadmiernie zrogowaciałego naskórka, przybierają one formę brodawek, zamiast typowych struktur grudkowatych, pojedyncze ogniska mogą się ze sobą zlewać;
  • zanikowa – zmiany przyjmują zazwyczaj kształt obrączkowaty, w części centralnej obecne niewielkie blizny lub przebarwienia;
  • mieszkowa – drobne grudki lokalizują się w okolicach mieszków włosowych, z racji obfitości włosów na skórze głowy ta postać liszaja płaskiego najczęściej zajmuje właśnie tę okolicę, nierzadko dochodzi do ustępowania zmian z pozostawieniem rozległych blizn;
  • pęcherzowa – występuje w dwóch głównych postaciach, z pęcherzami zlokalizowanymi wyłącznie w obrębie dłoni i stóp, w skórze z rozwiniętymi już typowymi zmianami oraz z pęcherzami zarówno w skórze zdrowej, jak i zmienionej i na błonach śluzowych bez predylekcji do konkretnych części ciała; forma występująca w obrębie dłoni i stóp, tzw. postać akralna, jest głównie wynikiem działania czynników mechanicznych (jak ucisk i pocieranie źle dopasowanego obuwia lub biżuterii).

Choroba trwać może nawet kilka lat. Dotyczy głównie osób dorosłych, między 20. a 40. rokiem życia. Częstość występowania rośnie wraz z wiekiem. Notuje się podobną liczbę zachorowań wśród kobiet i mężczyzn.

Reklama

Liszaj płaski - przyczyny i czynniki ryzyka

Wśród najważniejszych przyczyn występowania liszaja płaskiego wymienia się:

  • wirus zapalenia wątroby typu B i C (HBV, HCV);
  • przyjmowane leki – sole złota (np. obecne w preparacie Tauredon, stosowanym w reumatoidalnym, łuszczycowym lub młodzieńczym zapaleniu stawów), leki przeciwmalaryczne (np. Arechin), leki stosowane w leczeniu schizofrenii (np. Fenactil, Largactil);
  • wstrząsy psychiczne;
  • przeszczepy narządów, ze szczególnym uwzględnieniem przeszczepów szpiku kostnego.

Choć mechanizmy prowadzące do rozwoju choroby nie są do końca poznane, powszechnie uważa się, że główną rolę odgrywają reakcje autoimmunologiczne. W sytuacji prawidłowej komórki układu immunologicznego wytwarzają przede wszystkim przeciwciała skierowane przeciwko strukturom obcym dla organizmu, tzw. antygenom. Jednak powszechnie wiadomo, że we krwi każdego zdrowego człowieka znaleźć można śladową ilość przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom własnym, tzw. autoantygenom.

Z wiekiem poziom tych właśnie przeciwciał zwiększa się, co może sugerować postępujące uszkodzenie układu immunologicznego, „przestrajającego się”, by reagować na prawidłowe struktury ustroju, jak na obce. W tym mechanizmie komórki układu immunologicznego wytwarzają przeciwciała przeciwko keratynocytom zlokalizowanym w najgłębszej warstwie naskórka, niszcząc je. Skutkuje to powstaniem zmian obrzękowych w obrębie głębszych warstw skóry.

Ciekawym zjawiskiem jest występowanie liszaja płaskiego u pacjentów po przeszczepie szpiku kostnego, u których doszło do rozwoju choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi. Polega ona na reakcji szczególnego rodzaju komórek odpornościowych dawcy (limfocytów T), podanych wraz z przeszczepem lub rozwijających się z niego, z antygenami biorcy. Uszkodzeniu podlegają przede wszystkim skóra, układ pokarmowy i wątroba.

Wśród najważniejszych czynników ryzyka rozwoju liszaja płaskiego wyróżniamy:

  • infekcje wirusowe, szczególnie wirusem zapalenia wątroby typu B i C (HBV i HCV);
  • przyjmowanie leków zawierających sole złota, chinidynę (w lekach przeciwmalarycznych), leków stosowanych w leczeniu schizofrenii;
  • przeszczep narządu w ciągu ostatnich kilku miesięcy, w tym przede wszystkim przeszczep szpiku kostnego;
  • zaburzenia psychiczne i sytuacje stresowe;
  • wiek – 20-40. rok życia.

Liszaj płaski - objawy

Wyróżnia się kilka charakterystycznych objawów liszaja płaskiego:

  • zmiany w obrębie skóry – wyniosłe ponad powierzchnię grudkowe wykwity, powstałe w wyniku nagromadzenia płynu w obrębie głębszych warstw skóry – w skórze właściwej;
    • zmiany są różnokształtne,
    • wieloboczne o błyszczącej powierzchni,
    • zazwyczaj barwy czerwonawej,
    • sinej lub sinofiołkowej,
    • przy dokładnym oglądaniu uwidaczniają się nierównomierne, smugowate zbielenia na powierzchni zmiany w postaci delikatnej siateczki, tzw. siateczka Wickhama;
    • wykwity ułożone są zwykle w sposób linijny lub obrączkowaty; 

Zmiany ustępują w charakterystyczny sposób, nie pozostawiając blizn, a jedynie brunatne przebarwienia; miejsca na skórze szczególnie predysponowane to wewnętrzne powierzchnie nadgarstków, przedramiona, podudzia;

  • zmiany w obrębie błon śluzowych – błona śluzowa jamy ustnej zajęta jest w 50% przypadków, zwykle w obrębie policzków wzdłuż zgryzu zębów, na języku, ewentualnie na czerwieni wargowej, obserwujemy zmiany głównie kształtu drzewkowatego (najbardziej charakterystyczny dla liszaja płaskiego!), niekiedy linijnego lub obrączkowatego; w 20% przypadków zajęte są również błony śluzowe narządów płciowych, częściej u mężczyzn niż u kobiet;
  • zmiany w obrębie paznokci – przyjmują postać podłużnych bruzd na płytce paznokcia lub spełzania płytek, pojawiają się zwykle równocześnie ze zmianami skórnymi lub je poprzedzają, rzadko natomiast występują jako jedyne objawy liszaja płaskiego;
  • świąd skóry o różnym nasileniu.

Zmiany nie wywołują dolegliwości bólowych.

Reklama

Liszaj płaski - wizyta u lekarza

W przypadku liszaja płaskiego należy udać się do dermatologa. Choroba w większości przypadków ma przebieg łagodny. Leczenie w trybie ambulatoryjnym zwykle jest wystarczające, choć długotrwałe. Hospitalizacja rzadko jest wymagana.

W trakcie wizyty u specjalisty przydatne będą dla pacjenta odpowiedzi na następujące pytania:

  • Przyjmowanie jakich środków przeciwbólowych dozwolone jest w trakcie trwania choroby i po jej ustąpieniu?
  • Czy dozwolone jest wystawianie zmian na działanie promieni słonecznych?
  • Kontakt z jakimi przedmiotami, substancjami chemicznymi jest przeciwwskazany w czasie trwania choroby? Czy dozwolone jest swobodne uczęszczanie na basen, gdzie powszechna jest silnie chlorowana woda? Jeśli tak, czy należy uprzednio zabezpieczyć zmienione miejsca odpowiednimi maściami lub kremami?
  • Jak długo mogą utrzymywać się objawy skórne?
  • Czy należy unikać szczególnego rodzaju pokarmów w czasie występowania objawów choroby?

Liszaj płaski - diagnostyka i rozpoznanie

Chory zgłaszając się do specjalisty powinien:

  • dokładnie opisać swoje obecne dolegliwości,
  • czy podobne zdarzały się już w przeszłości,
  • wymienić choroby, na które aktualnie cierpi, ewentualnie poważne schorzenia przebyte w przeszłości,
  • przyjmowane obecnie leki,
  • skłonność do alergii, jeśli tak - to na co.

Istotnym narzędziem diagnostycznym w przypadku liszaja płaskiego jest badanie fizykalne przeprowadzane podczas wizyty w gabinecie specjalisty. Konieczne jest, aby pacjent był gotów zaprezentować lekarzowi każdy fragment ciała wraz z błoną śluzową jamy ustnej, nie tylko miejsce występowania grudek. W ten sposób przeprowadzane jest pełne, prawidłowe badanie dermatologiczne. Oglądaniem i dotykiem specjalista ocenia charakter zmian.

Jednym z ważniejszych i bardzo przydatnych badań diagnostycznych w liszaju płaskim jest badanie histopatologiczne polegające na pobraniu fragmentu zmiany i jego ocena pod mikroskopem. Nie jest wymagane specjalne przygotowanie pacjenta do zabiegu. Charakterystycznym dla liszaja płaskiego obrazem mikroskopowym są uszkodzone keratynocyty warstwy podstawnej naskórka. Badanie histopatologiczne jest całkowicie bezpieczne dla pacjenta. Wyjątkiem jest uczulenie na środek znieczulający. Dlatego bardzo ważne jest poinformowanie lekarza o jakichkolwiek problemach, które wystąpiły przy poprzednim podaniu lidokainy (np. podczas znieczulania zęba).

Leczenie liszaja płaskiego

W przypadku liszaja płaskiego stosujemy jedynie leczenie zachowawcze. Nie eliminuje ono przyczyn choroby, a jedynie objawy.

Do leczenia ogólnego zaliczamy:

  • glikokortykosteroidy (np. Encorton) podawane doustnie przez okres kilku tygodni;
  • leki immunosupresyjne (np. metotreksat, cyklosporyna) doustnie;
  • antybiotyki (szczególnie erytromycyna) doustnie;
  • retinoidy (np. izotretinoina) doustnie.

W terapii miejscowej zmian skórnych zastosowanie znajdują:

  • maści i kremy z glikokortykosteroidami wcierane dwa razy dziennie; w przypadku zmian rozległych przed zastosowaniem glikokortykosteroidów należy nałożyć maść z kwasem salicylowym, usunie ona nadmiar zrogowaciałego naskórka i zwiększy skuteczność steroidów;
  • maści z mentolem w przypadku nasilonego świądu.

Miejscowo na zmiany w obrębie błon śluzowych stosuje się:

  • zawiesiny, roztwory i maści z glikokortykosteroidami;
  • retinoidy w postaci roztworów do pędzlowania jamy ustnej.

Leczenie liszaja płaskiego odbywa się w warunkach domowych po konsultacji ze specjalistą i wyborze odpowiednich leków z wyżej wymienionych.

Liszaj płaski - zapobieganie

Profilaktyka liszaja płaskiego obejmuje:

  • wykrywanie i leczenie wszelkich ognisk infekcji w organizmie, ze szczególnym uwzględnieniem wirusowego zapalenia wątroby typu B i C;
  • zaprzestanie stosowania leków podejrzanych o wywołanie objawów liszaja;
  • diagnozowanie i skuteczne leczenie zaburzeń psychicznych, unikanie sytuacji wybitnie stresowych;
  • regularne badania kontrolne w przypadku pacjentów po przeszczepach.

Liszaj płaski - jak sobie radzić z chorobą?

Jedynymi skutecznymi sposobami na życie z liszajem płaskim jest regularne przyjmowanie leków dokładnie w takiej dawce i tak długo jak w zaleceniach specjalisty oraz o ile to możliwe, unikanie czynników ryzyka.

Niektóre leki, jak np. glikokortykosteroidy, nie pozostają bez wpływu na stan zdrowia pacjenta, obciążone są szeregiem działań ubocznych. Chory ma możliwość współdecydowania o sposobie leczenia poprzez odpowiedź na następujące pytania:

Czy wykryto w Pana/Pani organizmie toczącą się infekcję bakteryjną, wirusową, grzybiczą lub pasożytniczą?
Czy przebył/-a Pan/Pani lub obecnie przechodzi gruźlicę?
Czy cierpi Pan/Pani na jedną z chorób: cukrzyca, choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, nadciśnienie tętnicze, choroba Cushinga, jaskra, zaćma, osteoporoza, niedoczynność tarczycy?
Czy przebył/-a Pan/Pani w ostatnim czasie zabieg chirurgiczny?
Czy jest Pani w ciąży lub w okresie karmienia piersią?
Czy przyjmuje Pan/Pani któreś z wymienionych leków: leki przeciwzakrzepowe (np. Syncumar), doustne leki przeciwcukrzycowe (np. Metformax), niesterydowe leki przeciwzapalne (np. Aspiryna), glikozydy naparstnicy (np. Digoxin), leki wzmagające diurezę (jeśli tak, to jakie)?

Odpowiedzi na wyżej wymienione pytania pomogą lekarzowi zdecydować, czy terapia sterydami jest dla pacjenta bezpieczna, czy korzyści przewyższą ewentualne skutki uboczne leczenia.

Ponadto ważne jest, zwłaszcza dla młodych kobiet chcących zajść w ciążę, zastanowienie się nad wprowadzeniem retinoidów do terapii ogólnej. Wykazują one silne działanie teratogenne (zaburzają prawidłowy rozwój wewnątrzmaciczny płodu, co może skutkować wadami wrodzonymi u dziecka). Dlatego w trakcie przyjmowania retinoidów, jak i przez wiele miesięcy po zaprzestaniu terapii, należy przyjmować doustne środki antykoncepcyjne. Podjęcie leczenia tą grupą leków wyklucza zatem możliwość zajścia w ciążę przez długi czas.

Reklama

Bibliografia

  • Jabłońska S., Majewski S.,Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa,2008
  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom II,Medycyna Praktyczna,Kraków,2006
  • Gołucki Z., Łańcucki J., Farmakoterapia chorób skóry. Leki zewnętrzne,Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich,Warszawa, 1993

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!