Nowy sklep

już ON-LINE

Marskość wątroby - przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Marskość wątroby to upośledzenie funkcji tego narządu. Najczęściej wywoływane jest przez nadużywanie alkoholu i zakażenie wirusami zapalenia wątroby. Jest bardzo niebezpieczne dla życia i zdrowia, a najlepszym sposobem leczenia jest transplantacja wątroby. Dlatego warto stosować działania profilaktyczne. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia marskości wątroby.

Spis treści

Marskość wątroby to stan, w którym dochodzi do zaburzenia czynności wątroby, wtórnie do ogólnego uszkodzenia narządu i włóknienia, będącego efektem regeneracji i bliznowacenia.

Marskość wątroby ma charakter postępujący. Wraz z zaburzeniem struktury pojawiają się objawy świadczące o upośledzeniu funkcji. Częstotliwość występowania marskości jest zróżnicowana w zależności od położenia geograficznego (tradycja spożywania alkoholi oraz zróżnicowane występowania zapalenia wątroby).

Funkcje wątroby

Wątroba jest narządem miąższowym znajdującym się w jamie brzusznej wewnątrzotrzewnowo. Zlokalizowana jest w prawym podżebrzu, nadbrzuszu właściwym oraz częściowo w lewym podżebrzu. Wątroba jest największym narządem w organizmie – waży od 1500 do 1700 g.

Wątroba jest pokryta włóknistą torebką Glissona. Zbudowana jest z dwóch płatów: prawego i lewego. Dodatkowo płat prawy dzieli się na płaty: ogoniasty i czworoboczny. Składa się z milionów komórek – hepatocytów, które formują zraziki.

 

detoksykacja

  • rozkład substancji szkodliwych
  • wychwyt substancji szkodliwych z krwi
  • unieszkodliwianie substancji szkodliwych
regulacja poziomu glukozy
  • wychwyt glukozy z krwi
  • zamiana glukozy w glikogen (magazynuje glukozę)
  • synteza glukozy z innych składników (np. aminokwasów)

przemiany białek i aminokwasów

  • wychwyt aminokwasów z krwi
  • synteza białek (albuminy, czynniki krzepnięcia krwi)
  • deaminacja aminokwasów
przemiany tłuszczów synteza cholesterolu
magazynowanie witamin gromadzenie witamin A,D,B12
magazynowanie składników mineralnych gromadzenie żelaza, miedzi
rozkład hormonów wychwyt i rozkład hormonów

 metabolizm leków/substancji chemicznych

wychwyt i przemiany leków
 

Czym jest marskość wątroby?

Procesy prowadzące do rozwoju marskości wątroby nie zostały jeszcze w pełni poznane. Jako pierwsze musi wystąpić uszkodzenie hepatocytów, czyli komórek wątroby, co powoduje powstanie stanu zapalnego i stymuluje komórki odpowiedzialne za stan zapalny do produkcji licznych substancji – czynników stanu zapalnego, cytokin, czynników wzrostu. W efekcie dochodzi do włóknienia, przebudowy tkanki wątrobowej, powstają guzki regeneracyjne, wątroba staje się twarda, o szorstkiej strukturze.

Zaburzona architektura prowadzi też do upośledzenia funkcji narządu – zaburzona zostaje wymiana metabolitów. Taka przebudowa powoduje też nieprawidłowe mikrokrążenie w obrębie wątroby, co później przyczynia się do powstania nadciśnienia w większych naczyniach, w tym żyle wrotnej, która doprowadza krew (bogata we wchłonięte w jelitach składniki pokarmowe).

Wysoki opór w obrębie wątroby wymusza powstanie krążenia obocznego. Krew stara się przepływać innymi dostępnymi naczyniami, które nie są przystosowane do tak dużego przepływu krwi. Można to porównać do objazdów na drodze: jeżeli jakiś fragment drogi jest mniej przejezdny, to wybieramy inną trasę, którą jeżdżą inni kierowcy, a po pewnym czasie na drodze objazdowej pojawia się wzmożony ruch.

Analogicznie jest w układzie krążenia, nie wszystkie naczynia, tak samo jak drogi, nie są przystosowane do tak dużego przepływu krwi. Ale w przeciwieństwie do dróg, naczynia mogą się rozszerzać, dzięki właściwościom elastycznym. Powoduje to, że naczynia krążenia obocznego stają się poszerzone, bardziej widoczne – w efekcie powstają żylaki przełyku i wpustu, głowa meduzy, która jest niczym innym jak siecią poszerzonych żył na powłokach jamy brzusznej.

Zaburzona funkcja wątroby (m.in. gorsze unieszkodliwianie toksyn) oraz fakt, że część krwi z przewodu pokarmowego zamiast fizjologicznie przepływać do wątroby, gdzie jest „filtrowana”, jest kierowana od razu na cały organizm ze wszystkimi składnikami, które zostały wchłonięte. Powoduje to, iż organizm jest narażony na nieprawidłowe stężenia, np. glukozy (stad pojawiają się problemy z wysokimi jej stężeniami), kwasów tłuszczowych czy cholesterolu. W krwioobiegu znajdują się także substancje szkodliwe, jak np. amoniak, powstający w efekcie nieprawidłowej przemiany aminokwasów i białek.

Nagromadzenie amoniaku oraz innych substancji szkodliwych powoduje zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Mogą pojawiać się drobne zaburzenia koncentracji, drobnych ruchów, drżenia (zmienia się charakter pisma), aż do zaburzeń świadomości, ze śpiączką włącznie. Zaburzenia w obrębie układu nerwowego określane są mianem encefalopatii wątrobowej.

Wskutek wzrostu przepuszczalności naczyń krwionośnych, ich większego niż zwykle rozszerzenia oraz zmniejszonej zawartości albumin, których wątroba nie jest w stanie wyprodukować w wystarczającej ilości, powstaje wodobrzusze, które jest powikłaniem marskości i polega na nagromadzeniu płynu w jamie brzusznej.

Poszerzone, kruche naczynia krążenia obocznego tworzące żylaki przełyku oraz upośledzona produkcja czynników krzepnięcia powodują krwawienia, a nawet krwotoki z przewodu pokarmowego

Reklama

Marskość wątroby - przebieg choroby i objawy

1. Początkowo, kiedy organizm sam próbuje regulować nieprawidłowości, dolegliwości są niecharakterystyczne. Przeważa:

  • zmęczenie,
  • osłabienie,
  • pogorszenie apetytu,
  • nudności,
  • wymioty.

Pojawiają się także:

  • stany podgorączkowe,
  • świąd skóry,
  • uczucie dyskomfortu,
  • rozpieranie w nadbrzuszu lub pod lewym łukiem żebrowym.

Początkowo marskość może przebiegać bezobjawowo.

2. W miarę postępu zmian i rekompensacji marskości pojawiają się:

  • wodobrzusze (nagromadzenie płynu w jamie brzusznej), które jest powikłaniem marskości. Jest ono obserwowane przez chorych jako powiększanie się obwodu brzucha,
  • obrzęki, np. wokół kostek.

Może pojawić się przepuklina, najczęściej przepuklina pępkowa.

3. Z czasem występuje żółtaczka (żółte zabarwienie skóry i białkówek), pajączki skórne, czyli poszerzenia drobnych naczyń przypominające pajączki lub gwiazdki. Niewielka ilość takich pajączków występuje także u osób zdrowych! Może pojawić się sieć poszerzonych naczyń żylnych na powłokach brzucha, co nazywane jest głową meduzy.

Wtórnie do zaburzonego metabolizmu hormonów, u pacjentów:

  • dochodzi do obniżenia libido,
  • u mężczyzn może pojawić się powiększenie gruczołów piersiowych,
  • utrata typowo „męskiego” owłosienia.
  • u kobiet pojawiają się zaburzenia miesiączkowania, hirsutyzm, czyli owłosienie „męskie” (grube włosy w miejscach typowych dla mężczyzn).

Przyczyny marskości wątroby i czynniki ryzyka zachorowania

Główne przyczyny marskości to przede wszystkim nadużywanie alkoholu oraz zakażenia wirusami zapalenia wątroby.

Rzadsze to m.in.:

  • autommunologiczne zapalenia wątroby,
  • choroby metaboliczne (jak choroba Wilsona),
  • hemochromatoza,
  • mukowiscydoza,
  • niedobór alfa1 trypsyny,
  • niektóre substancje (np. aflatoksyny znajdujące się w pleśni, nadmiar witaminy A),
  • pierwotna marskość żółciowa,
  • pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych,
  • niedrożność zewnątrz- lub wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych.

Marskość sercowa natomiast jest związana z zaburzeniami krążenia w przebiegu niewydolności serca.

Możliwe jest współwystępowanie kilku przyczyn, jeżeli nie udaje się określić, co spowodowało marskość. Wtedy taka marskość jest określana jako kryptogenna.

Czynniki ryzyka marskości wątroby to:

  • nadużywanie alkoholu,
  • przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby,
  • płeć męska,
  • predyspozycje genetyczne.

Marskość wątroby - wizyta u lekarza

Niezależnie od tego, jaką chorobę pacjent podejrzewa, ważne jest, aby podczas wizyty u lekarza rozmowa była w miarę możliwości usystematyzowana. Zrozumiałe jest, że troska o swoje zdrowie, w szczególności, gdy coś dolega, może powodować zdenerwowanie, czasami chaotyczne odpowiedzi na pytania. Warto zastanowić się wcześniej, od kiedy pojawiły się dolegliwości, w jakich okolicznościach. Jeżeli występuje kilka objawów, należy przypomnieć sobie, co pierwsze się pojawiło, w jakiej kolejności dołączały się pozostałe objawy, co jest najbardziej dokuczliwe.

Jeżeli pojawiają się bóle, to ważne jest ustalenie;

  • gdzie boli,
  • jaki jest charakter bólu,
  • czy zmienia się (maleje, nasila się) w zależności od różnych czynników.

Ważne są także poinformowanie lekarza o innych chorobach, na które aktualnie leczy się pacjent (również w przeszłości), jakie leki są/ były zażywane, jakie choroby występują w rodzinie.

Zakres zadawanych pytań zależy od zgłaszanych dolegliwości, a mają one na celu przybliżenie do prawidłowej diagnozy i zaplanowania  badań diagnostycznych. Następnie lekarz przechodzi do badania fizykalnego – określa stan ogólny pacjenta, odchylenia od stanu prawidłowego.

Marskość wątroby - badania

Z badań laboratoryjnych konieczne jest określenie stopnia uszkodzenia wątroby na podstawie aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT, GGTP, fosfataza zasadowa) czy poziomu bilirubiny. O kondycji wątroby mówią też wskaźniki układu krzepnięcia krwi – poziom protrombiny, czas protrombinowy czy INR (zawartość białka całkowitego i albumin).

Wykonuje się również morfologię krwi, wskaźników stanu zapalnego. Konieczne jest określenie, czy problem jest związany z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby – wykonuje się w tym celu oznaczenia antygenów i przeciwciał w kierunku WZWB i WZWC.

Z badań obrazowych cenne jest badanie ultrasonograficzne (usg) jamy brzusznej pozwalające na ocenę wielkości, kształtu, częściowo struktury czy innych patologii w obrębie wątroby, ale nie tylko. Opcja pomiarów przepływu (doppler) pozwala na uwidocznienie zaburzonego krążenia w obrębie krążenia wrotnego. Tomografia komputerowa wydaje się nie mieć przewagi nad usg, z wyjątkiem podejrzanych, niepewnych zmian.

W przypadku marskości wątroby, ze względu na ryzyko rozwoju żylaków przełyku, wykonywane jest badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego – pozwala ono na ocenę obecności/zaawansowania żylaków. Możliwe jest także wykonanie drobnych zabiegów mających na celu zmniejszenie ryzyka krwawienia, jak np. opaskowanie żylaków. W niektórych przypadkach pobierane są wycinki wątroby do oceny pod mikroskopem. O zakresie badań decyduje lekarz w zależności od wywiadu, odchyleń w badaniu fizykalnym i pozostałych badaniach.

Leczenie marskości wątroby

Leczenie marskości wątroby wymaga długotrwałego postępowania dostosowanego do rozwoju procesu. Marskość może być przez długi czas wyrównana, ale mogą wystąpić dramatyczne postacie – krwotoki, encefalopatia, które wymagają szybkiej interwencji.

1. Konieczne jest leczenie przyczyn marskości:

  • abstynencja od alkoholu w przypadku marskości alkoholowej,
  • leczenie przeciwwirusowe,
  • leczenie immunosupresyjne chorób autoimmunologicznych wątroby. Wprowadza się stałe zapobieganie wystąpienia powikłań.

2. Zapobieganie krwawieniom z żylaków przełyku obejmuje podawanie leków wpływających na krążenie, jak beta-blokery i nitraty. W trakcie endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego wykonuje się opaskowanie żylaków, skleroterapię. Jeżeli dojdzie do krwawienia, można je zatamować także podczas endoskopii lub zakładana jest specjalna sonda, której wypełnione na końcu balony powodują uciskanie na żylaki.

3. W leczeniu wodobrzusza stosuje się leki moczopędne (pobudzające wydzielanie płynów, a tym samym zmniejszające obrzęki, ilość płynu w jamie brzusznej), konieczne jest ograniczenie spożywanych płynów oraz dostarczanej ilości sodu w pożywieniu. Przy dużym wodobrzuszu nadmiar płynu jest usuwany poprzez drenaż, do którego istnieją pewne wskazania i przeciwskazania.

5. W leczeniu encefalopatii wątrobowej ważne jest zmniejszenie wytwarzania i absorpcji toksyn jelitowych – stąd odpowiednia dieta i stosowanie niektórych leków przeczyszczających (laktuloza), leków wpływających na metabolizm amoniaku.

6. W niektórych ośrodkach wykonywane są operacyjne połączenia pomiędzy naczyniami, aby usprawnić krążenie oraz efektywność pracy już niewydolnej wątroby.

7. Najlepszą metodą leczenia jest transplantacja, która niestety jest metodą najmniej dostępną. O metodach leczenia decyduje lekarz na podstawie objawów i odchyleń w badaniach.

W postępowaniu po rozpoznaniu marskości konieczne jest stosowanie się do zaleceń lekarza – jego wskazówek, wprowadzonego leczenia. Konieczne jest systematyczna kontrola lekarska. Ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju pierwotnego raka wątroby (HCC) konieczna jest kontrola AFP (alfa fetoproteiny, będącej markerem m.in. tego nowotworu). Jeżeli marskość ma tło alkoholowe – konieczne jest zarzucenie nałogu, aktywna walka z nim.

Nie należy marskości wątroby leczyć na własną rękę. Konieczna jest konsultacja, diagnostyka przeprowadzona przez lekarza. Leczenie w domu to przede wszystkim stosowanie się do zaleceń lekarza:

  • zaprzestanie spożywania alkoholu,
  • odpowiednia dieta,
  • zażywanie leków.

Marskość wątroby - powikłania

Powikłania marskości to:

  • krwawienia z żylaków przełyku i/lub wpustu żołądka,
  • samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej,
  • encefalopatia wątrobowa,
  • zespół wątrobowo-nerkowy,
  • zespół wątrobowo-płucny,
  • hipersplenizm (zwiększona aktywność śledziony),
  • pierwotny rak wątroby.

Reklama

Marskość wątroby - jak zapobiegać?

Zapobieganie marskości wątroby sprowadza się do unikania sytuacji prowadzących do przewlekłego zapalenia i uszkodzenia wątroby, co przekłada się na:

  • profilaktykę zakażeń wirusami zapalenia wątroby (HBV, HDV, HCV) poprzez szczepienia ochronne (HBV),
  • unikanie ekspozycji na materiał biologiczny (krew, tkanki).

Konieczne jest:

  • racjonalne spożywanie alkoholu,
  • zaprzestanie przy stwierdzonej już chorobie wątroby czy uzależnieniu.

W zapobieganiu znaczenie ma unikanie produktów nieświeżych zanieczyszczonych pleśniami, ze względu na produkowaną przez nie aflatoksynę.

Bibliografia

  • Juszczyk J. ,Marskość wątroby Przew Lek ,,2001, 4, 3
  • Walocha J.,Skawina A., Gorczyca J., Ceranowicz P.,„Brzuch” w:Anatomia prawidłowa człowieka red. A.Skawina,wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego,Kraków,2003
  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków,2005