Gentamycyna - na co działa? Dawkowanie i skutki uboczne

Gentamycyna to jeden z najpopularniejszych antybiotyków stosowanych współcześnie w medycynie. Ten opatentowany w 1962 roku przedstawiciel aminoglikozydów działa bakteriobójczo szczególnie wobec bakterii tlenowych. Popularność preparatowi przyniosła nie tylko wysoka skuteczność, ale także możliwości związane z formą podania leku.
Kobieta zakrapla oczy
źródło:123RF
Spis treści

Mechanizm działania gentamycyny

Lek gentamycyna jest przedstawicielem antybiotyków aminoglikozydowych. Jego działanie polega na przenikaniu do wnętrza komórki bakteryjnej i łączeniu się z bakteryjnym rybosomem. 

Skutkiem tego jest produkcja nieprawidłowych białek przez wspomniany rybosom, które następnie tworzą błonę komórkową bakterii. Jednak z powodu obecności wadliwych białek, błona taka jest bardzo przepuszczalna i nie stanowi prawidłowej bariery ochronnej dla bakterii – w wyniku tego drobnoustrój obumiera. Gentamycyna jest więc zaliczana do antybiotyków bakteriobójczych, szczególnie wobec Gram-ujemnych bakterii tlenowych.

Preparaty gentamycyny

W obrocie aptecznym istnieją dwie postacie tego leku: 

  • gentamycyna - krople do oczu 
  • gentamycyna ampułki do wstrzykiwań

Ponadto antybiotyk ten jest surowcem farmaceutycznym, z którego można przygotować w recepturze aptecznej wiele innych postaci leku, takich jak:

  • maść z gentamycyną na rany
  • maść do oczu z gentamycyną
  • krople do nosa z gentamycyną
  • krople do uszu z gentamycyną
  • globulki dopochwowe z gentamycyną

Ponadto ampułki przeznaczone do robienia zastrzyków z gentamycyną można podawać wziewnie przy pomocy inhalatora. Takie inhalacje stosuje się poza oficjalnymi wskazaniami, w wyjątkowo ciężkich zakażeniach płuc i układu oddechowego. Ponieważ lek ten nie wchłania się praktycznie z przewodu pokarmowego, więc istnienie tabletek z gentamycyną mija się kompletnie z celem. Podaje się go miejscowo lub dożylnie. 

Dawkowanie gentamycyny

Jak już było wspomniane wcześniej, w obrocie aptecznym istnieją dwa gotowe preparaty zawierające ten antybiotyk. Krople z gentamycyną do oczu podaje się co 4 godziny po 1 lub 2 krople. Preparat ten jest przeznaczony dla osób powyżej pierwszego roku życia. 

W przypadku iniekcji z gentamycyną stosuje się od 3 do 6 mg na kg masy ciała podawane w jednej lub w dwóch dawkach co 12 godzin. U niemowląt stosuje się już 4,5 do 7,5 mg na kg masy ciała. U noworodków z kolei dawkowanie jest niewiele mniejsze, bo wynosi od 4 do 7 mg na kg masy ciała. Jednak w tej grupie pacjentów można podawać tylko jedną dawkę dziennie, z uwagi na dłuższy okres półtrwania leku u tak małych dzieci.

Wspomniane wyżej dawkowanie jest zapisane w oficjalnych wskazaniach leku. W przypadku, gdy lekarz zapisze lek poza oficjalnymi wskazaniami, na przykład ampułki z gentamycyną do inhalacji dla dzieci lub dorosłych, dawkowanie preparatu może być odmienne, uzależnione od indywidualnych zaleceń. 

Podobnie jest, gdy lekarz zapisze lek do wykonania w aptece (lek recepturowy). W przypadku robionych maści z gentamycyną do nosa czy kropli z gentamycyną do ucha lekarz musi indywidualnie dobrać prawidłowe dawkowanie, biorąc pod uwagę profil pacjenta, jego wiek, masę i nasilenie objawów chorobowych.

Skutki uboczne gentamycyny

Grupa antybiotyków aminoglikozydowych, do których zaliczana jest gentamycyna charakteryzuje się wysokim potencjałem ototoksycznym, czyli uszkadzającym słuch. Bardzo zasadnym jest więc pytanie o związek międzygentamycyną a słuchem. 

Stosowanie kropli do oczu nie niesie większego zagrożenia (lek wchłania się do krwi w ilościach śladowych i nie działa ogólnoustrojowo) – najczęstsze działania niepożądane to:

  • łzawienie, 
  • pieczenie, 
  • ból oka
  • światłowstręt, 
  • zaburzenia widzenia, 

rzadziej dochodzi do grzybiczego lub bakteryjnego owrzodzenia rogówki. 

Jednak w czasie stosowania leku dożylnie może dojść nie tylko do wspomnianej ototoksyczności. Lek ten charakteryzuje się także wyższą nefrotoksycznością (działanie uszkadzające nerki). Ponadto może dojść do zaburzeń przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, reakcji nadwrażliwości, białkomoczu, bólów i zawrotów głowy, parestezji, kołatania serca, podwyższonego stężenia mocznika, kreatyniny i bilirubiny. Ponadto dochodzi często do długotrwałych biegunek spowodowanych nadkażeniami bakteriami opornymi na antybiotyki. 

Dokładny wykaz wszystkich skutków ubocznych można znaleźć zawsze w ulotce gentamycyny dołączonej do każdego opakowania leku. Nie oznacza to jednak, że gentamycyna nie powinna być stosowana w ciężkich zakażeniach bakteryjnych (na przykład infekcyjne zapalenie wsierdzia). Niekiedy jest jedyną szansą pacjenta na wyleczenie. 

Gentamycyna w ciąży

Antybiotyki aminoglikozydowe mogą przenikać przez barierę łożyska i uszkodzić narząd słuchu  oraz równowagi płodu. U kobiet w ciąży można zastosować ten lek tylko w stanie zagrożenia życia, gdy nie ma innych możliwości terapeutycznych. Podobna zależność występuje między gentamycyną a karmieniem piersią.

Lek ten przenika do mleka matki i również wykazuje ototoksyczne działanie wobec dziecka, dlatego też stosowanie gentamycyny w tym okresie jest niezalecane. Gentamycyna u noworodka działa szczególnie ototoksycznie, znacznie bardziej niż u starszych dzieci.

Cena gentamycyny

Cena kropli do oczu wynosi ok 9 zł za lek pełnopłatny (z refundacją cena wynosi około 4 złote). Ampułki do wstrzykiwań również nie są drogie – pełnopłatnie kosztują od 10 do 20 złotych w zależności od pojemności ampułki. Lek z refundacją kosztuje odpowiednio około 5 lub 10 zł. 

Jeśli lekarz przepisze krem z gentamycyną na rany, który jest tak zwanym lekiem robionym, czyli do przygotowania w aptece, to jego cena powinna być zryczałtowana i wynosi na tę chwilę 13 złotych. W żadnym przypadku nie ma możliwości kupienia gentamycyny bez recepty. 

Artykuł napisany przez
Mgr farm. Wojciech Ziółkowski
Magister farmacji. Pracuje w aptece ogólnodostępnej oraz kieruje Działem Farmacji Centrum Okulistycznego. Aktywny członek samorządu aptekarskiego W czasie siedmioletniej pracy zawodowej rozwiązał nieskończoną ilość problemów z zakresu stosowania leków oraz prowadzenia właściwej terapii. W swojej pracy stawia na bezpośredni i partnerski kontakt z pacjentem, co umożliwia mu jasne przekazywanie medycznych zaleceń. Interesuje się interakcjami lekowymi oraz bezpieczeństwem terapii, zwolennik metod opartych na EBM (Evidence Based Medicine). Prywatnie szczęśliwy mąż, tata Krzysia oraz fan piłki nożnej i gotowania.
Czytaj również

Bibliografia

  • Charakterystyka Produktu Leczniczego Gentamicin KRKA; http://leki.urpl.gov.pl/files/43_Gentamicin_KRKA_roztw_do_wstrzyk_inf_40mg_ml.pdf
  • B. Konopska, M. Warwas; Molekularne aspekty nefrotoksyczności antybiotyków aminoglikozydowych; Postępy Hig Med Dosw; 2007; 61; 511-518
  • K. Antoniak; Farmakoterapia zakażeń bakteryjnych narządu wzroku; Postępy farmakoterapii; 2009; tom 65; nr 2; 124-131
  • W. Narożny, J. Siebert, J. Kuczkowski; Ototoksyczność – niebezpieczeństwo farmakoterapii; Forum medycyny rodzinnej; 2008; tom 2; nr 6; 445-453
Więcej z kateogrii: Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Kamfora: działanie, zastosowanie i właściwości. Jaki olejek?
Przeczytaj artykuł
Metamizol - działanie, dawkowanie i cena. Jak stosować?
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Kamfora: działanie, zastosowanie i właściwości. Jaki olejek?
Metamizol - działanie, dawkowanie i cena. Jak stosować?
Metformina - działanie, dawkowanie i skutki uboczne. Cena
Badanie słuchu u dzieci i noworodków - na czym polega?

Przychodnia online dla Ciebie

Szybka konsultacja lekarska online przez telefon.

Zacznij leczenie, przedłuż receptę na przyjmowane leki - szybko i bez kolejek.

Wybierz konsultację

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Ból owulacyjny - ile trwa i jak go załagodzić?
Dieta ketogeniczna – na czym polega? Zasady i jadłospis
Kiszone buraki - właściwości i zastosowanie. Jak je kisić?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?

Reklama