Najzdrowsze miejsce w internecie

Przewód Botalla – przetrwały, czyli drożny. Kiedy się zamyka?

Przewód Botalla zapewnia prawidłowe krążenie w czasie życia płodowego. Jednak po narodzinach powinien samoistnie się zrosnąć. Gdy tak się nie dzieje, następuje istotne przeciążenie układu sercowo-naczyniowego, wraz z daleko idącymi tego konsekwencjami. Zaburzenie to określane jest mianem przetrwałego przewodu Botalla. Sprawdź, jak się je rozpoznaje i leczy.
Lekarz trzymający serce w dłoni
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Przewód Botalla powstaje w czasie życia płodowego i służy do ominięcia krążenia płucnego (organ ten na tym etapie rozwoju nie pełni funkcji oddechowych).
  • Przewód tętniczy powinien zrosnąć się w niedługim czasie po przyjściu dziecka na świat.
  • Przetrwały (drożny, otwarty) przewód Botalla po narodzinach może być przyczyną poważnych konsekwencji zdrowotnych wynikających z przeciążenia serca i płuc.
Spis treści

Reklama

Co to jest przewód Botalla?

Przewód Botalla jest połączeniem, które powstaje w okresie życia płodowego, scalając ze sobą pień płucny i fragment tzw. aorty zstępującej. Nazywany też przewodem tętniczym, służy ominięciu krążenia płucnego w czasie, gdy płód przebywa w ustroju matki. 

Za jego sprawą rzut prawej komory serca kierowany jest nie do płuc, lecz bezpośrednio do krążenia systemowego. Jest to niezbędne do zapewnienia funkcji życiowych, bowiem w okresie prenatalnym płuca nie przejawiają aktywności oddechowej. 

Drożność przewodu tętniczego jest regulowana przez odpowiednio wysokie stężenie hormonów zwanych prostaglandynami (PGE2), odpowiedzialnych za utrzymywanie prawidłowych procesów fizjologicznych w ustroju ludzkim. 

Przewód tętniczy Botalla ulokowany jest najczęściej z lewej strony aorty (rzadziej z prawej, sporadycznie z obu stron), tworząc tzw. pierścień naczyniowy. 

Nazwa tej struktury pochodzi od nazwiska włoskiego lekarza i anatoma Leonardo Botalla, żyjącego w XVI wieku. Co ciekawe, współcześnie przypomina się, że konstrukcja opisana przez Botalla z przewodem tętniczym utożsamiana jest bezpodstawnie. 

Owszem, anatom scharakteryzował podobny kanał, ale inny. Chodzi o tzw. otwór owalny łączący prawy i lewy przedsionek serca, który także powstaje doraźnie na czas życia płodowego i także – w formie przetrwałej po porodzie – może stanowić przyczynę problemów zdrowotnych u dziecka.

Przetrwały przewód Botalla

Po porodzie przewód Botalla powinien samoistnie się zamknąć i całkowicie wyłączyć z funkcjonowania. Są jednak sytuacje, gdy tak się nie dzieje. 

Tak zwany przetrwały przewód tętniczy (patent ductus arteriosus – PDA, inne polskie nazwy to drożny lub otwarty) występuje w szczególności u dzieci urodzonych zdecydowanie przed czasem. 

Problem ten występuje u 20-40 proc. wcześniaków z masą urodzeniową mniejszą niż 1 kg i nawet 80 proc. w skrajnych sytuacjach, gdy waga w momencie przyjścia na świat wynosi poniżej 700 gramów. 

Przetrwały przewód Botalla jest zatem jedną z najczęstszych wrodzonych wad serca, występującą wspólnie z innymi, bądź w postaci izolowanej. 

Jej skutki są zróżnicowane i zależą od stopnia nieprawidłowości. Co konkretnie może się wydarzyć?

Reklama

Niezamknięty przewód Botalla u noworodka

Przetrwały, niezamknięty przewód Botalla u noworodka i niemowlaka prowadzi do powstania tak zwanego przecieku lewo-prawego, którego konsekwencją jest przeciążenie lewego przedsionka serca oraz krążenia płucnego. 

W następstwie przetrwałego przewodu tętniczego Botalla wystąpić mogą:

  • niewydolność serca,
  • niewydolność oddechowa,
  • obrzęk płuc,
  • odwracalny wzrost ciśnienia płucnego,
  • nieodwracalne stwardnienie płuca.

Co więcej, znane są przypadki przetrwałego przewodu Botalla u dorosłych, czy u starszych dzieci. Osoby te mogą przez wiele lat cierpieć na trudne do zdiagnozowania problemy ze strony układu krwionośnego.

Dlatego tak ważne jest, zarówno szybkie rozpoznanie przetrwałego przewodu Botalla u noworodka, jak i podjęcie natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Zamknięcie przewodu Botalla

Kiedy się zamyka przewód Botalla? U prawidłowo rozwijającego się dziecka mechanizm ten zostaje samoczynnie uruchomiony już w okresie życia płodowego, w trzecim trymestrze ciąży. 

Dochodzi wówczas do przebudowy ścian kanału, co stanowi swego rodzaju przygotowanie do procesów, które będą zachodzić po przyjściu malucha na świat. 

Po narodzinach zamknięcie przewodu Botalla przebiega dwuetapowo. W pierwszej kolejności, w ciągu kilku zaledwie godzin, następuje skurcz mięśniówki gładkiej, co jest efektem m.in. spadku stężenia prostaglandyn. 

Postępuje też domykanie się światła przewodu przez uwypuklającą się do wewnątrz błonę śluzową. W etapie drugim, do błony tej przedostaje się coraz więcej komórek mięśniowych, co powoduje jej rozrywanie, martwicę i włóknienie.

W ten sposób przewód Botalla zrasta się całkowicie, stając się więzadłem tętniczym. W sumie trwa to około 3 miesięcy. 

Ale uwaga, możliwe jest też przedwczesne zamknięcie przewodu Botalla, jeszcze w okresie prenatalnym. 

Dzieje się tak zazwyczaj na skutek działania leków przyjmowanych przez ciężarną, w tym głównie niesteroidowych leków przeciwzapalnych oraz steroidów. 

Przyczyny mogą też pozostać idiopatyczne, czyli nieznane.  Stan ten uważany jest za bardzo niebezpieczny, może bowiem w szybkim tempie doprowadzić do niewydolności krążenia i śmierci dziecka jeszcze przed narodzinami.

Reklama

Zabieg zamknięcia przewodu Botalla

Leczenie łagodnych postaci PDA może mieć charakter farmakologiczny. Stosuje się tak zwane inhibitory cyklooksygenazy, które obniżają stężenie prostaglandyn odpowiedzialnych za wytworzenie i funkcjonowanie przewodu. 

Należy też pamiętać, że w wielu przypadkach nie jest wskazana żadna interwencja, bowiem zamknięcie przewodu Botalla u wcześniaka często następuje samoistnie w ciągu najwyżej 3 miesięcy.

Niekiedy jednak mały pacjent musi być poddany leczeniu inwazyjnemu. Dostępne są dwie opcje:

  • Chirurgiczny zabieg zamknięcia przewodu Botalla, polegający na jego podwiązaniu.
  • Zabieg interwencyjny z wykorzystaniem specjalnych sprężynek lub implantów wprowadzanych cewnikami przez naczynia obwodowe.

Czytaj również

Bibliografia

  • Adam Gałązka, Znaczenie przewodu tętniczego w krążeniu płodu i noworodka ze szczególnym uwzględnieniem przewodozależnych wad serca, Forum Medycyny Rodzinnej 2009, tom 3, nr 2, 117–123.
  • Przetrwały przewód tętniczy (Botalla), https://www.sercedziecka.org.pl/wady-serca/przetrwaly-przewod-tetniczy-botalla-15/, [dostęp online: 26.01.2022].
  • Ewa Szymczyk, Łukasz Chrzanowski, Jarosław Kasprzak: Przetrwały przewód tętniczy u 61-letniego mężczyzny po przebytym zawale mięśnia sercowego, Kardiol Pol 2008; 66: 999-1001, [dostęp online: 21.07.2022].
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Echo serca - jak wygląda badanie echa serca. Normy, wyniki
Osoba w czasie badania echa serca
Przeczytaj artykuł
Czerwona pręga – jak wygląda? Na stopie i przedramieniu
Przeczytaj artykuł
Rozrusznik serca – jak długo można żyć? Wszczepienie, cena
Serce
Podobne artykuły
Czym grozi wysoki puls i jak go obniżyć?
Cewnikowanie serca - u dziecka i dorosłego. Czy boli?
Rak serca - objawy u dzieci i dorosłych. Jak wyleczyć?
Dziura w sercu - u dziecka i dorosłego. Jakie objawy?
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Reklama


Czym jest long covid? 😷
Trwa nawet do 12 tygodni 🤧