Nowy sklep

już ON-LINE

Ferrytyna - jaka jest norma i co znaczy nadmiar i niedobór

Ferrytyna odgrywa bardzo ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka. Pokazuje, czy poziom żelaza jest na odpowiednim poziomie. Badanie stężenia ferrytyny wykonuje się najczęściej przy podejrzeniach występowania anemii, rzadziej hemochromatozy.
Próba krwi do badania poziomu ferretyny
Źródło: 123RF
 

Zdrowy organizm człowieka nie może prawidłowo funkcjonować bez odpowiedniej dawki żelaza. Ten ważny pierwiastek mineralny wspiera system odpornościowy w walce z drobnoustrojami, wspomaga pracę układu nerwowego, występuje w hemoglobinie, gdzie ułatwia pobieranie tlenu w płucach i oddawanie go w innych tkankach, w szpiku kostnym jest wykorzystywane do tworzenia czerwonych krwinek, wpływa na pracę mięśni, enzymów tkankowych i metabolizm cholesterolu. Jego rola w prawidłowej pracy różnych układów jest więc nie do przecenienia.

Ferrytyna jest białkiem, które w organizmie pełni funkcję magazynu żelaza. Występuje ono w największych ilościach w wątrobie, szpiku kostnym i śledzionie. Ferrytyna jest najlepszym markerem niedoborów żelaza, dużo dokładniejszym niż badanie laboratoryjne samego żelaza we krwi.

Niedobór ferrytyny

Jeśli poziom ferrytyny jest poniżej dolnej normy, to dowód na występowanie niedoborów żelaza w organizmie. Wiele może być przyczyn takiego stanu. Bardzo często niedokrwistość jest wynikiem długich i obfitych miesiączek, krwawienia z przewodu pokarmowego (przy wrzodach żołądka i dwunastnicy), krwawienie z powodu mięśniaków macicy. Niedokrwistość z niedoboru żelaza może być jednym z objawów nowotworów, w których występują mikrokrwawienia, dlatego kolejnym badaniem powinna być np. kolonoskopia, która pozwoli wykluczyć nowotwory jelita, żylaki odbytu i polipy jelita grubego.

Niedokrwistość może też wynikać z:

  • niedoborów B12 lub kwasu foliowego,
  • przerzutów nowotworowych do szpiku kości,
  • anoreksji i bulimii,
  • upośledzonego wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego (po wycięciu żołądka, po resekcji jelita, przy enteropatii glutenowej, chorobie Leśniowskiego-Crohna),
  • diety ubogobiałkowej,
  • diety bogatej w substancje upośledzające wchłanianie żelaza (fosforany, fityniany, tanina).

Nadmiar ferrytyny

Trzeba zwrócić szczególną uwagę na wyniki badań, które sugerują, że górne normy stężenia ferrytyny są podwyższone. Zanim zaczniemy martwić się potencjalnymi chorobami, trzeba wykluczyć czynniki, które sztucznie mogą zawyżyć wyniki. 

Należą do nich:

  • infekcje ze stanem zapalnym – wynik może być zawyżony nawet miesiąc po wyleczeniu,
  • ciężki trening fizyczny i intensywna praca fizyczna – wynik może być zawyżony, nawet jeśli trening odbywał się kilka dni przed badaniem.

Jeśli wynik jest wiarygodny, podwyższone stężenie ferrytyny może wskazywać na:

  • reumatoidalne zapalenie stawów,
  • uszkodzenie wątroby,
  • martwicę wątroby,
  • nowotwory,
  • choroby związane z nadmiarem żelaza w ustroju, czyli: hemochromatozę pierwotną lub potransfuzyjną, niedokrwistość megaloblastyczną, hemolityczną lub aplastyczną,
  • przewlekłe zakażenia,
  • choroby autoimmunologiczne,
  • uszkodzenia śledziony.

Jeśli przez dłuższy czas utrzymuje się wysoki poziom ferrytyny, może dojść do zbytniego obciążenia żelazem organów wewnętrznych, w tym między innymi wątroby. Warto wtedy wykonać kontrolne próby wątrobowe i USG jamy brzusznej.  

Wskazania do wykonania badania ferrytyny

Pierwszym sygnałem, że należy pacjentowi zlecić badanie poziomu ferrytyny są złe wyniki badania morfologicznego krwi, które mogą sugerować wystąpienie niedokrwistości. Niepokojące wyniki to:

  • obniżone stężenie hemoglobiny,
  • obniżone stężenie hematokrytu,
  • gdy czerwone krwinki są mniejsze niż normalnie – występuje tzw. mikrocytoza.

Przy okazji badania ferrytyny warto też zlecić badanie poziomu transferryny (białko nośnikowe jonów żelaza w surowicy) oraz badanie zdolność organizmu do wiązania żelaza (tzw. TIBC).

Czasem pacjent nie podejrzewa u siebie niedokrwistości, ponieważ niewielkie niedobory żelaza mogą przebiegać bez żadnych charakterystycznych objawów. Dopiero przy dużych ubytkach żelaza u chorego mogą pojawić się typowe dla anemii objawy. Najczęściej pacjent czuje się stale zmęczony, ciągle jest senny, osłabiony, miewa zawroty głowy.

Oprócz tego typowymi objawami dużych niedoborów żelaza są:

  • obniżona odporność,
  • zaburzenia koncentracji,
  • bóle głowy,
  • szumy uszne,
  • zadyszka,
  • łamliwość włosów i paznokci,
  • bladość i suchość skóry,
  • przyspieszona praca serca,
  • nerwowość,
  • zaburzenia koncentracji,
  • trudności w nauce u dzieci,
  • ból w klatce piersiowej,
  • bóle nóg,
  • pęknięcia kącików ust,
  • łyżeczkowate wgłębienia na paznokciach,
  • zmiany jamie ustnej.

Ale badanie ferrytyny powinno się wykonać także wtedy, gdy istnieje podejrzenie, że u pacjenta występuje nadmiar żelaza we krwi, zwane hemochromatozą. Objawy nadmiaru żelaza we krwi charakteryzuje się:

Oczywiście badanie stężenia ferrytyny zleca się nie tylko po to, żeby znaleźć przyczyny niedokrwistości lub hemochromatozy, ale także po to, żeby kontrolować, czy suplementacja żelaza przynosi oczekiwane efekty.

Badanie poziomu ferrytyny

Żeby sprawdzić poziom ferrytyny wykonuje się badanie krwi, próbkę pobiera się z żyły łokciowej. Badanie wykonuje się zazwyczaj rano, choć pacjent nie musi być na czczo. Przed badaniem warto skonsultować z lekarzem leki i suplementy przyjmowane regularnie, ponieważ niektóre mogą mieć wpływ na wynik badania.

Wynik może być zafałszowany także, gdy pacjent robi badanie po nieprzespanej nocy, po intensywnym wysiłku fizycznym, gdy ma objawy infekcji stan podgorączkowy.

Norma ferrytyny

Normy stężenia ferrytyny są uzależnione są od płci i wieku badanego. Dla osób dorosłych przyjmuje się, że wynoszą one:

  • w przypadku kobiet 10-200 μg/l,
  • w przypadku mężczyzn 15-400 μg/l,

Wartości referencyjne mogą się jednak różnić między sobą w zależności od laboratorium wykonującego badania, dlatego pacjent nie powinien sam interpretować wyników badania ferrytyny.

Cena badania poziomu ferrytyny

Ile kosztuje oznaczenie poziomu ferrytyny? Koszt jest zależny przede wszystkim od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. Cena zwykle waha się w granicach 20-40zł. 

Czytaj również:

 

Bibliografia

  • Udział laktoferryny w gospodarce żelazem w organizmie. Część I. Wpływ laktoferryny na wchłanianie, transport i magazynowanie żelaza, Jolanta Artym, 2008
  • Homeostaza żelaza — mechanizm obronny w stresie oksydacyjnym, Paweł Lipiński, Rafał R. Starzyński, Agnieszka Styś, Monika Straciło, 2010

Oceń artykuł

(liczba ocen 70)

Pytanie: Jaki świąteczny prezent ucieszyłby Cię najbardziej?

  ręcznie wykonany

  kosmetyki

  dobry alkohol

  odzież

  coś z wyposażenia wnętrz lub małe AGD

  karta podarunkowa do wykorzystania na dowolny zakup

  bilety na kulturalne wydarzenie

  voucher na atrakcję