Przetoka jelitowa: przyczyny, objawy i leczenie. Po operacji

Przetoka jelitowa najczęściej występuje w wyniku operacji chirurgicznej lub w przebiegu choroby Leśniowskiego Crohna. Może prowadzić do nietrzymania kału, ciężkich zaburzeń wodno-elektrolitowych, a nawet sepsy. Cechuje się bardzo wysoką śmiertelnością. Zobacz, jak powstaje przetoka jelita, jakie są jej objawy oraz metody leczenia.
Operacja przetoki jelitowej
źródło:123RF
Spis treści

Co to jest przetoka jelitowa?

Przetoka jelitowa jest nieprawidłowym połączeniem tej części układu pokarmowego z innymi narządami lub skórą. Przetoki wewnętrzne powodują przedostawanie się  treści pokarmowych oraz mas kałowych z jelita cienkiego lub grubego do:

  • innego zwoju jelita;
  • pochwy;
  • pęcherza;
  • odbytu;
  • jamy opłucnej;

Przetoki zewnętrzne stanowią natomiast swego rodzaju kanał, którym zawartość jelit przedostaje się przez skórę na zewnątrz ciała. 

Oba przypadki stanowią śmiertelne niebezpieczeństwo dla pacjenta i mimo rozwoju nauk i technologii medycznych, wciąż są ogromnym wyzwaniem dla chirurgii. 

Przyczyny przetoki jelitowej 

Przyczyny przetoki jelitowej są zróżnicowane. Najczęściej tego typu nieprawidłowość powstaje:

  • na skutek patologicznych procesów chorobowych. Wymienić w tym kontekście można przede wszystkim chorobę Leśniowskiego Crohna, czyli silne, nieswoiste zapalenie jelit. W jej przebiegu powstają liczne ropnie, które z czasem prowadzą do perforacji ścian przewodu pokarmowego. Sporadycznie przetoki wystąpić mogą także w przypadku stanu zapalnego o charakterze wrzodziejącym. Powodem są również schorzenia nowotworowe, w wyniku których dochodzi przerwania ścian łączących narządy wewnętrzne. Łącznie, wszystkie samoistne przetoki stanowią około 15 procent wszystkich przypadków;
     
  • jako powikłanie pooperacyjne w leczeniu chirurgicznym między innymi raka jelita i odbytu, niedrożności jelit, zatoru tętnicy krezkowej, uwolnienia tzw. zrostów pooperacyjnych zwężającychświatło przewodu pokarmowego, a także po każdej innej laparotomii, czyli otwartym zabiegu w obrębie jamy brzusznej. Przetoka jelitowa po operacji stanowi około 85 procent przypadków.

Sztuczna przetoka jelita

Jako przetoka jelita traktowana jest też niekiedy stomia jelitowa, obrazowo i potocznie nazywana sztucznym odbytem. Stanowi ona połączenie światła jelita ze skórą. W odróżnieniu od wyżej wymienionych, jest wytwarzana celowo w trakcie zabiegu operacyjnego, jako alternatywny kanał umożliwiający pozajelitowe wydalanie resztek pokarmu lub sformowanego już kału przez powłokę brzuszną. 

W trakcie zabiegu, po unaocznieniu otworu, skóra i błona śluzowa są zawijane na zewnątrz i przyszywane do powierzchni brzucha. W związku z częściową lub całkowitą utratą kontroli nad wydalaniem, pacjent powinien zostać zaopatrzony w worek stomijny. W zależności od odcinka jelita, z którego wyprowadzana jest sztuczna przetoka, mówi się o kolostomii (j. grube) lub ileostomii (j. cienkie). 

Wykonanie zabiegu jest niezbędne u pacjentów, którzy utracili możliwość normalnego wydalania w wyniku operacji lub choroby. Najczęstszym wskazaniem do wyłonienia sztucznej przetoki są:

  • leczone operacyjnie (resekcja) nowotwory jelita grubego lub odbytnicy;
  • choroba Leśniowskiego Crohna;
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
  • rodzinna polipowatość gruczolakowata;

Objawy przetoki jelitowej

Objawy przetoki jelitowej są dojmujące, aczkolwiek - poza przypadkami obejmującymi wydostawanie się treści pokarmowych przez skórę na zewnątrz - niezbyt charakterystyczne. Dlatego w rozpoznaniu choroby istotne znaczenie ma szczegółowy wywiad lekarski uwzględniający ogólny stan zdrowia pacjenta oraz informacje o przebytych zabiegach, a także diagnostyka obrazowa. 

Do typowych symptomów przetok wewnętrznych należą:

  • utrata masy ciała;
  • nietrzymanie kału;
  • ból brzucha;
  • gorączka, dreszcze; 
  • osłabienie siły mięśniowej;
  • zaburzenia wodno-elektrolitowe skutkujące obrzękami, drętwieniem i mrowieniem kończyn oraz wahaniami rytmu serca;
  • posocznica (sepsa), czyli ogólne zakażenie organizmu;

W wyniku przedostawania się treści jelitowych do innych narządów dochodzi do ich zatrucia toksynami oraz nadkażenia bytującymi w przewodzie pokarmowym patogenami. Pamiętać też należy, że na całej długości przewodu jelitowego zachodzi proces wchłaniania substancji odżywczych, soli mineralnych i witamin do organizmu. 

W sytuacji, gdy przetoka znajduje się w górnym odcinku jelita cienkiego, znaczna część niezbędnych do życia składników zostaje utracona, co wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. 

Leczenie przetoki jelitowej

Leczenie przetoki jelitowej zakłada kilka ścieżek terapeutycznych. W pierwszej kolejności należy przywrócić utraconą równowagę wodno-elektrolitową, intensywnie pacjenta nawadniając oraz podając preparaty zawierające brakujące substancje. 

Zastosować można również suplementy zawierające szczepy bakterii probiotycznych, w celu poprawy kondycji zubożałej mikroflory jelit. Kluczowe jednak jest przywrócenie ciągłości i integralności przewodu jelitowego. Podstawowym narzędziem nieoperacyjnym jest dziś tzw. żywienie pozajelitowe. 

Metoda ta polega na podawaniu pokarmu jedynie w postaci płynnej, drogą dożylną, z użyciem wkłutego na stałe wenflonu. Jej zastosowanie daje nadzieje na zrośnięcie się i wygojenie przetoki, a także zduszenie ewentualnego ogniska zapalnego. Żywienie dojelitowe powinno przynieść satysfakcjonujący efekt w ciągu maksymalnie 6 tygodni. Jeżeli w tym czasie organizm pacjenta nie poradzi sobie z przetoką samodzielnie, rekomenduje się wykonanie zabiegu operacyjnego. Traktowany jest on w kategoriach ostateczności ze względu na duże ryzyko niepowodzenia. 

Czynnikami utrudniającymi operację i uprawdopodobniającymi wystąpienie ciężkich powikłań są:

  • konieczność resekcji znacznego odcinka jelita, czego konsekwencją mogą być dalsze problemy z wchłanianiem substancji odżywczych, zaburzenia odporności oraz całkowita utrata kontroli nad wydalaniem;
     
  • słaba dostępność niektórych fragmentów przewodu pokarmowego, zwiększająca techniczną zawiłość zabiegu;
     
  • konieczność wykonania w krótkim czasie kolejnej operacji, wtórnej wobec tej, które powikłania stanowią przyczynę przetoki. 

Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Czytaj również

Bibliografia

  • Jan Pertkiewicz, Odbarczenie przewodu pokarmowego po operacjach naprawczych przetok jelitowych, streszczenie rozprawy doktorskiej, Wydział Nauk o Zdrowie Warszawskiego Uniwersytetu medycznego, https://wnoz.wum.edu.pl
  • Powikłania w obrębie układu pokarmowego, Polskie Towarzystwo Wspierania Osób z Nieswoistymi Zapaleniami Jelita, https://j-elita.org.pl/
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Ból jelit – po jedzeniu i po wypróżnieniu. Co na ból jelit?
Esica - co to jest? Jak leczyć uchyłki esicy?
Lewatywa – czym jest i jak ją wykonać w domu?
Skręt kiszek - przyczyny i objawy. Jak postępować?
Jak oczyścić jelita i pozbyć się złogów kałowych?

Przychodnia online dla Ciebie

Szybka konsultacja lekarska online przez telefon.

Zacznij leczenie, przedłuż receptę na przyjmowane leki - szybko i bez kolejek.

Wybierz konsultację

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Ból owulacyjny - ile trwa i jak go załagodzić?
Dieta ketogeniczna – na czym polega? Zasady i jadłospis
Kiszone buraki - właściwości i zastosowanie. Jak je kisić?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?

Reklama