Znajdź chorobę

Zapalenie otrzewnej - przyczyny, objawy, sposoby leczenia

Jedną z najczęstszych przyczyn zapalenia otrzewnej jest przedziurawienie ściany przewodu pokarmowego i wydostanie się jego treści do jamy otrzewnej. Objawem, który jest charakterystyczny dla schorzenia to ból brzucha. Dodatkowo niekiedy towarzyszą wymioty. Na skutek niedrożności jelit, chory nie oddaje gazów i stolca. Jak wygląda leczenie zapalenia otrzewnej?

Spis treści

Otrzewna - co to jest?

Otrzewna jest cienką błoną, która wyściela od wewnątrz ściany jamy brzusznej i miednicy. Błona ta pokrywa w całości lub częściowo narządy leżące w jamie brzusznej, w warunkach fizjologicznych, czyli prawidłowych, jest jałowa. Zapalenie otrzewnej jest bardzo poważnym stanem, spowodowanym infekcją bakteryjną lub podrażnieniem jej przez płyny przedostające się do otrzewnej z uszkodzonego przewodu pokarmowego.

Zapalenie otrzewnej - przyczyny

Przyczyny zapalenia otrzewnej są różne. Do zapalenia otrzewnej doprowadzają choroby z grupy chorób tzw. „ostrego brzucha”. Jedną z najczęstszych jest przedziurawienie ściany przewodu pokarmowego i wydostanie się jego treści do jamy otrzewnej. W przewodzie pokarmowym znajduje się bogata flora bakteryjna i przemieszczenie się jej do jałowej otrzewnej spowoduje zapalenie. Perforacja może być następstwem:

  • niedrożności,
  • ostrego niedokrwienia jelit spowodowanego zatorem tętnic zaopatrujących jelita w krew,
  • późnego stadium zapalenia wyrostka robaczkowego,
  • urazu penetrującego brzuch (np. cios nożem).

Zapalenie otrzewnej może być spowodowane nie tylko przez bakterie. Przedziurawienie wrzodu trawiennego i wydostanie się kwaśnej treści żołądka podrażni otrzewną i spowoduje tzw. chemiczne zapalenie. Podobne podrażnienie może spowodować żółć wydostająca się z uszkodzonych dróg żółciowych lub krew z uszkodzonych narządów wewnętrznych. Także enzymy produkowane przez trzustkę wydostające się do jamy brzusznej doprowadzą do tego stanu w przypadku jej ostrego zapalenia. Do rzadszych przyczyn należą schorzenia ginekologiczne, jak np. pęknięcie ciąży pozamacicznej lub pęknięcie torbieli jajnika.

Zapalenie otrzewnej - objawy

Jako że zapalenie otrzewnej może być konsekwencją różnych jednostek chorobowych, początek objawów może być różny. Objawy w pełni rozwiniętego zapalenia otrzewnej są niezależne od choroby, która je wywołała. Objawem, który występuje zawsze, jest ból brzucha. Często pojawia się nagle, w pełnym zdrowiu. Może występować w jednym konkretnym miejscu w przypadku ograniczonego zapalenia otrzewnej, lub dotykać całego brzucha w rozlanym zapaleniu. Jako że ruchy powodują zaostrzenie bólu, chory cierpiący z powodu zapalenia otrzewnej leży w przymusowej pozycji ciała, w bezruchu. Bólowi towarzyszą wymioty.

Zapalenie otrzewnej powoduje niedrożność porażenną jelit, dlatego też chory nie oddaje gazów i stolca. Dochodzi do wzdęcia brzucha. Twarz chorego przybiera zaostrzone rysy. Dochodzi do przyspieszenia tętna i oddechu, następuje zmniejszenie ilości wydalanego moczu (skąpomocz) lub nawet do zatrzymania jego wydalania (bezmocz). Wskutek utraty płynów rozwija się wstrząs hipowolemiczny objawiający się obniżeniem ciśnienia tętniczego, przyspieszeniem akcji serca.

Ograniczone zapalenie otrzewnej - co to jest?

Ograniczone zapalenie otrzewnej ma miejsce, gdy proces zapalny dotyka otrzewnej przylegającej do chorego narządu na niewielkiej powierzchni, np. ostrym zapaleniu wyrostka robaczkowego. Jednakże nieleczone ograniczone zapalenie przechodzi w postać rozlaną. Występowanie powyższych objawów wymaga pilnej wizyty na ostrym dyżurze chirurgicznym lub w szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR).

Należy zaznaczyć, iż objawy u chorych w podeszłym wieku, obciążonych innymi przewlekłymi chorobami ogólnoustrojowymi jak np. cukrzyca, mogą nie być tak wyraziste, jak te wyżej przytoczone.

Zapalenie otrzewnej - badania

Najistotniejszym elementem w diagnostyce zapalenia otrzewnej jest wywiad oraz badanie kliniczne chorego. Lekarz zapyta o:

  • wszystkie objawy jakie wystąpiły do czasu zgłoszenia się do szpitala,
  • ich nasilenie,
  • czas trwania,
  • okoliczności w których wystąpiły.

Ważnym elementem będzie informacja o przebytych wcześniej operacjach, jest to czynnik ryzyka powstawania niedrożności przewodu pokarmowego. Osłuchując brzuch słuchawkami (stetoskopem) w przypadku niedrożności przewodu pokarmowego stwierdzi charakterystyczny dla niej odgłos ruchów jelit lub jego brak w przypadku, gdy niedrożność jest zaawansowana. Badając brzuch dotykiem, stwierdzi iż jest on twardy, z charakterystycznym dla podrażnienia otrzewnej odruchem Blumberga – przy uciśnięciu brzucha i szybkim oderwaniu ręki badającego chorego boli bardziej przy zwolnieniu ucisku.

W badaniu per rectum (przez odbyt) badający może stwierdzić obecność krwi, wybadać guz powodujący niską niedrożność. W przypadku gdy chorą jest kobieta, chirurg poprosi o konsultację lekarza ginekologa. Wspomnieć należy, iż nie wszystkie z przytoczonych objawów mogą występować w zapaleniu otrzewnej, a ich nasilenie zależy od stadium choroby.

Poza badaniem klinicznym wykonuje się badania laboratoryjne i obrazowe. W badaniu krwi odchylenia mogące wystąpić to zwiększenie liczby białych krwinek (leukocytów), zaburzenia stężenia elektrolitów, kreatyniny. Monitorowanie ciśnienia tętniczego oraz ilości wydalanego moczu jest wskazane. Zdjęcie rentgenowskie może pomóc w diagnostyce przyczyny zapalenia (widoczny gaz w jamie brzusznej w przypadku przedziurawienia wrzodu żołądka lub dwunastnicy, obecne poziomy płynów w przebiegu niedrożności przewodu pokarmowego). Badanie USG jamy brzusznej lub tomografia komputerowa może zobrazować obecność płynu, ropnia lub uszkodzenia narządów wewnątrz jamy brzusznej.

Zapalenie otrzewnej - leczenie

Leczenie zapalenia otrzewnej odbywa się w warunkach oddziału chirurgicznego. W etapie poprzedzającym operację, choremu podaje się dożylnie płyny i elektrolity, aby wyrównać ich niedobory. Na podstawie obrazu klinicznego choroby oraz badań dodatkowych chirurg zdecyduje jaki typ zabiegu jest konieczny.

W ośrodkach dysponujących odpowiednim sprzętem i doświadczeniem, zabieg można wykonać laparoskopowo. W ten sposób można zszyć przedziurawiony wrzód, usunąć zapalnie zmieniony wyrostek robaczkowy lub pęcherzyk żółciowy. Jednakże laparoskopia ma pewne ograniczenia, zwłaszcza w zakresie operacji w trybie ostrodyżurowym. Może okazać się, iż zabieg rozpoczęty laparoskopowo nie uda się doprowadzić w ten sposób do końca i konieczna będzie konwersja, czyli klasyczne otworzenie jamy brzusznej przez rozcięcie powłok brzucha.

W przypadku, gdy niemożliwy jest zabieg laparoskopowy, operacja sprowadza się do:

  • otwarcia jamy brzusznej,
  • usunięcia martwiczo zmienionych tkanek, ropy,
  • płukania otrzewnej.

Zapalenie otrzewnej - leczenie przyczynowe

Leczy się przyczynę powodującą zapalenie:

  • zszywa się przedziurawiony wrzód,
  • usuwa fragment obumarłego jelita.

Należy zaznaczyć, iż zabiegi w trybie pilnym wiążą się z większym ryzykiem powikłań niż operacje planowe. Podaje się antybiotyki o szerokim zakresie działania do czasu otrzymania wyników badania bakteriologicznego (materiał do tego badania pobiera się przed wdrożeniem leczenia antybiotykiem). Wtedy wdraża się antybiotykoterapię ukierunkowaną na ten rodzaj drobnoustroju, który spowodował zapalenie.

Zapalenie otrzewnej - zapobieganie

Zapobieganie zapaleniu otrzewnej polega na prewencji chorób, które je wywołują. Warto diagnozować dolegliwości ze strony jamy brzusznej. Nieleczona choroba wrzodowa może dać powikłania w postaci przedziurawienia wrzodu. Nieodpowiednia dieta lub nadmierne spożywanie alkoholu są czynnikiem ryzyka wystąpienia ostrego zapalenia trzustki.

Zwlekanie z planowym usunięciem pęcherzyka żółciowego w przypadku jego objawowej kamicy może doprowadzić do jego przedziurawienia i wydostania się żółci do jamy brzucha. Należy wspomnieć, iż prewencja niektórych chorób jest trudna lub wręcz niemożliwa, np. miejscowe zapalenie otrzewnej może być jednym z pierwszych objawów ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego. Gdy doszło już do zapalenia, aby zapobiec jego pogarszaniu, najlepszą i jedyną skuteczną metodą jest jak najszybsze zgłoszenie się do lekarza i wdrożenie leczenia.

Zapalenie otrzewnej - rokowanie

Rokowanie w zapaleniu otrzewnej jest zależne od szeregu czynników (m. in. wieku chorego, chorób towarzyszących) i etapu choroby, na którym zostało wdrożone leczenie. Ograniczone zapalenie otrzewnej rokuje o wiele lepiej niż zapalenie rozlane, w przypadku szybkiego wdrożenia leczenia rokowanie jest dobre. W rozlanym zapaleniu śmiertelność może sięgać kilkudziesięciu procent.

Bibliografia

  • Noszczyk W. (red.),Chirurgia,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa 2007
  • Stachura J., Domagała W. (red.),Patologia, znaczy słowo o chorobie,Polska Akademia Umiejętności,Kraków 2005
Pytanie: Jak często sprawdzasz swój poziom cukru?

  Kontroluję go regularnie

  Sprawdzam, przy okazji innych badań/zabiegów

  Zdarzyło mi się raz może dwa

  Nigdy nie sprawdzałem/łam