Reklama
Co to jest wirus HPV?
Zakażenie wirusem HPV (Human Papilloma Virus) jest niezwykle powszechne Zakażenie HPV jest niezwykle powszechne. Szacuje się, że większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z co najmniej jednym typem HPV w ciągu życia. Zdecydowana większość zakażeń przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie.
Jak wygląda brodawczak ludzki i ile żyje poza organizmem? Wygląd wywoływanych przez niego zmian zależy przede wszystkim od umiejscowienia oraz typu atakującego wirusa. Jego cząsteczki mogą zanieczyszczać różne powierzchnie, przez co dość łatwo się przenoszą.
Znanych jest ponad 200 typów HPV. Część zakaża przede wszystkim skórę i może powodować zwykłe brodawki, a część błony śluzowe, w tym okolice anogenitalne i jamę ustną. Typy zakażające okolice anogenitalne dzieli się m.in. na niskiego i wysokiego ryzyka onkogennego.
Typy HPV 16 i 18 należą do najważniejszych typów wysokiego ryzyka onkogennego. Z kolei HPV 6 i 11 są zaliczane do typów niskiego ryzyka onkogennego i odpowiadają za większość kłykcin kończystych. Inne typy HPV, np. HPV 2, są związane przede wszystkim z brodawkami skórnymi.
Większość zakażeń przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie średnio po kilku miesiącach (do dwóch lat), a osoby zakażone często nie zdają sobie nawet z tego sprawy.
Niektórzy mylą wirus HPV z opryszczką. Warto jednak wiedzieć, że ta druga wywoływana jest przez wirus HSV (Human Herpesvirus), a - mimo podobieństwa nazw i objawów występujących na skutek zakażenia w obrębie narządów płciowych - są to zupełnie inne wirusy i powodują one inne choroby.
Reklama
Jak dochodzi do zarażenia HPV?
Skoro miliony ludzi na całym świecie są nosicielami wirusa HPV, zarazić się nim nie jest wcale trudno. Jak można to zrobić? Skąd się bierze wirus HPV i jak się przenosi z jednego organizmu do drugiego? Do zakażenia niektórymi typami HPV powodującymi brodawki skórne może dojść również w miejscach takich jak baseny czy wspólne prysznice, szczególnie poprzez kontakt uszkodzonej skóry z powierzchnią, na której znajduje się wirus. Genitalne typy HPV przenoszą się natomiast przede wszystkim podczas kontaktów intymnych. Prawdopodobieństwo kontaktu z HPV rośnie m.in. z większą liczbą partnerów seksualnych oraz rozpoczęciem aktywności seksualnej w młodym wieku.
Inne czynniki, takie jak palenie tytoniu, obniżona odporność, immunosupresja czy współistniejące zakażenia przenoszone drogą płciową, mogą natomiast zwiększać ryzyko utrzymywania się zakażenia wysokoonkogennym HPV i rozwoju zmian przedrakowych.
Opracowanie własne
Reklama
Czy wirus HPV jest groźny?
Co powoduje HPV? Brodawczak ludzki to taki dziwny wirus, który może powodować wiele różnych dolegliwości. Jedne z nich zupełnie nie są groźne, inne - niestety tak.
Jedną z najpoważniejszych chorób związanych z HPV jest rak szyjki macicy. Praktycznie wszystkie przypadki tego nowotworu są związane z przetrwałym zakażeniem wysokoonkogennymi typami HPV. Samo zakażenie HPV jest jednak bardzo częste i w zdecydowanej większości przypadków nie prowadzi do raka.
Wirusy HPV posiadają różny potencjał onkogenny - niektóre z nich wywołują łagodne zmiany na skórze i błonach śluzowych (tzw. brodawki), inne mogą być główną przyczyną rozwoju raka:
- szyjki macicy,
- sromu,
- pochwy,
- odbytu,
- penisa,
- jamy ustnej,
- gardła.
Rozwój zmian przednowotworowych i nowotworowych w obrębie szyjki macicy dotyczy głównie kobiet po 35. roku życia, narażonych na przewlekłą infekcję wywołaną tzw. wirusami onkogennymi (głównie typ 16 i 18 HPV).
Reklama
Objawy zarażenia HPV
Zakażenie wirusem HPV może przebiegać na wiele sposobów. Często infekcja rozwija się w obrębie narządów płciowych (zarówno u kobiet, jak i mężczyzn), a wówczas bywa, że w ogóle nie daje o sobie znać i przebiega bezobjawowo, aż do samoistnego ustąpienia.
Niekiedy też faza utajona trwa latami. Zakażenie wysokoonkogennym HPV najczęściej nie powoduje charakterystycznych objawów. Przetrwałe zakażenie może po latach prowadzić do zmian przedrakowych, które również często przebiegają bezobjawowo. Dlatego kluczową rolę odgrywają badania przesiewowe.
Pierwsze objawy HPV często przypominają symptomy innych dolegliwości, dlatego mogą być z nimi mylone. Wywoływane przez wirus HPV kłykciny odbytu objawiają się podobnie jak hemoroidy, natomiast wirus HPV w gardle może zostać pomylony ze zwykłą infekcją lub stanem zapalnym śluzówki.
Najłatwiej jest rozpoznać brodawczaka ludzkiego na skórze. Wywoływane przez niego zmiany przeważnie mają postać odbarwionych, białawych grudek lub małych guzków, z reguły niebolesnych.
Zdarza się także, że infekcja wywołana wirusem brodawczaka ludzkiego umiejscawia się w obrębie innych narządów lub części ciała i wówczas inaczej wygląda jej przebieg:
- wirus HPV w jamie ustnej - zmiany najczęściej zlokalizowane są na języku, podniebieniu miękkim, migdałkach czy błonie śluzowej warg. Mają postać drobnych grudek o strukturze grzybiastej lub kalafiorowatej;
- kłykciny - są naroślami o charakterze łagodnym (nienowotworowym) i brodawczakowatej strukturze. Lokalizują się w obrębie narządów płciowych, okolicach odbytu, ale też w jamie ustnej czy krtani;
- kurzajki - kurzajka, inaczej nazywana bywa brodawką i powstaje na skutek zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego. Najczęściej lokalizuje się na dłoniach lub stopach. Kurzajkami można zarazić się np., spacerując boso po basenie lub w innych miejscach użytku publicznego;
- brodawki - wśród nich występują: brodawki skórne (zwykłe), płaskie, około-paznokciowe (mogą także wpływać na wygląd samych paznokci, zmieniając ich kształt i powodując przebarwienia), brodawki stóp (kurzajki), brodawki płciowe (kłykciny kończyste). Brodawki wirusowe są zmianami zakaźnymi. Wirus wnika do dolnych partii naskórka przez mikrouszkodzenia.
Reklama
Badanie na wirusa HPV
Jak wykrywa się HPV? Zakażenia HPV nie rozpoznaje się rutynowo na podstawie badań krwi, badania moczu ani oznaczenia CRP. W profilaktyce raka szyjki macicy stosuje się przede wszystkim test HPV HR z genotypowaniem, który wykrywa DNA lub RNA wysokoonkogennych typów HPV w materiale pobranym z szyjki macicy.
W Polsce test HPV HR jest obecnie podstawowym badaniem w programie profilaktyki raka szyjki macicy dla kobiet w wieku 25–64 lat. Jeśli wynik testu HPV HR jest ujemny, kolejne badanie przesiewowe wykonuje się zazwyczaj po 5 latach. Jeśli wynik jest dodatni, z tej samej próbki wykonuje się cytologię na podłożu płynnym (LBC). W zależności od jej wyniku pacjentka może zostać skierowana na dalszą diagnostykę, w tym kolposkopię, a w razie potrzeby również pobranie wycinka do badania histopatologicznego.
Cytologia polega na ocenie komórek pobranych z szyjki macicy. Pozwala wykryć nieprawidłowe zmiany komórkowe, ale nie służy bezpośrednio do rozpoznawania konkretnego typu HPV. Obecnie wyniki cytologii opisuje się przede wszystkim według systemu Bethesda, a nie za pomocą stosowanego dawniej podziału na grupy I–V.
Kolposkopia jest badaniem pozwalającym dokładnie obejrzeć szyjkę macicy, pochwę i srom w powiększeniu. Wykonuje się ją m.in. wtedy, gdy wcześniejsze badania przesiewowe wskazują na możliwość występowania zmian wymagających dalszej diagnostyki. Podczas kolposkopii lekarz może również pobrać fragment tkanki do badania histopatologicznego.
Czy dodatni wynik testu HPV oznacza raka? Nie. Dodatni wynik oznacza wykrycie materiału genetycznego określonych typów HPV w pobranej próbce. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, natomiast szczególnego znaczenia klinicznego nabiera przetrwałe zakażenie wysokoonkogennym HPV, które może prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych. Dlatego dalsze postępowanie zależy od typu wirusa, wyniku cytologii i innych badań.
Należy zgłosić się do lekarza również wtedy, gdy występują niepokojące objawy, takie jak:
- nietypowe krwawienia z dróg rodnych, w tym krwawienie po stosunku,
- utrzymujący się ból w obrębie miednicy lub podbrzusza,
- ból podczas współżycia,
- widoczne brodawki, kłykciny lub inne zmiany w okolicy narządów płciowych.
Brodawki skórne na dłoniach lub stopach można skonsultować z dermatologiem. Zmiany w okolicy narządów płciowych lub odbytu wymagają oceny odpowiedniego specjalisty, np. dermatologa-wenerologa, ginekologa, urologa lub proktologa. Z kolei zmiany w obrębie jamy ustnej lub gardła powinny zostać ocenione przez lekarza odpowiedniej specjalności, np. laryngologa lub stomatologa.
Czy istnieje jeden test wykrywający HPV w całym organizmie? Nie. Wynik testu dotyczy konkretnej pobranej próbki i określonych typów wirusa. Nie można na jego podstawie stwierdzić, czy HPV występuje lub nie występuje w innych częściach organizmu.
Wiarygodne testy HPV HR są stosowane przede wszystkim w profilaktyce raka szyjki macicy. Nie prowadzi się rutynowych badań przesiewowych w kierunku HPV jamy ustnej i gardła ani rutynowych testów określających ogólny „status HPV” u mężczyzn.
Czy test HPV można wykonać samodzielnie? Na rynku dostępne są komercyjne zestawy umożliwiające samodzielne pobranie materiału do wybranych badań HPV. Nie każdy taki test ma jednak takie samo zastosowanie ani wiarygodność kliniczną, dlatego jego wynik powinien być interpretowany zgodnie z przeznaczeniem konkretnego badania.
W ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy materiał do testu HPV HR pobierany jest obecnie z szyjki macicy podczas wizyty w placówce realizującej program. Samodzielnie wykonany test komercyjny nie zastępuje badań przesiewowych ani dalszej diagnostyki zaleconej przez lekarza.
Reklama
Jak pozbyć się wirusa HPV z organizmu?
Czy wirus HPV jest uleczalny? Czy zakażenie może ustąpić samoistnie? Nie istnieje lek, który bezpośrednio usuwa HPV z organizmu. U większości osób zakażenie przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie w ciągu około 1–2 lat dzięki odpowiedzi układu odpornościowego. Problemem klinicznym są przede wszystkim zakażenia, które utrzymują się przez dłuższy czas, zwłaszcza jeśli dotyczą wysokoonkogennych typów HPV.
Leczenie nie polega więc na „zwalczaniu wirusa” za pomocą leków, lecz przede wszystkim na leczeniu zmian, które HPV może wywołać. Sposób postępowania zależy od rodzaju i lokalizacji zmian.
W przypadku brodawek skórnych lub kłykcin kończystych można stosować m.in. odpowiednie preparaty miejscowe, krioterapię, zabiegi chirurgiczne lub inne metody niszczenia zmienionej tkanki. Leczenie może usunąć widoczne zmiany i złagodzić objawy, ale nie gwarantuje całkowitego usunięcia HPV z organizmu, dlatego możliwe są nawroty.
Zmiany przedrakowe związane z przetrwałym zakażeniem wysokoonkogennym HPV wymagają natomiast odpowiedniej diagnostyki i, w zależności od ich rodzaju oraz stopnia zaawansowania, obserwacji albo leczenia zabiegowego.
W przypadku brodawek skórnych warto skonsultować się z dermatologiem. Zmiany w okolicy narządów płciowych mogą wymagać konsultacji ginekologa, urologa lub dermatologa-wenerologa. Dobór leczenia powinien zależeć od rodzaju, liczby i lokalizacji zmian oraz stanu zdrowia pacjenta.
Czy istnieją naturalne sposoby leczenia HPV?
Nie ma potwierdzonej naturalnej metody, która usuwałaby HPV z organizmu. Zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu oraz unikanie palenia tytoniu są ważne dla ogólnego zdrowia i prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, ale nie stanowią leczenia zakażenia HPV.
Nie ma również wystarczających dowodów, aby zalecać zioła, suplementy czy domowe preparaty jako sposób na eliminację wirusa. Nie należy samodzielnie stosować drażniących preparatów, w tym preparatów roślinnych, na zmiany w okolicy narządów płciowych.
Brodawki i kłykciny powinny być leczone metodami o potwierdzonej skuteczności, dobranymi do rodzaju i lokalizacji zmiany. Naturalne lub domowe sposoby nie powinny zastępować diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza.
Reklama
HPV u kobiet
HPV u kobiet może powodować zarówno łagodne zmiany, takie jak kłykciny kończyste, jak i – w przypadku przetrwałego zakażenia typami wysokiego ryzyka – zmiany przedrakowe oraz nowotwory. Samo zakażenie HPV nie oznacza jednak raka. Większość infekcji ustępuje samoistnie, a ryzyko rozwoju zmian nowotworowych wiąże się przede wszystkim z utrzymującym się zakażeniem wysokoonkogennym HPV.
Zakażenie HPV często przebiega bezobjawowo. Objawy zależą od typu wirusa i miejsca zakażenia. U kobiet HPV może być związany m.in. ze zmianami w obrębie szyjki macicy, pochwy, sromu i okolicy odbytu.
- HPV a szyjka macicy – zakażenie wysokoonkogennymi typami HPV zazwyczaj nie powoduje charakterystycznych objawów. Jeśli utrzymuje się przez dłuższy czas, może prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych, a następnie raka szyjki macicy. Zmiany te można wykryć jeszcze przed pojawieniem się objawów dzięki badaniom przesiewowym. W Polsce podstawowym badaniem w programie profilaktyki raka szyjki macicy jest obecnie test HPV HR. Jeśli wynik jest dodatni, wykonuje się cytologię na podłożu płynnym, a w razie potrzeby dalszą diagnostykę, np. kolposkopię i badanie histopatologiczne.
- HPV a pochwa i srom – wysokoonkogenne typy HPV mogą powodować zmiany przedrakowe i nowotworowe również w obrębie pochwy oraz sromu. Każdą utrzymującą się, nietypową zmianę, krwawienie, owrzodzenie lub inne niepokojące objawy w tej okolicy należy skonsultować z ginekologiem.
- Kłykciny kończyste – są łagodnymi zmianami występującymi najczęściej w okolicy sromu, pochwy lub odbytu. Zwykle powodują je HPV 6 i 11, należące do typów niskiego ryzyka onkogennego. Kłykciny mogą się powiększać, rozprzestrzeniać i nawracać, ale same w sobie zazwyczaj nie przekształcają się w raka. Osoba z kłykcinami może być jednak jednocześnie zakażona innymi typami HPV, w tym wysokoonkogennymi.
W przypadku wykrycia zmian przedrakowych szyjki macicy dalsze postępowanie zależy od ich stopnia zaawansowania. W niektórych przypadkach konieczne może być leczenie zabiegowe, np. konizacja szyjki macicy, podczas której usuwa się fragment tkanki zawierający nieprawidłowe komórki.
Czy po konizacji HPV znika? Konizacja usuwa zmienioną tkankę, ale nie jest leczeniem skierowanym bezpośrednio przeciwko wirusowi. Po zabiegu konieczne są dalsze badania kontrolne zgodnie z zaleceniami lekarza.
Wirus HPV a ciąża
Czy HPV utrudnia zajście w ciążę? Samo zakażenie HPV zwykle nie utrudnia zajścia w ciążę ani jej donoszenia. Znaczenie mogą mieć natomiast niektóre zmiany przedrakowe lub nowotworowe związane z HPV oraz zabiegi wykonywane w celu ich leczenia. Dlatego kobieta planująca ciążę, która pozostaje pod kontrolą z powodu zmian szyjki macicy, powinna omówić dalsze postępowanie z ginekologiem.
W czasie ciąży zakażenie HPV zwykle nie wymaga specjalnego leczenia samego wirusa. Jeśli występują zmiany szyjki macicy lub kłykciny kończyste, sposób kontroli i ewentualnego leczenia lekarz dobiera indywidualnie.
Czy HPV może przenieść się z matki na dziecko? Taka transmisja jest możliwa, ale zdarza się rzadko. Nie ustalono jednoznacznie wszystkich możliwych dróg zakażenia – rozważa się transmisję przed porodem, podczas porodu i po porodzie. Rzadko HPV 6 i 11 mogą być związane z nawracającą brodawczakowatością dróg oddechowych u dzieci.
Czy HPV jest wskazaniem do cesarskiego cięcia? Samo zakażenie HPV nie jest wskazaniem do wykonania cięcia cesarskiego. Cesarskiego cięcia nie zaleca się wyłącznie w celu zapobiegania transmisji wirusa na dziecko. Może być ono natomiast konieczne w szczególnych sytuacjach, np. gdy rozległe kłykciny utrudniają poród drogami natury lub wiążą się z ryzykiem dużego krwawienia.
Samo zakażenie HPV nie jest również standardowym przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Decyzje dotyczące opieki w ciąży, sposobu porodu i leczenia ewentualnych zmian powinny być podejmowane indywidualnie z lekarzem prowadzącym.
Wirus HPV u dzieci
Zakażenie HPV może występować również u dzieci. Najczęściej są to typy wirusa powodujące brodawki skórne, które pojawiają się przede wszystkim na dłoniach i stopach. Zwykłe brodawki u dzieci są częste i zwykle mają łagodny charakter.
Rozpoznanie brodawki skórnej najczęściej opiera się na jej wyglądzie i badaniu lekarskim. Rutynowe wykonywanie testów określających typ HPV zwykle nie jest w takich przypadkach potrzebne.
Brodawki mogą ustępować samoistnie, choć czasami utrzymują się przez wiele miesięcy lub lat. Jeśli wymagają leczenia, stosuje się metody dobrane do wieku dziecka, lokalizacji i liczby zmian, m.in. preparaty miejscowe lub krioterapię, czyli wymrażanie zmiany ciekłym azotem. Brodawki mogą nawracać, ponieważ leczenie usuwa widoczną zmianę, ale nie zawsze oznacza natychmiastowe wyeliminowanie zakażenia.
Znacznie rzadziej u dzieci występują kłykciny kończyste w okolicy narządów płciowych lub odbytu. Możliwe drogi zakażenia HPV u dzieci obejmują transmisję z matki na dziecko w okresie okołoporodowym, przeniesienie wirusa przez kontakt ze zmianami skórnymi oraz transmisję seksualną. Dlatego pojawienie się zmian anogenitalnych u dziecka zawsze wymaga oceny lekarskiej.
Obecność kłykcin kończystych sama w sobie nie przesądza o wykorzystaniu seksualnym, jednak szczególnie u starszych dzieci lekarz powinien uwzględnić taką możliwość podczas oceny przyczyny zakażenia.
Rzadkim następstwem zakażenia niektórymi typami HPV, zwłaszcza HPV 6 i 11, jest nawracająca brodawczakowatość dróg oddechowych. Choroba ta może rozwinąć się u dzieci po zakażeniu nabytym od matki i prowadzić do powstawania brodawczaków w obrębie krtani i dróg oddechowych. Takie przypadki występują jednak rzadko i wymagają specjalistycznego leczenia.
Wirus HPV u mężczyzn
Zakażenie HPV występuje również u mężczyzn i w większości przypadków przebiega bezobjawowo. U wielu osób organizm samoistnie kontroluje zakażenie w ciągu kilku miesięcy lub lat. Problemem klinicznym są przede wszystkim przetrwałe zakażenia wysokoonkogennymi typami HPV oraz zmiany wywołane przez wirusa.
U mężczyzn HPV może być związany m.in. z rozwojem nowotworów:
- prącia,
- odbytu,
- części ustnej gardła.
Nie każde zakażenie HPV prowadzi jednak do rozwoju nowotworu. Ryzyko dotyczy przede wszystkim długotrwałego zakażenia wysokoonkogennymi typami wirusa. HPV 16 i 18 należą do typów związanych m.in. z częścią nowotworów odbytu, prącia i części ustnej gardła.
HPV u mężczyzn może powodować również kłykciny kończyste. Są to łagodne zmiany występujące najczęściej w okolicy narządów płciowych i odbytu. Zwykle wywołują je HPV 6 i 11, należące do typów niskiego ryzyka onkogennego.
Kłykciny kończyste u mężczyzn mogą pojawić się m.in.:
- na żołędzi i w rowku zażołędnym,
- na napletku,
- na trzonie prącia,
- w okolicy ujścia cewki moczowej,
- na mosznie,
- w okolicy odbytu.
Jak wyglądają kłykciny kończyste u mężczyzn? Mogą mieć postać pojedynczych lub mnogich grudek i narośli o gładkiej albo brodawkowatej powierzchni. Niekiedy tworzą większe skupiska przypominające kalafior. Zwykle nie powodują bólu, choć mogą wywoływać świąd, podrażnienie lub dyskomfort.
Kłykciny kończyste mogą się powiększać, rozprzestrzeniać i nawracać, dlatego warto skonsultować je z lekarzem. Same typowe kłykciny nie są jednak zmianami przedrakowymi i zazwyczaj nie przekształcają się w nowotwór, ponieważ najczęściej powodują je typy HPV niskiego ryzyka onkogennego. Osoba z kłykcinami może być jednocześnie zakażona również innymi typami HPV, w tym wysokoonkogennymi.
Leczenie kłykcin ma na celu usunięcie widocznych zmian i złagodzenie objawów. Nie usuwa jednak bezpośrednio HPV z organizmu i samo w sobie nie stanowi metody zapobiegania nowotworom związanym z wysokoonkogennymi typami wirusa.
Każdą nietypową, utrzymującą się lub powiększającą zmianę w okolicy prącia, moszny lub odbytu należy skonsultować z lekarzem. Szczególnej oceny wymagają m.in. owrzodzenia, krwawiące zmiany, guzki, przebarwienia lub zmiany, które nie goją się przez dłuższy czas.
Profilaktyka zakażenia wirusem HPV. Czy istnieje szczepionka?
Na czym polega profilaktyka zakażenia HPV? W przypadku typów HPV zakażających okolice narządów płciowych najważniejsze znaczenie ma szczepienie przeciw HPV oraz ograniczanie ryzyka transmisji podczas kontaktów intymnych.
HPV przenosi się przede wszystkim przez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych, najczęściej podczas aktywności seksualnej. Do zakażenia może dojść podczas seksu waginalnego, analnego i oralnego, a także innych kontaktów intymnych obejmujących kontakt okolic genitalnych. Osoba zakażona może przenosić wirusa również wtedy, gdy nie ma żadnych widocznych objawów.
Ryzyko zakażenia zwiększa się wraz z liczbą partnerów seksualnych, ponieważ rośnie wówczas liczba potencjalnych ekspozycji na HPV. Zakażenie może jednak wystąpić także u osoby mającej jednego partnera. Nie istnieje rutynowe badanie przesiewowe pozwalające potwierdzić, że partner seksualny – zwłaszcza mężczyzna – nie jest zakażony HPV.
Stosowanie prezerwatywy zmniejsza ryzyko zakażenia HPV, ale nie zapewnia pełnej ochrony. Wirus może występować również na skórze w okolicach, których prezerwatywa nie osłania.
Podstawową metodą profilaktyki zakażeń typami HPV objętymi szczepionką jest szczepienie przeciw HPV. Szczepienie znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju zmian przednowotworowych i nowotworów związanych z HPV, w tym przede wszystkim raka szyjki macicy, a także części nowotworów odbytu, sromu, pochwy, prącia oraz gardła. W zależności od zastosowanego preparatu może również chronić przed typami HPV odpowiadającymi za większość kłykcin kończystych.
Największą skuteczność szczepienie osiąga wtedy, gdy zostanie wykonane przed pierwszym kontaktem z wirusem, dlatego zaleca się je przede wszystkim dzieciom i młodzieży przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Szczepienie może przynieść korzyść również osobom, które rozpoczęły już współżycie, ponieważ wcześniejszy kontakt z jednym typem HPV nie oznacza zakażenia wszystkimi typami zawartymi w szczepionce.
Szczepionka zapobiega nowym zakażeniom, ale nie leczy już istniejącego zakażenia HPV ani zmian, które ono spowodowało.
Szczepionka na HPV
Szczepienia przeciwko wirusowi HPV są stosowane na świecie od wielu lat i stanowią jeden z podstawowych elementów profilaktyki nowotworów związanych z zakażeniem tym wirusem. Szczepienia zalecane są zarówno dziewczętom, jak i chłopcom.
Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciw HPV? Optymalnym okresem jest wiek 9–14 lat. Szczepienie wykonane przed rozpoczęciem aktywności seksualnej daje największą szansę uzyskania ochrony przed pierwszym kontaktem z wirusem. U młodszych osób odpowiedź immunologiczna na szczepienie jest również bardzo dobra, dlatego w tej grupie wiekowej stosuje się schemat dwudawkowy.
W Polsce powszechny program bezpłatnych szczepień przeciw HPV obejmuje dziewczęta i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. W ramach programu dostępne są dwie szczepionki: Cervarix oraz Gardasil 9.
Dodatkowo szczepionka Cervarix jest bezpłatna w ramach refundacji dla dzieci i młodzieży od ukończenia 9. do ukończenia 18. roku życia. Osoby dorosłe mogą otrzymać Cervarix z 50-procentową refundacją.
Szczepienia dzieci i młodzieży przeciw HPV można wykonać przede wszystkim w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. Program szczepień może być również realizowany w szkołach.
Ile dawek szczepionki przeciw HPV trzeba przyjąć? Schemat zależy przede wszystkim od wieku w chwili rozpoczęcia szczepienia oraz zastosowanego preparatu.
U osób rozpoczynających szczepienie w wieku od 9 do 14 lat podaje się zazwyczaj 2 dawki. W powszechnym programie szczepień druga dawka powinna zostać podana po 6–12 miesiącach od pierwszej.
U osób rozpoczynających szczepienie w wieku 15 lat lub później stosuje się schemat trzydawkowy. W przypadku szczepionki Cervarix dawki podaje się według schematu 0, 1 i 6 miesięcy, a w przypadku Gardasil 9 – 0, 2 i 6 miesięcy. Schemat trzydawkowy stosuje się również u niektórych osób z zaburzeniami odporności.
Osoby dorosłe, które rozpoczęły już życie seksualne, także mogą się zaszczepić. Nie trzeba wykonywać testu HPV ani cytologii wyłącznie po to, aby zakwalifikować się do szczepienia. Szczepienie nie usunie już istniejącego zakażenia, ale może zapewnić ochronę przed innymi typami HPV, z którymi dana osoba wcześniej się nie zetknęła.
Szczepienie przeciw HPV nie zastępuje badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. Osoby zaszczepione powinny nadal wykonywać badania profilaktyczne zgodnie z obowiązującymi zaleceniami.
Życie z HPV
Co robić, gdy badanie potwierdzi obecność HPV? Wielu pacjentów po otrzymaniu dodatniego wyniku zastanawia się, co oznacza zakażenie dla życia seksualnego, związku i codziennego funkcjonowania.
Dodatni wynik HPV nie oznacza choroby nowotworowej. Zakażenia HPV są bardzo częste i większość z nich ustępuje samoistnie bez leczenia w ciągu około 1–2 lat. Znaczenie kliniczne zależy przede wszystkim od typu wirusa, miejsca zakażenia oraz tego, czy infekcja ma charakter przejściowy, czy przetrwały.
W przypadku dodatniego wyniku testu wysokoonkogennego HPV należy postępować zgodnie z zaleceniami dotyczącymi dalszej diagnostyki i kontroli. Nie każda osoba z HPV wymaga jednak „stałej kontroli” ginekologa lub urologa – sposób postępowania zależy od rodzaju wykrytego zakażenia, wyniku badań przesiewowych oraz obecności ewentualnych zmian.
Co z seksem i partnerem? Partnerzy seksualni często mają kontakt z tym samym HPV, a ustalenie, kiedy i od kogo doszło do zakażenia, zazwyczaj nie jest możliwe. Dodatni wynik HPV może pojawić się również wiele lat po pierwotnym zakażeniu.
Rutynowe wykonywanie testu HPV u partnera seksualnego nie jest zalecane. Dotyczy to szczególnie mężczyzn, dla których nie istnieje rutynowy test przesiewowy pozwalający określić ogólny „status HPV”. Partner powinien natomiast skonsultować się z lekarzem, jeśli zauważy brodawki, kłykciny lub inne niepokojące zmiany.
Podczas współżycia warto stosować prezerwatywy. Zmniejszają one ryzyko przeniesienia HPV, ale nie zapewniają pełnej ochrony, ponieważ wirus może znajdować się także na skórze nieosłoniętej prezerwatywą.
Samo zakażenie HPV nie oznacza konieczności rezygnacji z życia seksualnego. Jeśli jednak występują aktywne kłykciny kończyste, warto omówić z lekarzem sposób leczenia oraz zasady ograniczania ryzyka transmisji.
Czy osoba z HPV może oddawać krew? Samo wykrycie HPV nie jest standardowo traktowane jako trwałe przeciwwskazanie do oddawania krwi. Ostateczna kwalifikacja dawcy zależy jednak od aktualnego stanu zdrowia, obecności objawów, stosowanego leczenia oraz pozostałych kryteriów obowiązujących w krwiodawstwie.
HPV nie jest przy tym typowym zakażeniem przenoszonym przez krew. W przypadku genitalnych typów wirusa główną drogą transmisji jest bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych, przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych. Nie należy więc zestawiać ryzyka zakażenia genitalnym HPV z korzystaniem z basenu.
A co z brodawkami skórnymi? Zwykłe brodawki na dłoniach lub stopach są najczęściej wywoływane przez inne typy HPV niż te odpowiedzialne za zakażenia anogenitalne i większość nowotworów HPV-zależnych. W przypadku widocznych brodawek należy unikać ich uszkadzania oraz zabiegów wykonywanych bezpośrednio w obrębie zmienionej skóry.
Jeśli planowany jest zabieg kosmetyczny lub dermatologiczny w miejscu występowania brodawki, warto poinformować o niej osobę wykonującą zabieg. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z dodatnim wynikiem HPV musi informować wszystkich lekarzy lub kosmetologów o zakażeniu – ma to znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy zakażenie lub widoczne zmiany dotyczą obszaru poddawanego badaniu albo zabiegowi.
W przypadku wątpliwości dotyczących wyniku testu HPV, dalszych badań, szczepienia lub zmian skórnych najlepiej omówić je z lekarzem odpowiedniej specjalności.
