Neuropatia obwodowa - objawy, leczenie i rehabilitacja

Neuropatia obwodowa występuje po urazach i przeciążeniach, a także u pacjentów chorych na cukrzycę, miażdżycę, nowotwory. Jest jedną z głównych przyczyn drętwienia, zaburzeń czucia i niedowładów kończyn. Jakie są jej objawy? Czy istnieją skuteczne metody leczenia?

Spis treści

Co to jest neuropatia obwodowa?

Neuropatia obwodowa to stan chorobowy będący następstwem uszkodzenia lub zapalenia nerwów obwodowych, czyli gęsto utkanych struktur przekazujących informacje pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym (mózgiem i rdzeniem), a poszczególnymi częściami ciała (narządami wewnętrznymi, mięśniami, skórą etc.).

Dysfunkcje obejmować mogą zarówno włókna czuciowe, jak też ruchowe, dlatego w przebiegu neuropatii występują liczne parestezje (mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia) oraz dolegliwości bólowe, ale też możliwe jest osłabienie siły mięśniowej, a nawet miejscowy paraliż. 

Neuropatia może wystąpić na skutek urazów, w przebiegu licznych schorzeń miejscowych lub ogólnoustrojowych, a także jako efekt przyjmowania określonych leków. Zaburzenie to, choć ma charakter neurologiczny, często towarzyszy pacjentom zmagającym się z problemami onkologicznymi, diabetologicznymi i kardiologicznymi. 

Mononeuropatia a polineuropatia obwodowa

Uszkodzenia nerwów mogą mieć charakter miejscowy lub uogólniony. Zaburzenie funkcjonowania pojedynczych nerwów to mononeuropatia, natomiast większej ilości – polineuropatia obwodowa

Przyczyną lokalnych dysfunkcji najczęściej są:

  • uraz mechaniczny (zranienie, złamanie, przeciążenie) lub powikłanie zabiegu chirurgicznego;
  • niedokrwienie, długotrwały ucisk (np. na skutek utrzymywania niewłaściwej pozycji, a także zmian zwyrodnieniowych albo nowotworowych);

Przyczyny neuropatii obwodowej

Jeśli natomiast chodzi o przyczyny neuropatii obwodowej w postaci mnogiej, zazwyczaj są one bardziej złożone i mają charakter ogólnoustrojowy. 

Wymienić w tym kontekście można takie czynniki, jak:

  • cukrzyca (neuropatia cukrzycowa);
  • miażdżyca tętnic;
  • reumatoidalne zapalenie stawów;
  • ogólne wyniszczenie nowotworowe;
  • szpiczak mnogi;
  • toczeń układowy;
  • borelioza;
  • półpasiec;
  • błonica;
  • zespół Guillain-Barre;
  •  choroba alkoholowa, uszkodzenie wątroby;
  • zatrucie ołowiem;
  • zakażenie wirusem HIV; AIDS;
  • niedobór określonych witamin B1, B6 i B12 (ale także przedawkowanie witaminy B6);

Występuje też często neuropatia obwodowa po chemioterapii – jest to jedno z najczęstszych działań niepożądanych preparatów stosowanych w leczeniu onkologicznym. 

Objawy neuropatii obwodowej

Objawy neuropatii obwodowej są bardzo zróżnicowane i zależą od rodzaju uszkodzonych włókien (cienkich, grubych, czuciowych, ruchowych), ilości pni objętych zaburzeniem, zaawansowania zmian, ich etiopatogenezy i wielu innych czynników. 

Do najbardziej typowych należą:

●      zaburzenia czuciowe, w tym:

o   parestezje - mrowienie, drętwienie dystalnych części kończyn;

o   zniesienie lub wzmożenie czucia;

o   dolegliwości bólowe, w tym tzw. allodynia;

●      zaburzenia ruchowe:

o   niedowłady;

o   skurcze mięśni;

o   ataksje, czyli niezborność ruchów;

o   nieprawidłowe odruchy;

  • zaniki mięśniowe;

W przebiegu niektórych schorzeń ogólnoustrojowych, np. cukrzycy, neuropatii obwodowej, czuciowo-ruchowej, towarzyszą zaburzenia autonomiczne, takie jak:

o   nietrzymanie moczu;

o   nieprawidłowa motoryka jelit (biegunki, zaparcia);

o   dysfunkcje seksualne (impotencja, suchość w pochwie);

o   wzmożona potliwość;

o  niestabilność rytmu serca oraz ciśnienia tętniczego;

Leczenie neuropatii obwodowej

Leczenie neuropatii obwodowej w większości przypadków jest bardzo skomplikowane i przebiega wielotorowo. 

Niezbędne są:

  • terapia schorzenia podstawowego, np. cukrzycy, miażdżycy czy nowotworu;
  • terapia neurologiczna służąca naprawie lub wygaszeniu stanu zapalnego w obrębie włókien nerwowych;
  • terapia doraźna, mająca na celu przede wszystkim zniesienie dolegliwości bólowych; 

W związku z powyższym paleta stosowanych środków jest praktycznie nieograniczona. Przykładowo, u pacjentów z cukrzycą typu II, kluczowa jest kontrola poziomu glukozy – utrzymywanie właściwego stężenia cukru pozwala zatrzymać rozwój neuropatii, aczkolwiek nie prowadzi do naprawy już uszkodzonych nerwów. 

Cukrzykom zaleca się stosowanie właściwej diety oraz dużą dawkę aktywności fizycznej w celu zachowania właściwej masy ciała. W użyciu są też liczne leki, w tym flozyny, środki inkretynowe, metformina i sulfonylomocznik. 

Leki na neuropatię obwodową

Leki na neuropatię obwodową nie stanowią odrębnej grupy środków farmakologicznych. Zastosowanie w tej materii znajdują przede wszystkim środki przeciwpadaczkowe oraz antydepresyjne. Ułatwiają one regenerację uszkodzonych nerwów oraz łagodzą dolegliwości bólowe. 

Dużą skuteczność wykazują na tym polu między innymi:

  • duloksetyna i wenlafaksyna (leki psychiatryczne, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny);
  • gabapentyna, pregabalina (leki na padaczkę);
  •  tramadol i inne leki przeciwbólowe z grupy opioidów;
  • 5-procentowa lidokaina, kapsaicyna – miejscowe środki przeciwbólowe.

Rehabilitacja neuropatii obwodowej

O ile leczenie przyczynowe schorzeń pierwotnych, a także przedstawione wyżej metody farmakoterapii są silnie zróżnicowane i uzależnione od etiopatogenezy zaburzeń, o tyle rehabilitacja neuropatii obwodowej w większości przypadków przebiega według zbliżonych schematów. 

Podstawą są:

  • ćwiczenia ruchowe;
  • masaże klasyczne i wirowe;

Celem zabiegów wykonywanych w gabinetach fizjoterapeutycznych jest łagodzenie dolegliwości bólowych, redukcja parestezji, a także utrzymanie siły mięśniowej i właściwego zakresu ruchów, zapobieganie niedowładom czy zanikom mięśni.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Daria Gorczyca-Siudak, Piotr Dziemidok, Neuropatia – zmiany o charakterze odwracalnym i strukturalnym, Diabetologia po Dyplomie 2019 03
  • Jerzy Wordliczek, Renata Zajączkowska3, Jan Dobrogowski, Farmakologiczne leczenie bólu neuropatycznego, Polski Przegląd Neurologiczny, 2011, tom 7, nr 1
  • Joanna Drat-Gzubicka, Schorzenia nerwowo-mięśniowe u pacjentów z chorobą nowotworową, Część I. Uszkodzenia nerwów obwodowych w chorobie nowotworowej, Medycyna Paliatywna w Praktyce 2015, tom 9, nr 1

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!