Znajdź chorobę

Porażenie nerwu twarzowego - przyczyny, leczenie, rehabilitacja

Porażenie Bell'a to samoistnie (idiopatycznie) występujące, nagłe porażenie nerwu twarzowego – siódmego nerwu czaszkowego. Powoduje szybko pojawiający się niedowład mięśni twarzy bez uchwytnej przyczyny. Porażenie nerwu twarzowego może dotknąć pacjentów w każdym wieku. Jak rozpoznać objawy i zdiagnozować chorobę? Poznaj sposoby leczenia i ćwiczenia, które powinni wykonywać pacjenci z porażeniem nerwu twarzowego.

Mięśnie twarzy są unerwiane przez dwa nerwy twarzowe. Prawy nerw twarzowy zaopatruje prawą połowę twarzy, natomiast lewy nerw połowę lewą. Porażenie Bell'a dotyczy zazwyczaj jednego nerwu twarzowego.

Porażenie nerwu twarzowego - przyczyny

Przyczyna choroby nie jest do końca poznana.

  • Podejrzewa się, że objawy porażenia nerwu mają związek z wystąpieniem jego obrzęku, spowodowanym przez czynniki immunologiczne (choroby z autoagresji) lub zakaźne (zakażenia wirusowe) najczęściej choroby wirusowe, na przykład wirus opryszczki pospolitej.
  • Nie należy mylić porażenia nerwu twarzowego z udarem mózgu. W przypadku udaru zazwyczaj niedowład obejmuje również inne części ciała. Natomiast nie dochodzi do porażenia mięśni czoła oraz powieki.
  • Porażenie siódmego nerwu czaszkowego może wystąpić w przebiegu innych schorzeń, przykładowo na skutek urazu i złamania kości czaszki może dojść do uciśnięcia i porażenia czynności nerwu twarzowego.
  • Stosunkowo częstą przyczyną porażenia nerwu twarzowego może być borelioza lub półpasiec (wirus ospy wietrznej). Ponadto w przypadku przewlekłego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, sarkoidozy, zapalenia ucha środkowego lub wyrostka sutkowatego, naciekania nerwu przez komórki nowotworowe lub białaczkowe, guzów mózgu, guzów kłębka szyjnego, guzów lub zapalenia ślinianki przyusznej, stwardnienia rozsianego. Wymienione schorzenia zazwyczaj rozwijają się wolniej niż porażenie Bell'a, a ponadto wyróżniają się dodatkowymi objawami.
  • Zauważono, że porażenie nerwu twarzowego występuje częściej u osób z cukrzycą.
  • Podejrzewa się, że powodem wystąpienia porażenia Bell'a jest też zapalenie nerwu twarzowego, a co za tym idzie obrzęk nerwu. Dochodzi do uciśnięcia nerwu na poziomie jego przebiegu w kanale w kości skroniowej. Uciśnięcie nerwu prowadzi do jego niedokrwienia i porażenia mięśni przez niego zaopatrywanych.

Przeczytaj: Stwardnienie rozsiane: przyczyny, objawy, leczenie

Porażenie nerwu twarzowego - objawy

Objawy porażenia nerwu twarzowego rozwijają się szybko.

  • Zazwyczaj dochodzi do niedowładu lub całkowitego porażenia mięśni połowy twarzy w ciągu 48 do 72 godzin.
  • Czasami zdarza się, że porażenie poprzedzone jest bólem za uchem, który występuje kilka dni przed wystąpieniem niedowładu.
  • Ponadto chorzy odczuwają uczucie drętwienia i ciężkości połowy twarzy.

Po wystąpieniu porażenia charakterystyczne jest:

  • wygładzenie strony objętej niedowładem
  • opadnięcie kącika ust
  • brak możliwości wykonywania ruchów mimicznych, czyli marszczenia czoła, mrugania okiem, szczerzenia zębów
  • niemożność mrugania okiem po zajętej stronie
  • poszerzenie szpary powiekowej powoduje brak prawidłowego nawilżenia oka – dochodzi do wysychania rogówki, a spojówka ulega podrażnieniu.
  • czucie na skórze porażonej części twarzy jest najczęściej zachowane
  • brak czucia występuje jedynie w obrębie przewodu słuchowego zewnętrznego i małego fragmentu skóry za uchem
  • w przypadku, gdy nerw uległ uszkodzeniu w początkowym odcinku może dojść do zaburzeń w wydzielaniu śliny, utracie zmysłu smaku
  • dodatkowo występuje wtedy nadwrażliwość na głośne dźwięki

Jeśli u chorego wystąpią objawy osłabienia mięśni twarzy, trudność z zaknięciem oka, znaczna asymetria twarzy podczas ruchów mimicznych, może to wskazywać na objawy porażenia nerwu twarzowego. Należy się wtedy zgłosić do lekarza w celu rozpoznania przyczyny tych dolegliwości i włączenia właściwego leczenia.

Porażenie nerwu twarzowego - badania

Idąc na wizytę do lekarza należy się spodziewać, że lekarz będzie zadawał wiele pytań o to jak choroba się zaczęła, jak szybko pojawiły się objawy, czy były jakieś objawy poprzedzające wystąpienie niedowładu (na przykład ból za uchem), czy miało to związek z urazem lub jakimkolwiek czynnikiem wywołującym. W przypadku porażenia Bell'a rozpoznanie opiera się najczęściej na podstawie objawów klinicznych, dlatego ważny jest wywiad zebrany przez lekarza – by ustalić ewentualne do uchwycenia przyczyny takiego stanu rzeczy oraz dokładne zbadanie chorego.

Podczas badania lekarz wykona badanie neurologiczne nerwu twarzowego. Jak wygląda takie badanie? Pacjent zostanie poproszony o:

  • zmarszczenie czoła
  • unoszenie i opuszczanie brwi
  • zamknięcie oczu
  • zaciśnięcie powiek
  • uśmiech
  • pokazanie zębów.

Badania obrazowe

Badanie obrazowe np. tomografia komputerowa głowy lub rezonans magnetyczny głowy wykonywane są, by wykluczyć organiczne przyczyny wystąpienia porażenia nerwu twarzowego, czyli choroby nowotworowe mózgu i czaszki, złamanie czaszki, urazu głowy.

Badania neurofizjologiczne:

  • Elektromiografia – Na skórę twarzy naklejane są elektrody, następnie pacjent proszony jest o wykonanie kilku ruchów mimicznych twarzy – kolejno: zmarszczenie czoła, zmarszczenie nosa i złożenie ust w dzióbek. Urządzenie rejestruje potencjały wywołane podczas skurczu mięśni. Na podstawie uzyskanych wyników ocenia się funkcję mięśni odpowiedzialnych za ich wykonanie.
  • Elektroneurografia - Podczas tego badania nerw twarzowy w punkcie kąta żuchwy pobudzany jest za pomocą bodźców elektrycznych. Na podstawie uzyskanych wyników można ocenić funkcję nerwu.

W przypadku zaburzeń słuchu wykonuje się badanie audiometryczne – które pozwala zdiagnozować ubytek słuchu.

Istnieją również testy oceniające wydzielanie śliny, łez i smaku – są one jednak bardzo rzadko wykonywane.

Porażenie nerwu twarzowego - leczenie

U ponad 90 % pacjentów idiopatyczne porażenie nerwu twarzowego ustępuje całkowicie w ciągu kilku miesięcy. Mały odsetek osób po przebyciu choroby może odczuwać osłabienie, niedowład po zajętej stronie twarzy. Leczenie polega na stosowaniu leków antywirusowych, kortykosteroidów, ćwiczeń wzmacniających mięśnie oraz nawilżaniu oka. Rokowanie co do odzyskania całkowitej sprawności mięśni twarzy zależy od stopnia uszkodzenia nerwu.

Leczenie polega głównie na leczeniu objawowym :

  • suche oko należy nawilżać zamykając i otwierając powiekę palcem oraz stosować krople do oczu – zapytaj lekarza o ich dawkowanie. Oko dodatkowo można zakleić plastrem lub zasłonić opaską.
  • Opadający kącik ust można również podwiesić za pomocą plastra.
  • Zapobiegać oziębieniu nerwu unikając niskich temperatur.

Leczenie farmakologiczne opiera się na stosowaniu leków antywirusowych (acyklowir) w przypadku gdy lekarz podejrzewa, że przyczyną jest wirus opryszczki pospolitej.
Jeśli natomiast lekarz podejrzewa podłoże zapalne lub chorobę autoimmunologiczną zastosuje leczenie kortykosterydami.

W przypadku porażenia nerwu twarzowego pomocna bywa również kinezyterapia:

  • masaże mięśni twarzy
  • dobieranie odpowiednich ćwiczeń, mających na celu zwiększenie siły mięśni
  • należy wykonywać ruchy mimiczne twarzy, by uruchomić mięśnie czoła, oczu, ust, policzków, mięśnie dookoła nosa, żuchwy.

Fizykoterapia przy porażeniu nerwu twarzowego - stosuje się:

  • leczenie ciepłem
  • stymulację nerwu za pomocą bodźców elektrycznych
  • jonoforezę
  • magnezoterapię
  • laseroterapię.

Ostatecznością jest zabieg operacyjny, który polega na odbarczeniu nerwu twarzowego w kanale kości skroniowej.

Pacjenci, u których zdiagnozowano samoistne porażenie nerwu twarzowego, mogą spodziewać się, że funkcja nerwu z czasem powróci. Jak złagodzić skutki porażenia nerwu twarzowego? Jakie ćwiczenia wykonywać?

  • W przypadku nastąpienia choć minimalnej poprawy można zacząć stosować proste ćwiczenia – na przemian napinać i rozluźniać mięśnie twarzy wzmacniając je. W ten sposób można zapobiec powikłaniom choroby oraz spowodować, że funkcja nerwu szybciej wróci do normy.
  • Co zrobić, gdy nie można mrugać okiem?  Z każdym mrugnięciem gruczoł łzowy wydziela jedną łzę, jeśli zabraknie odruchu mrugania dochodzi do wysuszenia rogówki oka oraz do jej uszkodzenia, co skutkuje wadą wzroku. Żeby zapobiec temu powikłaniu można odpowiednio często samemu zamykać i otwierać powiekę palcem. Dodatkowo należy stosować tak zwane „sztuczne łzy”- czyli krople do oczu, które pomagają utrzymać odpowiednią wilgotność rogówki.
  • W przypadku zaburzenia wydzielania śliny resztki pokarmowe pozostałe w ustach po posiłkach osadzają się na języku, zębach, dziąsłach, co może prowadzić do zapaleń dziąseł i próchnicy zębów. Pamiętaj, by myć zęby po każdym posiłku i płukać jamę ustną wodą.

Nie należy zwlekać z wizytą u lekarza. Im później zdiagnozowana choroba i później zastosowane leczenie, tym poważniejsze mogą być jej skutki.

Czy porażeniu nerwu twarzowego można zapobiec? Nie są znane skuteczne sposoby, mogące zapobiec wystąpieniu porażenia Bell'a.

Przeczytaj także:

Bibliografia

  • Beers M., Porter R., Jones T., Kaplan J., Berkwits M.,The Merck Manual. Podręcznik diagnostyki i terapii. Trzecie wydanie polskie,Urban&Partner,Wrocław 2008
  • Lindsay K.W., Bone I.,Neurology and Neurosurgery Ilustrated,Churchill Livingstone,1997
  • Warlow Ch.,Neurologia,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
  • pod red. A. Szczeklika,Choroby wewnętrzne, wyd.1.,Medycyna Praktyczna,Kraków 2006

Temat miesiąca: Skuteczne sposoby na ból gardła