To koniec Alzheimera? 😮 Nowy lek może odmienić życie chorych pacjentów. Sprawdź❗
To koniec Alzheimera? 😮 Nowy lek może odmienić życie chorych pacjentów. Sprawdź❗
To koniec Alzheimera? 😮 Nowy lek może odmienić życie chorych pacjentów. Sprawdź❗
Partnerem publikacji jest: Fundacja Urtica Dzieciom

Białaczka u dzieci - jakie są rodzaje i pierwsze objawy?

Białaczka u dzieci jest definiowana jako klonalna proliferacja niedojrzałych komórek układu krwiotwórczego, która nie podlega mechanizmom regulacji i kontroli organizmu. Słowo „klonalna” oznacza, że komórki nowotworowe wywodzą się od jednej komórki prekursorowej, w której doszło do przekształcenia nowotworowego i dzieląc się niekontrolowanie przekazują kolejnym komórkom te same zmiany genetyczne. Wczesne rozpoznanie choroby zwiększa szanse na wyleczenie dziecka. Dlatego posiadanie wiedzy dotyczącej wstępnych objawów klinicznych oraz postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u dziecka chorego na białaczkę, zarówno przez lekarzy pierwszego kontaktu, pediatrów, a także rodziców jest niezwykle istotne.
Dziecko chore na białaczkę leżące w łóżku
Fot: 123RF
W skrócie
  • Wczesne wykrycie choroby znacząco zwiększa szanse na wyleczenie, dlatego wiedza na temat jej objawów jest kluczowa. Zarówno lekarze, jak i rodzice powinni być świadomi wczesnych symptomów białaczki, aby szybko reagować na potencjalne zagrożenie.
  • Główne typy białaczki u dzieci to ostre białaczki, w tym ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) i ostra białaczka szpikowa (AML). ALL jest najczęstszą formą, obejmującą około 75-85% przypadków, natomiast AML stanowi 10-20% przypadków.
  • Wczesne symptomy mogą obejmować brak apetytu, bladość skóry, apatię oraz pojawienie się licznych siniaków. Dzieci mogą odczuwać bóle nóg, niechęć do zabawy i nadmierną senność. Ważne jest również zwracanie uwagi na powiększone węzły chłonne oraz krwawienia z nosa i dziąseł.
Spis treści

Reklama

Przyczyny białaczki u dzieci. Jakie są statystyki?

Białaczki są najczęstszym nowotworem występującym u dzieci i stanowią około 30% wszystkich nowotworów wieku dziecięcego.

Statystyka w Polsce przedstawia się następująco: na 1200-1300 nowych zachorowań na dziecięce nowotwory, białaczkę rozpoznaje się u 250-300 dzieci. Na świecie wskaźnik zapadalności wynosi 3,5/100000 dzieci rocznie.

Najczęściej na białaczkę chorują dzieci między 2 a 5 rokiem życia, częściej chorują chłopcy.

Skąd się bierze białaczka u dzieci? Do chwili obecnej nie jest możliwe podanie jednoznacznie określonej przyczyny białaczek, prawdopodobnie jednoczasowe wystąpienie wielu czynników może mieć wpływ na rozwój choroby.

Obecnie podkreśla się rolę predyspozycji rodzinnych na wystąpienie nowotworu i w tym kierunku prowadzone są liczne badania.

W komórkach nowotworowych stwierdza się liczne zaburzenia od zmienionej ich funkcji, cyklu życiowego, wyglądu, ale przede wszystkich obecności zmian genetycznych.

Wskazuje to na udział czynnika genetycznego w patogenezie białaczek, co znajduje potwierdzenie w wyraźnie większym ryzyku występowania białaczek u dzieci z zespołami genetycznymi, zwłaszcza u dzieci z:

  • zespołem Downa,
  • anemią Fanconiego,
  • zespołem Shwachmana-Diamonda,
  • zespołem ataksja-teleangiektazja,
  • zespołem Nijmegen,
  • zespołem Rubinsteina-Taybiego.

Udowodniono także wpływ innych czynników w etiopatogenezie białaczek:

  • narażenie na promieniowanie jonizujące,
  • leczenie lekami alkilującymi, antracyklinami i inhibitorami topoizomerazy II,
  • zakażenia bakteryjne i wirusowe [wirusy z grupy CARV (community-acquired respiratory viruses), wirus Epsteina-Barr (EBV)],
  • czynniki chemiczne: benzen, pestycydy,
  • czynniki demograficzne: rasa biała, wysoki status społeczno-ekonomiczny.

Reklama

Rodzaje białaczki u dzieci

Białaczki występujące u dzieci to heterogenna grupa chorób i dzielimy je na dwa główne rodzaje:

1. białaczki ostre:

  • ostra białaczka limfoblastyczna (ALL, acute lymphoblastic leukemia) 75-85%; najczęstszy rodzaj; wyróżniamy dwa główne typy ALL: BCP ALL
    (z prekursorowych form limfocytów B) 80-85% przypadków i T-ALL
    (z limfocytów T) 15-20% przypadków;
  • ostra białaczka szpikowa (AML, acute myeloid leukemia) 10-20%; wg WHO wyróżniamy dwie rodziny AML: (1) ze zdefiniowanymi nieprawidłowościami genetycznymi (13 podtypów) oraz (2) definiowana przez różnicowanie, w której nie można zdefiniować nieprawidłowości genetycznych (8 podtypów, w tym  ostra białaczka monocytowa);
  • ostra białaczka z niezidentyfikowanej linii (acute leukemia of ambiguous lineage – ALAL, <0,5%);

2. przewlekła białaczka szpikowa (CML, chronic myeloid leukemia) - 2-3%.

Objawy białaczki u dzieci

Białaczka jest już pierwotnie procesem rozsianym, a objawy u dzieci są różnorodne i wynikają z zajęcia szpiku kostnego oraz naciekania narządów. Jakie są objawy białaczki u dzieci?

Objawy wynikające z zajęcia szpiku kostnego:

  • bladość, tachykardia, apatia, brak apetytu – spowodowane niedokrwistością,
  • gorączka, infekcje, zapalenie śluzówek jamy ustnej – związane z neutropenią,
  • skaza krwotoczna na skórze i błonach śluzowych, krwawienia z nosa, rzadziej krwotoki wewnętrzne – związane z trombocytopenią (niską liczbą płytek krwi).

Objawy wynikające z naciekania narządów:

  • powiększenie węzłów chłonnych obwodowych (najczęściej szyjnych),
  • powiększenie wątroby,
  • powiększenie śledziony,
  • bóle kostne - spowodowane zajęciem okostnej i rozdęciem jamy szpikowej,
  • krwiomocz, nadciśnienie, niewydolność nerek,
  • powiększenie jądra,
  • objawy wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego (poranne bóle głowy, wymioty, zaburzenia widzenia); porażenie nerwów czaszkowych, drgawki, zespół podwzgórzowy, zaburzenia równowagi, moczówka prosta – spowodowane zajęciem ośrodkowego układu nerwowego,
  • zajęcie ślinianek i gruczołów łzowych ,
  • nacieczenie skóry (spotykane głównie w AML),
  • nacieczenie dziąseł (spotykane głównie w AML).

Białaczka u niemowląt charakteryzuje się występowaniem hiperleukocytozy, częściej dochodzi do nacieczenia ośrodkowego układu nerwowego, agresywnym przebiegiem i wczesnym nawrotem.

Dalszą część artykułu znajdziesz pod sekcją "Pytania do eksperta"

Pytania do eksperta
dr hab. n. med. Joanna Zawitkowska
dr hab. n. med. Joanna Zawitkowska
specjalistka onkologii i hematologii dziecięcej współpracująca z Fundacją Urtica Dzieciom
01
W jakim wieku białaczka atakuje najczęściej?
Najczęściej na białaczkę chorują dzieci poniżej 10 roku życia, a szczyt zachorowań przypada na 2 - 5 rok życia.
02
Z czym mylona jest białaczka?
Białaczka najczęściej jest mylona z infekcjami: 1) wirusowymi, które przebiegają z gorączką, powiększonymi węzłami chłonnymi, powiększoną wątrobą i śledzioną, a w morfologii krwi stwierdza się wysoką liczbę limfocytów, czasami także niską liczbę płytek krwi, 2) bakteryjnymi, które przebiegają z gorączką, powiększonymi węzłami chłonnymi, a w morfologii krwi stwierdza się wysoką liczbę krwinek białych.
03
Czy białaczka wychodzi w morfologii?
Komórki nowotworowe produkowane są w szpiku kostnym, a następnie dostają się do krwi obwodowej. W związku z tym, jeśli lekarza zleci morfologię krwi z rozmazem manualnym, mogą być widoczne komórki niezróżnicowane, zwane blastami (komórki nowotworowe).
04
Jak długo dziecko może mieć białaczkę, nie wiedząc o tym?
Zwykle okres od początku pojawienia się choroby u dziecka do przyjęcia do szpitala wynosi 2-6 tygodni.
05
Jak wyglądają zmiany skórne przy białaczce?
Zmiany skórne w białaczce należy omawiać w kontekście: 1) punkcikowatych wybroczyn, siniaków, wylewów, które są spowodowane niską liczą płytek krwi w związku zaburzeniem pracy szpiku kostnego, który produkuje komórki nowotworowe, zamiast prawidłowych; 2) nacieki/guzki nowotworowe w obrębie skóry charakterystyczne dla AML.

Wczesne objawy białaczki u dzieci

Wielu rodziców boi się, że ich dziecko ma białaczkę. Które objawy można uznać za pierwsze?

Tzw. wczesne objawy białaczki u dzieci które powinny zaniepokoić rodzica to:

  • brak apetytu,
  • bladość skóry,
  • dziecko niechętnie bawi się, często śpi w ciągu dnia,
  • dziecko nie chce chodzić – zgłasza ból nóg, płacze, podczas stania na nogach,
  • pojawienie się licznych siniaków na skórze lub drobnych, punkcikowatych wybroczyn, zwłaszcza kończyn dolnych,
  • krwawienia z nosa lub dziąseł podczas mycia zębów,
  • powiększenie węzłów chłonnych na szyi.

Zaawansowane objawy białaczki u dzieci

W miarę upływu czasu, choroba wyniszcza organizm, dziecko staje się apatyczne, podsypiające, nie przyjmuje posiłków.

Wśród objawów zagrażających życiu należy wymienić:

  • zespół leukostazy naczyniowej - spowodowany hiperleukocytozą, który polega na zatkaniu drobnych naczyń krwionośnych przez zlepione komórki nowotworowe, prowadzi do uszkodzenia narządów i ośrodkowego układu nerwowego wskutek niedotlenienia oraz niewydolności oddechowej;
  • zespół żyły głównej górnej – zwykle dotyczy białaczki wywodzącej się z limfocytów T (T-ALL), która cechuje się obecnością guza w śródpiersiu, co prowadzi do obrzęku i zasinienia twarzy, duszności, kaszlu, poszerzenia żył powierzchownych, górnych partii tułowia.

Reklama

Badania na białaczkę u dzieci

Bardzo ważne jest dokładne zebranie wywiadu oraz badanie fizykalne dziecka, co pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniej diagnostyki (wykonanie badań laboratoryjnych) przy podejrzeniu białaczki oraz stwierdzenie objawów bezpośredniego zagrożenia życia i skierowanie pacjenta do szpitala.

Podstawą wczesnej diagnostyki białaczki u dzieci są:

1. wywiad lekarski: zwykle choroba rozwija się około 2-6 tygodni, rodzice zaniepokojeni osłabieniem dziecka, brakiem apetytu, łatwym siniaczeniem się, krwawieniem z dziąseł czy powiększeniem węzłów chłonnych obwodowych, zwykle szyjnych przychodzą na wizytę do lekarza POZ;

2. badanie fizykalne, w którym zwraca uwagę bladość, powiększenie węzłów chłonnych, skaza krwotoczna, powiększenie wątroby i śledziony.

3. badania laboratoryjne - morfologia krwi z rozmazem manualnym

Jednak ostateczne rozpoznanie stawiane jest na oddziale hemato-onkologicznym na podstawie badania szpiku kostnego, co pozwoli rozpoznać chorobę, ale także dokładnie określić z jakim typem białaczki mamy do czynienia.

Wyniki krwi przy białaczce u dziecka

Morfologia krwi z rozmazem manualnym jest podstawowym badaniem, na podstawie którego lekarz POZ kieruje dziecko do szpitala z podejrzeniem choroby rozrostowej.

Jakie są wyniki krwi przy białaczce u dziecka? W morfologii krwi widać następujące nieprawidłowości, które powinny zaniepokoić już samego rodzica:

  • obniżone wartości hematokrytu, hemoglobiny i płytek krwi (trombocytów),
  • liczba krwinek białych może być niska, prawidłowa bądź wysoka, ale w rozmazie krwi zwracamy uwagę na niską liczbę neutrocytów (neutrofili) oraz występowanie komórek niezróżnicowanych (blastów);
  • białko ostrej fazy (CRP) u dzieci z białaczką często jest podwyższone (ale nie zawsze!), wynika to z toczącego się także procesu zapalnego spowodowanego chorobą.

Reklama

Leczenie białaczki u dzieci

Leczenie białaczki u dzieci opiera na  międzynarodowych protokołach terapeutycznych, które różnią się w zależności od typu białaczki.

Ogólnie ujmując metody terapeutyczne w białaczkach u dzieci to:

  • steroidoterapia,
  • chemioterapia,
  • immunoterapia (przeciwciała monoklonalne, terapia CART),
  • przeszczepienie szpiku kostnego lub krwiotwórczych komórek macierzystych od zgodnego Dawcy,
  • radioterapia ośrodkowego układu nerwowego,
  • terapia celowana,
  • leczenie eksperymentalne w ramach badań klinicznych.

Intensywność leczenia zależy od kwalifikacji dziecka do grup ryzyka: standardowej, pośredniej, wysokiej. Wpływ na to ma wiele czynników, ale przede wszystkim odpowiedzieć na zastosowane leczenie, którą sprawdzamy w wyznaczonych punktach kontrolnych.

Obecnie polscy pacjenci pediatryczni mają dostęp do najnowocześniejszej diagnostyki i leczenia białaczek dzięki niekomercyjnym badaniom klinicznych sponsorowanym przez Fundacje i Agencję Badań Medycznych.

Rola Fundacji to także możliwość uczestniczenia w szkoleniach lekarzy i rodziców chorych dzieci, co pozwala na podnoszenie kwalifikacji i pogłębianie wiedzy.

Postawienie diagnozy białaczki u dziecka jest bardzo ciężkim przeżyciem zarówno dla rodziców i pacjenta, zwłaszcza nastolatka. Dlatego istotną częścią procesu terapeutycznego jest wsparcie psychiczne.

Na każdym oddziale hemato-onkologicznym jest zatrudniony psycholog, który udziela pomocy psychologicznej pacjentowi i rodzicom, co sprawia, że te osoby nie czują się osamotnione w tym trudnym czasie.

Należy podkreślić, że rodzice są częścią zespołu terapeutycznego, dlatego tak ważna jest współpraca rodziców i lekarzy, pielęgniarek, psychologów.

Reklama

Wyleczalność białaczki u dzieci i rokowania

Czy białaczka u dzieci jest wyleczalna? Rokowanie u dzieci z białaczką, można ogólnie powiedzieć, jest dobre. Okres 5-letniego przeżycia pacjentów z ALL wynosi ponad 90%. Do niepowodzenia w leczeniu z powodu wznowy choroby lub oporności na leczenie dochodzi u około 10-15% pacjentów.

Okres 5-letniego przeżycia pacjentów z AML wynosi około 75%. Do niepowodzenia w leczeniu z powodu wznowy choroby dochodzi u około 20% dzieci, a oporności na leczenie u 5-10% pacjentów.

Po zakończeniu leczenia, lekarze zwykle kontrolują pacjenta w poradni hematologiczno-onkologicznej przez kolejne 5 lat, i dopiero po tym okresie przyjęło mówić się o „wyleczeniu dziecka z choroby nowotworowej”.

Reklama

Czy białaczce u dzieci można zapobiec?

W przypadku białaczki u dzieci trudno mówić jednoznacznie o profilaktyce.

Można wymienić następujące czynniki, które odgrywają istotną rolę:

1. unikanie narażenia na czynniki toksyczne (pestycydy, benzen) i napromieniowanie, pole elektromagnetyczne, zwłaszcza w ciąży,

2. unikanie wykonywania zdjęć radiologicznych oraz używek (alkohol, palenie papierosów) oraz infekcji wirusowych (EBV, grypa, ospa wietrzna) w ciąży;

2. realizacja kalendarza szczepień obowiązkowych i zalecanych,

3. unikanie ekspozycji dziecka na dym tytoniowy, pestycydy, benzen, promieniowanie, pole elektromagnetyczne.

Czytaj również

Bibliografia

  • Inaba H, Pui CH. Advances in the Diagnosis and Treatment of Pediatric Acute Lymphoblastic Leukemia. J. Clin. Med. 2021, 10, 1926. doi.org/10.3390/jcm10091926.
  • Szczepański T. Ostra białaczka limfoblastyczna. Hematologia i onkologia dziecięca dla lekarzy praktyków. Wyd. Czelej, Lublin 2022,1, 253-264.
  • Kowalczyk J, Balwierz W, Szczepański T, Matysiak M i wsp. Standardy postępowania diagnostyczno-leczniczego w białaczkach u dzieci. Prz. Pediatr. 2018,47(2),6-13.
  • Derwich K, Lejman M, Taha J, Pastorczak A. Standardy postępowania diagnostycznego w ostrej białaczce limfoblastycznej u dzieci. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej. Prz. Pediatr. 2019,48(3),12-18.
  • Balwierz W, Czogała M, Skoczeń S. Ostra białaczka szpikowa. Hematologia i onkologia dziecięca dla lekarzy praktyków. Wyd. Czelej, Lublin 2022,1, 265-276.
  • Balwierz W, Czogała M, Pawińska-Wąsikowska K, Książek T. Standardy postępowania diagnostycznego w ostrych białaczkach szpikowych i przewlekłej białaczce szpikowej u dzieci. Prz. Pediatr. 2019,48(3),23-32.
dr hab. n. med. Joanna Zawitkowska
Artykuł napisany przez
dr hab. n. med. Joanna Zawitkowska
Zastępca kierownika w Klinice Hematologii, Onkologii i Transplantologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, specjalista onkologii i hematologii dziecięcej, specjalista pediatrii oraz redaktor tematyczny zakładki nowotwory układu krwiotwórczego portalu onkologiadziecięca.pl. Doświadczony nauczyciel akademicki studentów kierunków polskojęzycznych i anglojęzycznych, a także opiekun licznych prac naukowych studentów w ramach działalności koła naukowego. Członek Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego oraz the European Society for Paediatric Oncology (SIOPE). Aktywny członek Polskiej Pediatrycznej Grupy ds. Leczenia Białaczek i Chłoniaków. Autorka i współautorka licznych publikacji w czasopismach o zasięgu krajowym i międzynarodowym oraz doniesień zjazdowych (krajowych i zagranicznych). Działalność naukowa i kliniczna dotyczy przede wszystkim chorób rozrostowych układu krwiotwórczego u dzieci, głównie ostrej białaczki limfoblastycznej. Przedmiotem szczególnych zainteresowań naukowych są zagadnienia związane z toksycznościami w trakcie leczenia przeciwnowotworowego.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Choroby i zaburzenia u dzieci
Szkarlatyna (płonica) u dzieci i dorosłych - objawy i leczenie
Tabletki na dłoni, która jest w czerwonych krostach
Trzydniówka – objawy, przyczyny. Jak pomóc dziecku?
Dziecko ma gorączkę podczas trzydniówki
Jakie są przyczyny bólu głowy u dziecka i jak sobie z nim radzić?
Dziecko boli głowa
Podobne artykuły
Dziecko z zapaleniem napletka
Zapalenie napletka u kilkuletniego chłopca - sprawdź, co robić
Wyraz ADHD napisany krędą na tablicy
ADHD - objawy, diagnoza, leczenie i terapia
Trudności z liczeniem
Dyskalkulia - jak się objawia? Test, diagnoza i leczenie
Dziecko z zespołem Retta
Zespół Retta - jakie ma objawy?
Dysgrafia u dziecka
Dysgrafia - jak wygląda i na czym polega? Przyczyny i objawy

Reklama


Jak leczyć się w prywatnych szpitalach? 🏥
Sprawdź!