Dieta na zaparcia – co jeść, kiedy dokucza zatwardzenie?

Jedzenie na rozkurcz jelit

Artykuł sponsorowany

Źródło: Materiały partnera
Artykuł sponsorowany

Autor

Artykuł partnera

Zmiana stylu życia i właściwa dieta to ważne elementy terapii i profilaktyki zaparć, zwłaszcza w przypadku tzw. zaparć czynnościowych. Nowy jadłospis powinien uwzględniać przede wszystkim większe spożycie błonnika, w szczególności warzyw, owoców i ciemnego pieczywa.

Spis treści

Rytm wypróżnień łatwiej uregulować, unikając tłustych potraw i słodyczy. Jeśli postępowanie niefarmakologiczne okazuje się nieskuteczne, kolejnym krokiem jest farmakoterapia.

Domowe sposoby na zaparcia

Złe nawyki żywieniowe i siedzący tryb życia bardzo często leżą u podłoża zaparć, zwłaszcza zaparć czynnościowych (nawykowych) oraz zaparć wynikających ze zwolnionego pasażu jelitowego. W zaburzeniach na tle czynnościowym nie mamy do czynienia z żadną chorobą organiczną, zwykle wyniki badań pacjentów borykających się z takimi problemami są prawidłowe. W uproszczeniu powiedzieć można, że w zaparciach czynnościowych narządy (np. jelita) są „zdrowe”, ale funkcjonują niewłaściwie.

Co pomaga na zaparcia? Zadbajmy o właściwą atmosferę w czasie spożywania posiłków – bez pospiechu, w spokoju, przy stole, nigdy przed telewizorem, monitorem komputera czy z telefonem w ręku. Jedzmy częściej, ale przyrządzajmy sobie mniejsze porcje: optymalnie 4-5 posiłków dziennie (aktualne zalecenia Instytutu Żywienia i Żywności). Starannie przeżuwajmy pokarm – unikajmy połykania dużych kęsów.

Nie zapominajmy o śniadaniu. Każdy posiłek wzmaga czynności motoryczne i wydzielnicze przewodu pokarmowego, ale najsilniejsze pojawiają się właśnie w godzinach porannych. Muesli z kefirem, jogurtem czy twarogiem nie wymaga pracochłonnych przygotowań, a może bardzo korzystnie wpłynąć na pracę jelit.

Nie odwlekajmy wizyty w toalecie rano i dajmy sobie czas na spokojną, bezstresową próbę wypróżnienia – bez nerwowego zerkania na zegarek.

Dieta na zaparcia: dieta bogatoresztkowa

Dieta na zaparcia, czyli dieta bogatoresztkowa (bogatobłonnikowa), stanowi podstawową metodę leczenia zaburzeń defekacji na tle czynnościowym. Takie postępowanie (w charakterze terapii wspomagającej) stosuje się również w przypadku zaparć związanych ze zwolnionym pasażem jelitowym.

Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, w przypadku przewlekłych zaparć zaleca się systematyczne zwiększanie spożycia błonnika (włókna pokarmowego): do 20–30 g dziennie. Najlepiej porcję błonnika dodawać do każdego posiłku, np. w postaci otrąb pszennych, musli, owoców (jabłek, bananów, pomarańczy).

Pamiętajmy, że spożywanie produktów bogatych we włókno roślinne to tylko element (czasem istotny) leczenia i profilaktyki zaparć. Postępowanie w takich przypadkach jest złożone, nierzadko ma charakter indywidualny (ściśle dostosowany do konkretnego pacjenta). Zmianie odżywiania powinny towarzyszyć zmiany trybu życia i eliminacja złych nawyków, zwłaszcza związanych z niewystarczającą aktywnością fizyczną i pospiechem.

Produkty zalecane i niezalecane przy zaparciach

Jakie produkty warto włączyć do diety na zaparcia? Na pewno pokarmy bogate w błonnik, jak grube kasze (np. kasza gryczana), pieczywo z mąki z pełnego przemiału, płatki owsiane i otręby pszenne. Jak najczęściej sięgajmy po świeże warzywa  (pomidory, marchew, buraki) i owoce (w tym owoce pestkowe: maliny, jeżyny, truskawki); przyrządzajmy sobie z nich również soki. W porze podwieczorku przyda się garść suszonych owoców, np. suszone śliwki na zaparcia. Świeżo fermentowane produkty mleczne (kefiry, jogurty, maślanki) to dobry wybór – szczególnie w godzinach porannych.

Należy unikać cukru i słodyczy oraz jasnego pieczywa. Zaleca się ograniczyć spożycie tłuszczów (szczególnie tłuszczów zwierzęcych). Lepiej zrezygnować z produktów ciężkostrawnych i wzdymających (jak szparagi, groch, fasola, grzyby).

Warto zadbać o prawidłowe nawadnianie organizmu: zwiększyć ilość przyjmowanych płynów do 3 litrów dziennie. Dzięki temu dieta wysokobłonnikowa zadziała w oczekiwany sposób. Poza tym liczy się stopień nawodnienia stolca, który przeciętnie zawiera ok. 75 proc. wody. Jednak zaleganie mas kałowych w jelicie grubym wiąże się z większym wchłanianiem wody i, jednocześnie, z redukcją wody do 60 proc. W konsekwencji stolec staje się suchy, zbity i twardy, co utrudnia defekację i jest źródłem dodatkowych dolegliwości. Można sięgać po niegazowaną wodę mineralną, herbaty owocowe i zioła na zaparcia (np. babkę płesznik). Ulgę przynosi również siemię lniane na zaparcia – wystarczy zalać nasiona lnu przegotowaną wodą i wypić po 10 minutach.

Inne sposoby na zaparcia – jak unormować rytm wypróżnień?

Pacjentom z nietolerancją błonnika lekarz może zalecić mniejsze dzienne spożycie włókna pokarmowego, inne preparaty hydrofilne zwiększające objętość mas kałowych (np. zawierające nasiona babki płesznik) lub farmakoterapię. Leczenie farmakologiczne stosuje się również w przypadkach, w których zmiana diety i trybu życia (regularna aktywność fizyczna) okazują się nieskuteczne. Na początku włącza się leki osmotyczne lub pobudzające, jak np. bisakodyl, który działa bezpośrednio na sploty nerwowe błony śluzowej jelita grubego, stymuluje perystaltykę jelit i przyczynia się do zwiększenia zawartości wody w kale. W konsekwencji prowadzi do rozluźnienia mas kałowych, co ułatwia wypróżnianie. Bisakodyl, przeznaczony do krótkotrwałego leczenia zaparć (w tym zaparć nawykowych i przewlekłych), wchodzi w skład leku przeciw zaparciom Dulcobis (dostępnego bez recepty).

Jeśli zaparciom towarzyszą inne zaburzenia, które negatywnie wpływają na rytm wypróżnień, konieczna jest konsultacja specjalistyczna (np. konsultacja psychologiczna/psychiatryczna przy podejrzeniu zaburzeń psychonerwicowych, jak lęk czy depresja). Pamiętajmy o regularnej aktywności fizycznej – codzienne długie, intensywne spacery, jogging czy pływanie wywierają korzystny wpływ na perystaltykę jelit.

Źródła:

  • Postępowanie w zaparciu. Podsumowanie wytycznych American Gastroenterological Association 2013. Medycyna Praktyczna. 2013; 12: 44–50.
  • Szachta A. Od jelita do depresji. Food Forum 2016; 1 (11): 14–18.
  • Mounsey A., Raleigh M., Wilson A. Management of constipation in older adults. American Family Physician. 2015; 92 (6): 500–504.
  • Gajewski P.(red.). Interna Szczeklika 2018. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.
  • Szczepanek M., Goncerz G., Strzeszyński Ł.: Choroby czynnościowe układu pokarmowego – wytyczne rzymskie IV (2016). Część III: Choroby czynnościowe jelit. Medycyna Praktyczna 2018; 6: 18–29.
  • Porro G.B., Cremer M., Kreis G. et al. Gastroeneterologia. T. II. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.
  • eMPendium leki. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.
  • Ford A.C., Quigley E.M., Lacy B.E. et al. Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome and chronic idiopathic constipation: systematic review and meta-analysis. American Journal of Gastroenterology. 2014; 109: 1547–1561.
  • Jarosz M., Dzieniszewski J. Zaparcia – porady lekarzy i dietetyków. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004.
  • Payne A., Barker H. Dietetyka i żywienie kliniczne. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2013.
  • Paradowski L. (red.). Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. Wydawnictwo Cornetis, Wrocław 2012.
  • Westcott W.L. Resistance training is medicine: Effects of strength training on health. Current Sports Medicine Reports 2012; 11: 209–216.
  • Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017.
  • Matyja M., Haberka M., Olszanecka-Glinianowicz M. Żywienie i styl życia – najnowsze wytyczne AHA 2017. Medycyna po Dyplomie 2017; 26 (9): 20–23.

Oceń artykuł

(liczba ocen 12)

Pytanie: Największą słabość mam do:

  słodyczy

  używek

  słonych przekąsek

  zakupów

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA