Odczyn Coombsa - co to jest i jak interpretować wyniki

Odczyn Coombsa to rutynowe badanie w pierwszym trymestrze każdej ciąży. Pozwala wykryć ryzyko groźnego dla matki i dziecka konfliktu serologicznego. Test ten wykonuje się również u pacjentów leczonych krwią, w celu zapobiegania reakcji poprzetoczeniowej.
Próba krwi do badania odczynu Coombsa
Źródło: 123RF

Spis treści

Konflikt serologiczny, bruceloza, listerioza, niedokrwistość autoimmunologiczna, powikłania po transfuzji krwi – to tylko niektóre wskazania do wykonania testu Coombsa (zwanego też odczynem Coombsa), który pozwala wykryć we krwi pacjenta przeciwciała skierowane przeciw antygenom erytrocytów.   

Odczyn Coombsa dzieli się na dwa rodzaje:

  • pośredni test antyglobulinowy (PTA) - wykrywa obecność w osoczu przeciwciał przeciw antygenom erytrocytów, innym niż A i B, pozwala on  nie tylko wykryć obecność przeciwciał, ale także zidentyfikować je i określić, z którymi antygenami krwinek się wiążą.
  • bezpośredni test antyglobulinowy (BTA) – wykrywa przeciwciała związane z krwinkami. Jeżeli wynik badania jest dodatni oznacza to, że na powierzchni erytrocytów znajdują się przeciwciała, ale nie wiadomo jakiego typu są to przeciwciała i jakie jest ich źródło.

Test Coombsa sprawdza się pobierając od pacjenta próbkę krwi żylnej (nie trzeba być na czczo). Dodatni wynik świadczy o obecności przeciwciał, odczyn Coombsa ujemny wyklucza obecność przeciwciał.

Test Coombsa wskazania

Odczyn Coombsa przeprowadza się u pacjentów, którzy muszą mieć przetoczoną krew. Test pozwala ocenić, czy biorca krwi posiada przeciwciała, które mogłyby niszczyć krwinki czerwone biorcy. Dzięki temu istnieje szansa na zmniejszenie ryzyka odczynu poprzetoczeniowego. W badaniu takim niezwykłą rolę odgrywa jednak czas, ponieważ wynik odczynu Coombsa jest ważny tu tylko przez 48 godzin.

Badanie wykonuje się również, jeśli istnieje podejrzenie, że wystąpiła już reakcja poprzetoczeniowa na przykład po tym, jak choremu podano omyłkowo niewłaściwą krew. Objawami reakcji przetoczeniowej są:

  • gorączka
  • dreszcze
  • ból pleców
  • krew w moczu
  • żółtaczka
  • wysypka
  • dezorientacja

Pacjentowi leczonemu krwią, u którego wytworzyły się przeciwciała odpornościowe, przetacza się krew bez antygenu odpowiedzialnego za ich powstanie. Samo PTA wykonuje się po pewnym czasie ponownie po to, żeby sprawdzić czy u pacjenta nie powstały nowe przeciwciała odpornościowe przeciw innym antygenom.

Wskazaniami do wykonania odczyny Coombsa jest również podejrzenie innych chorób, w tym burcelozy i listeriozy oraz niedokrwistości autoimmunohemolitycznej, która może wynikać z rozwoju takich schorzeń jak:

  • toczeń rumieniowaty
  • białaczka limfocytowa
  • mononukleoza zakaźna
  • zakażenia Mycoplasmą pneumoniae
  • w wyniku podaniu penicyliny

Odczyn Coombsa w ciąży

Przede wszystkim odczyn Coombsa jest jednak kluczowym badaniem wykonywanym w ciąży, jeśli istnieje podejrzenie, że między matką a dzieckiem może dojść do konfliktu serologicznego. Konflikt serologiczny to sytuacja, kiedy do krwiobiegu matki przedostaje się krew dziecka i wtedy wytwarzane są przeciwciała odpornościowe, które mogą uszkodzić krwinki dziecka w kolejnych ciążach. Z konfliktem serologiczny mamy do czynienia, kiedy kobieta ma czynnik krwi Rh- a jej dziecko Rh+. Ale nie tylko, bo konflikt może mieć kilka rodzajów. Bardzo rzadko zdarza się no. konflikt grup głównych krwi, gdy matka ma grupę krwi np. 0 a dziecko dziedziczy po ojcu A lub B. 

U wszystkich ciężarnych rutynowo wykonuje się pośredni test antyglobulinowy w pierwszym trymestrze ciąży. Jeśli nie ma przeciwciał, test wykonuje się ponownie około 30. tygodnia ciąży. Test przeprowadzany jest trzy razy u pań, u których ryzyko konfliktu jest większe, bo mają ujemny czynnik Rh.

Jeśli test Coombsa wykaże istnienie przeciwciał, ciężarna musi zostać objęta specjalistyczną opieką, choć nie od razu wiadomo, czy konflikt serologiczny nastąpił. Musi się wtedy poddawać badaniom co 4 tygodnie. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie przeciwciała oznaczają konflikt serologiczny, występuje on tylko przy tzw. przeciwciałach anty-D.

Kobietom z ujemnym czynnikiem Rh, u których nie wykryto przeciwciał anty-D w czasie ciąży i po porodzie, a które urodziły dziecko z dodatnim czynnikiem Rh, podaje się profilaktycznie immunoglobulinę anty-D, nie później niż 72 godziny po porodzie. Pozwala to wyeliminować z krążenia matki krwinek dziecka z antygenem D i zabezpiecza ją przed powstaniem przeciwciał i konfliktem serologicznym w następnej ciąży.

Jeśli jednak wynik odczynu Coombsa jest dodatni, trzeba wykonać badania, które pozwolą zidentyfikować przeciwciała. W przypadku obecności przeciwciał anty-D immunoglobuliny się nie podaje. Podaje się ją natomiast, jeśli są to przeciwciała przeciw innym antygenom.

Zobacz też: Zespół antyfosfolipidowy

Reklama

Konflikt serologiczny czym grozi

Szacuje się, że co czwarta para starająca się o dziecko ma tzw. niezgodność antygenów (obecne na komórkach ojca mogą być nieobecne u matki). Jeśli na komórkach płodu jest obecny antygen, którego nie ma matka, to jej organizm może rozpoznać ten antygen jako obcy i produkować przeciwciała. 

Statystycznie u co dziesiątej ciąży z tzw. ustawieniem konfliktowym dochodzi do rozwoju konfliktu serologicznego. Konflikt serologiczny ujawnia się najwcześniej w 16. tygodniu ciąży. Jeśli nie stwierdzono przeciwciał do 20. tygodnia ciąży, wówczas istnieje mało prawdopodobne, że jeszcze się pojawią. 

Gdy wiadomo, że istnieje ryzyko konfliktu może do niego dojść przy okazji amniopunkcji, poronienia, pobierania krwi od płodu, hemoterapii, odklejania się łożyska, a przede wszystkim w trakcie porodu, kiedy dochodzi do połączenia krwi płodu i krążenia matki.

Gdy dojdzie już do konfliktu serologicznego, jeszcze w trakcie ciąży, przez pępowinę przetacza się dziecku krew.  Po porodzie u noworodka z objawami choroby hemolitycznej wywołanej konfliktem serologicznym wykonuje się jeszcze bezpośredni odczyn Coombsa, gdy występuje u niego:

  • powiększenie wątroby lub śledziony
  • żółtaczka
  • bladość skóry
  • trudności z oddychaniem

Leczenie dziecka polega najczęściej na podaniu preparatów zapobiegających chorobie hemolitycznej.

Reklama

Oceń artykuł

(liczba ocen 20)

16682
Pytanie: Co stosujesz na podrażnienia i otarcia w jamie ustnej?

  Żel stomatologiczny

  Płukanki ziołowe

  Preparaty w sprayu

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!