Badania od A do Z

Rezonans magnetyczny, kolonoskopia, gastroskopia, tomografia komputerowa, morfologia – to jedne z najczęściej wykonywanych badań, które są niezbędne w diagnostyce wielu chorób. Dzięki zakładce Badania od A do Z dowiesz się na czym polega badanie i jak się do niego przygotować.

Badania lekarskie - diagnostyka od A do Z

Badania lekarskie są niezbędnym elementem diagnostyki każdej z chorób. Dzięki rozwojowi medycyny można wykryć wiele schorzeń już w pierwszych stadiach, dzięki czemu możliwe jest szybkie i całkowite wyleczenie.

Biopsja

To zabieg polegający na pobraniu fragmentu zmienionej chorobowo tkanki lub skóry, która poddawana jest badaniu histopatologicznemu. Wykonuje się ją najczęściej aby potwierdzić lub wykluczyć obecność zmian nowotworowych. Jest niezbędna gdy lekarz w badaniu USG stwierdza jakiekolwiek guz, torbiel, naciek, bądź obrzęk tkanki. Najczęściej wykonywana jest:

  • Biopsja nerki
  • Biopsja tarczycy
  • Biopsja prostaty
  • Biopsja wątroby
  • Biopsja piersi
  • Biopsja endometrium
  • Biopsja macicy

Wynik biopsji pozwala na ustalenie rodzaju zmian oraz dobranie odpowiedniego leczenia. Ze względu na rodzaj użytej igły do badania wyróżniana jest:

  • Biopsja cienkoigłowa
  • Biopsja gruboigłowa

Biopsja jest bezpiecznym badaniem wykonywanym w warunkach szpitalnych. Nie wymaga specjalnej diety ani przyjmowania leków. Znieczulenie nie jest podawane w każdym przypadku ze względu na to, że zabieg nie jest zbyt bolesny. Stosuje się je np. przy biopsji wątroby czy nerek. Po badaniu pacjent powinien pozostać w pozycji leżącej przez kilka godzin.

Endoskopia - kolonoskopia i gastroskopia

Endoskopia polega na wziernikowaniu przy użyciu sondy zawierającej światłowód. Najczęściej wykorzystuje się ją do badań:

  • układu pokarmowego
  • układu oddechowego
  • ortopedii
  • laryngologii

Pozwala na dokładne zbadanie tkanek, a także na wykonanie niewielkich zabiegów. Najczęściej wykonuje się kolonoskopię oraz gastroskopię.

Kolonoskopia to badanie jelita grubego. Dzięki wprowadzonemu przez odbyt endoskopowi lekarz może ocenić stan błony śluzowej. Wykonywana jest w celach diagnostycznych lub terapeutycznych (np. usuwanie polipów)

Wymagane jest odpowiednie przygotowanie do kolonoskopii. Na kilka dni przed badaniem należy uzupełniać żelazo, a także przyjmować odpowiednie leki przepisane przez specjalistę. Bezpośrednio przed badaniem niezbędne jest oczyszczenie jelit za pomocą środków przeczyszczających.

Gastroskopia bada górny odcinek układu pokarmowego – przełyk, żołądek i dwunastnicę. Pomaga wykrywać schorzenia, oceniać wielkość i zaawansowanie zmian, a także pobrać materiał do badania. Pozwala również leczyć – usuwać polipy i zwężenia oraz tamować krwawienie.

Gastroskopia jest niezbędna w przypadku:

  • Nawracającej zgagi
  • Wrzodów żołądka i dwunastnicy
  • Refluksu żołądkowego
  • Krwistych i smolistych stolców
  • Krwistych wymiotów

Przygotowanie do gastroskopii obejmuje:

  • Połknięcie niezbędnych leków małą ilością wody
  • Powstrzymanie się od jedzenia na 8 godzin przed badaniem
  • Powstrzymanie się od picia, palenia papierosów i żucia gumy na 4 godziny przed badaniem

Histeroskopia i rektoskopia

Histeroskopia i rektoskopia są badaniami endoskopowymi. Histeroskopia polega na wprowadzeniu w drogi rodne kobiety światłowodu i dokładne zbadanie:

  • wnętrza kanału szyjki
  • jamy macicy
  • ujść macicznych jajowodów

Ze względu na niewielką średnicę endoskopu badanie jest niemal bezbolesne, jednak dla komfortu badanych podawany jest środek usypiający i przeciwbólowy.

Wskazaniami do histeroskopii są:

  • Skąpe lub obfite miesiączki
  • Krwotoki
  • Krwawienia międzymiesiączkowe
  • Podejrzenia wad macicy
  • Problemy z zajściem lub utrzymaniem ciąży

Rektoskopia podobnie jak wcześniej wymienione badania endoskopowe polegają na wprowadzeniu światłowodu w tym przypadku do odbytnicy. Badanie wykonywane jest po podaniu środków przeciwbólowych i uspokajających.

Jak przygotować się do rektoskopii?

  • Od 24 do 48 godzin stosować płynną dietę
  • Pić około 3 litrów wody na dobę
  • Może być zalecona lewatywa oczyszczająca całe jelito

Rektoskopia zalecana jest przede wszystkim w przypadku podejrzenia raka jelita grubego, okrężnicy i odbytnicy, a także:

Holter EKG

Klasyczne badanie EKG ocenia przewodzenie prądu elektrycznego przez struktury serca. Trwa kilka minut i pozwala na wykrycie wielu nieprawidłowości. Jest bezinwazyjne i bezbolesne, dlatego można wykonać je np. w przychodni

Holter EKG jest tym samym badaniem, lecz monitoruje pracę pacjenta przez 24 godziny. W tym czasie badany wykonuje wszystkie czynności, a wynik zapisywany jest w pamięci urządzenia.

Aparat ten wygląda jak walkman, z którego zamiast słuchawek wychodzą przewody z elektrodami. Przypina się je do klatki piersiowej. Holter EKG ma rejestrować pracę serca w ruchu, spoczynku oraz śnie, dlatego niezbędne jest normalne funkcjonowanie.

Holter EKG wskazany jest gdy:

  • zdarzają się omdlenia, kołatanie serca, zawroty głowy, bóle w klatce piersiowej
  • niezbędna jest kontrola po przeszczepie serca lub wszczepieniu rozrusznika
  • konieczna jest kontrola leczenia chorób serca

Laparoskopia

To badanie, do którego wykorzystuje się laparoskop – aparat składający się z sztywnego wziernika zakończonego kamerą. Dzięki niej możliwe jest uzyskanie dokładnego obrazu badanego miejsca

Laparoskopię wykorzystuje się przede wszystkim do badania jamy brzusznej. Obecnie stosuje się także chirurgię laparoskopową, która pozwala na przeprowadzenie wielu zabiegów bez dużego cięcia powłok brzusznych. Dzięki temu znacznie skraca się czas rekonwalescencji i dyskomfort pacjenta.

Laparoskopię rozpoczyna się od wytworzenia tzw. odmy otrzewnowej, czyli wpuszczenia pod powłoki brzuszne gazu, który stworzy przestrzeń do operowania narzędziami. Następnie przechodzi się do wprowadzenia trokarów – kanałów umożliwiających wprowadzenie narzędzi.

Po zabiegu na skórze pacjenta pozostaje tylko kilka niewielkich nacięć. Badanie pozwala na dokładne zbadanie organów znajdujących się w jamie brzusznej, a także ewentualne ich leczenie. Możliwe jest także wykonanie biopsji.

Mammografia

Mammografia to obrazowe badanie piersi, które jest niezbędne w diagnostyce i profilaktyce raka piersi. Pozwala na wykrycie zmian wielkości od 3 mm przy użyciu niewielkiej ilości promieniowania rentgenowskiego. Jest całkowicie bezbolesne, a ze względu na wykorzystanie minimalnej wiązki promieniowania – bezpieczne.

Mammografia wskazana jest przede wszystkim:

  • Kobietom, które są genetycznie obciążone ryzykiem zachorowania na nowotwory piersi
  • Kobietom po 45 roku życia
  • W przypadku zmian wyczuwalnych w badaniu palpacyjnym
  • W czasie terapii hormonalnej

Należy pamiętać, iż samobadanie i okresowe badania mammograficzne są niezbędnym elementem profilaktyki nowotworów piersi. Niewielkie zmiany wykryte w początkowych stadiach w większości przypadków są całkowicie wyleczalne.

Rentgen

Rentgen to obrazowe badanie wykorzystujące wiązki promieniowania rentgenowskiego. Jest to najstarsza i najpopularniejsza metoda diagnostyczna. Zdjęcie rentgenowskie pozwala na wykrycie złamań, uszkodzeń kostnych i zmian nowotworowych.

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Przed wykonaniem zdjęcia technik ma obowiązek zasłonić nienaświetlane części ciała, aby nie narażać ich na niepotrzebnie działanie promieni.

Kobiety w ciąży obowiązkowo muszą powiadomić o tym technika bądź lekarza, gdyż rentgen jest szkodliwy dla dziecka.

Najczęściej wykonywane jest:

  • RTG układu kostnego
  • RTG kręgosłupa
  • RTG płuc
  • Zdjęcie panoramiczne zębów

Rezonans magnetyczny

Rezonans magnetyczny jest badaniem wykorzystywanym do diagnostyki obrazowej narządów wewnętrznych. Metoda ta jest bardzo dokładna - określa miejsce i rozległość zmian chorobowych. Ponadto jest bezbolesna i bezpieczna, gdyż może być wykonywana nawet u kobiet w ciąży

W niektórych przypadkach może zostać zalecony rezonans magnetyczny z kontrastem. Środek kontrastujący wzmacnia jakość uzyskanego obrazu zmian chorobowych, dlatego w niektórych schorzeniach jest on niezbędny.

Najczęściej wykonywany jest:

  • Rezonans magnetyczny mózgu
  • Rezonans magnetyczny kręgosłupa
  • Rezonans magnetyczny kolana

W zależności od naświetlanego miejsca badanie trwa od kilkunastu minut do dwóch godzin. W czasie badania pacjent leży nieruchomo w aparacie przypominającym tunel. Przed rozpoczęciem naświetlania należy zdjąć wszystkie metalowe części garderoby i biżuterię. Wykonanie badania jest niemożliwe u osób w rozrusznikiem serca.

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa jest obrazową metodą diagnostyczną, wykorzystującą promieniowanie rentgena. Pozwala na szybkie, dokładne i bezbolesne zbadanie wewnętrznych struktur ciała – zarówno kości jak i organów.

Tomograf komputerowy, podobnie jak aparat do rezonansu przypomina tunel. Badanie trwa około kilkunastu minut i w tym czasie należy pozostać w bezruchu.

Tomografia wykonywana jest na czczo ponieważ czasami konieczne jest podanie kontrastu, aby wzmocnić jakość obrazu. Badanie nie może być przeprowadzone u kobiet w ciąży, ponieważ promieniowanie rentgena jest szkodliwe

Najczęściej wykonywana jest:

  • Tomografia komputerowa głowy
  • Tomografia komputerowa jamy brzusznej
  • Tomografia komputerowa klatki piersiowej
  • Tomografia komputerowa kręgosłupa

Spirometria

Spirometria to badanie układu oddechowego, które pozwala na określenie pojemności płuc. Sprawdzana jest ilość wdychanego oraz wydychanego powietrza za pomocą specjalnego aparatu

Spirometria wykonywana jest w pozycji siedzącej. Badany obejmuje ustami ustnik spirometru i zaczyna swobodne oddychanie. Kolejnym etapem jest nabranie jak największej ilości powietrza, po czym następuje jego jak najszybszy wydech. Bardzo ważne jest aby dokładnie słuchać poleceń technika, który czuwa nad przebiegiem badania.

Ta metoda diagnostyczna jest całkowicie bezpieczna, a dokładność wyniku zależy od zaangażowania i wysiłku pacjenta.

Badanie zalecane jest:

  • Palaczom papierosów
  • Chorym na astmę
  • Osobom, które szybko się męczą, mają nawracający kaszel i duszności

USG

USG, czyli badanie ultrasonograficzne opiera się na wykorzystaniu ultradźwięków do badania i obrazowania tkanek. Jest bardzo dokładne, gdyż może wykryć zmiany o wielkości od 1mm.

USG jest całkowicie bezpieczne, ponieważ nie wykorzystuje żadnego promieniowania. Dlatego też jest podstawowym badaniem diagnostycznym w czasie ciąży, kontrolującym prawidłowy rozwój dziecka.

Najczęściej wykonuje się:

Badanie jest bezbolesne. Lekarz smaruje skórę specjalnym żelem, który ułatwia przesuwanie głowicy aparatu po badanym obszarze ciała. Ultrasonograf wykorzystuje ultradźwięki i ukazuje obraz badanego organu na ekranie. Jeśli zostaną zaobserwowane jakieś zmiany możliwe jest wydrukowanie zdjęcia.