Swędzenie nóg - przyczyny. Co oznacza i jak leczyć?

Swędzenie nóg występuje w przebiegu schorzeń dermatologicznych, ale też jest częstym objawem cukrzycy, zastoju żółci, marskości wątroby czy zaburzeń hematologicznych. Poznaj przyczyny świądu nóg. Zobacz, jak leczyć tego typu problemy zdrowotne.
Kobietę swędzą nogi
źródło:123RF

Spis treści

Przyczyny swędzenia nóg

Co oznacza swędzenie nóg? Może stanowić efekt podrażnienia chemicznego lub mechanicznego, związanego z goleniem lub używaniem niewłaściwego mydła, płynu do kąpieli czy proszku do prania (wyprysk kontaktowy). Często jednak jest też objawem różnego typu poważnych schorzeń, nie tylko miejscowych i skórnych, ale też ogólnoustrojowych, związanych z zaburzeniem pracy określonych narządów wewnętrznych. 

Świąd skóry na nogach potencjalnie wywoływać mogą:

●      choroby skórne:

o   atopowe zapalenie skóry (AZS);

o   łuszczyca;

o   grzybica;

o   świerzb;

●      schorzenia wewnętrzne:

o   cukrzyca;

o   marskość wątroby;

o   żółtaczka typu B lub C;

o   niewydolność żylna;

o   choroby hematologiczne;

o   niedoczynność tarczycy;

o   obniżenie odporności w przebiegu HIV i AIDS;

Swędzenie nóg wieczorem

Swędzenie nóg wieczorem powszechnie utożsamiane jest z zakażeniem pasożytniczym ze strony świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes hominis). Roztocza te drążą tunele w ludzkiej skórze, gnieżdżą się w nich i składają jaja. 

Efektem ubocznym tego jest łuszczenie się uszkodzonego naskórka, a także nagromadzenie kału i innych substancji wydzielanych przez pasożyty, co w konsekwencji doprowadza do stanu zapalnego. 

 Świerzb jest chorobą obejmującą przede wszystkim skórę dłoni i stóp (przestrzenie międzypalcowe, okolice nadgarstków i kostek). Do typowych jej objawów należą wykwity grudkowe oraz bardzo silny świąd.

Swędzenie ma charakter subiektywny, ale zwykle nasila się w związku z rozgrzaniem ciała, a więc na przykład po wieczornej kąpieli, czy nakryciu ciała ciepłą pierzyną. 

Swędzenie nóg przed snem w chorobach krwi

Swędzenie nóg przed snem i w czasie nocnego wypoczynku typowe jest też dla różnego typu zaburzeń hematologicznych, takich jak choroba Hodgkina (ziarnica złośliwa). Jest to stosunkowo rzadki złośliwy nowotwór krwi, rozwijający się pierwotnie w węzłach chłonnych, a później rzutujący do organów wewnętrznych, kości i szpiku. 

Do typowych objawów należą w tym przypadku:

  • powiększenie węzłów chłonnych oraz zaczerwienienie skóry w ich okolicy (klatka piersiowa, szyja, pachwina);
  • podwyższona ciepłota ciała (ok. 38 stopni Celsjusza) oraz nocne poty;
  • świąd skóry nasilający się wieczorem i w nocy, w pierwszej kolejności obejmujący kończyny dolne, a następnie rozprzestrzeniający na całe ciało. 

Swędzenie nóg po kąpieli

Kolejną z chorób hematologicznych objawiających się nocnym swędzeniem skóry jest czerwienica prawdziwa, nowotwór szpiku kostnego, którego istotą jest nadmierna, niekontrolowana produkcja czerwonych krwinek. 

Co bardzo charakterystyczne, w tym przypadku występuje swędzenie nóg po kąpieli, na skutek nagłego schłodzenia ciała rozgrzanego uprzednio gorącą wodą. Objaw ten utrzymuje się od 15 do 60 minut, po czym samoistnie zanika. 

Warto wiedzieć, że świąd ciała w przypadku pacjentów zapadających na czerwienicę wielokroć uprzedza wystąpienie innych, poważniejszych symptomów nawet o kilka lat. 

Swędzenie nóg a wątroba

Często też związane jest swędzenie nóg z wątrobą i takimi jej zaburzeniami, jak marskość, stłuszczenie, zapalenie wirusowe (HCV lub HBV) oraz cholestaza, czyli zastój żółci. 

W szczególności ostatnia z wymienionych dolegliwości powoduje bardzo silny świąd stóp i dłoni, niekiedy tak uporczywy, że u niektórych pacjentów może wywoływać myśli samobójcze. Powiązanie dysfunkcji w obrębie dróg żółciowych oraz problemów skórnych nie zostało jak dotąd bezsprzecznie wyjaśnione. 

Wiadomym jest natomiast, że objaw ten także nasila się w godzinach wieczornych i nocnych, oraz że jest związany z nagrzewaniem się skóry, niekoniecznie zaś nasileniem samej cholestazy. 

Świąd skóry na nogach u cukrzyka

Świąd skóry na nogach jest jednym z typowych objawów, na które uskarżają się diabetycy, związanych zarówno bezpośrednio z rozwojem cukrzycy, jak też licznymi jej powikłaniami oraz schorzeniami współwystępującymi. 

Wymienić w tym kontekście warto przede wszystkim dwa zjawiska:

  • zespół stopy cukrzycowej – powikłanie występujące u około 15 proc. diabetyków, którego istotą jest niedostateczne ukrwienie kończyn dolnych. W wyniku tego dochodzi co zaburzeń czucia, wysuszenia, nadmiernego łuszczenia oraz świądu skóry stóp i łydek, powstania lokalnych owrzodzeń, a nawet deformacji kości;
  • zwiększona podatność na grzybicę, zwłaszcza stóp. Jej źródłem są powstające na ciele, a następnie pękające pęcherze, a także zapalne ogniska łuszczącej się skóry. Sprzyja temu zawilgocenie oraz maceracja naskórka, często występujące w dolnej części kończyn w wyniku przegrzania i przepocenia w mało przewiewnych butach.

Swędzenie nóg od kolan w dół

Pacjenci często uskarżają się na objawy w konkretnej części kończyn dolnych, na przykład swędzenie nóg od kolan w dół, powyżej czy wokół kostek. Samo umiejscowienie objawów nie jest wystarczającym kryterium diagnostycznym. Bo występują typowe lokalizacje na przykład dla zmian łuszczycowych czy grzybiczych, w tych samych obszarach pojawiać się mogą dolegliwości związane z alergią pokarmową, wypryskiem kontaktowym (alergicznym i niealergicznym), a także wymienionymi wyżej chorobami wewnętrznymi. 

Częstym problemem, jeśli chodzi np. o łydki i piszczele, jest swędzenie nóg po goleniu, które powodowane może być podrażnieniem mechanicznym przez maszynkę lub chemicznym przez piankę, wiązać się też może z wrastaniem krótkich włosków w skórę 

Jak leczyć swędzenie nóg?

Jak leczyć swędzenie nóg? Jeśli chodzi o działania typowo objawowe, zalecić można:

  • stosowanie delikatnych preparatów przeciwświądowych, dostępnych bez recepty, przygotowanych na bazie między innymi cynku, lanoliny, kamfory, mentolu;
  • stosowanie emolientów i dziecięcej oliwki do nawilżania i natłuszczania skóry;
  • zamianę wszystkich kosmetyków do kąpieli i pielęgnacji na hypoalergiczne i maksymalnie naturalne, bez konserwantów, detergentów i wszelkiego rodzaju „ulepszaczy”. 

Leczenie przyczynowo-skutkowe polega przede wszystkim na terapii schorzeń pierwotnych wywołujących świąd, dlatego paleta stosowanych środków jest bardzo szeroka i zróżnicowana. Grupą leków, które są stosunkowo uniwersalne i znajdują zastosowanie w leczeniu wielu chorób i zaburzeń objawiających się świądem, są środki antyhistaminowe, blokujące tzw. receptory histaminy typu H1 i H2, które w dużej mierze odpowiedzialne są za uczucie swędzenia.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Małgorzata Krajnik, Zbigniew Żylicz, Świąd w zaawansowanych chorobach wewnętrznych. Patogeneza i leczenie, Polska Medycyna Paliatywna 2002, 1, 2
  • Agnieszka Gołdyn, Anna Goździalska, Jerzy Jaśkiewicz, Dermatozy skórne – aktualne problemy cukrzycy, Repozytorium Instytucjonalne Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, https://repozytorium.ka.edu.pl
  • Tomasz Mach (opr. Lidia Banach), Skóra informuje o zaburzeniach pracy wątroby, Puls Medycyny 08-02-2019
  • Urszula Ludwiczak, Leki przeciwhistaminowe w leczeniu świądu, Puls Medycyny 29-03-2006

Oceń artykuł

(liczba ocen 1)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!