Rodzaje pamięci - jak funkcjonuje pamięć?

Pamięć uważana jest za jedną z najważniejszych funkcji mózgu. Bez pamięci nie wiedzielibyśmy kim jesteśmy, skąd pochodzimy, kim są nasi bliscy. Sprawnie działająca pamięć pozwala nam funkcjonować w świecie i jest strażnikiem naszej tożsamości. Dowiedz się, jakie są rodzaje pamięci i jak funkcjonuje pamięć.

Rodzaje pamięci

Nasze mózgi wyspecjalizowane są w zapamiętywanie różnych rodzajów informacji, stąd bierze się wiele rodzajów pamięci. Poznaj podstawowe rodzaje pamięci, które związane są z wybranym aspektem doświadczenia zmysłowego.

Można wyróżnić:

  • pamięć wzrokowa - zwracanie uwagi na detale wizualne, zapamiętywanie szczegółów w otoczeniu, łatwość w opanowywaniu schematów i rycin;
  • pamięć dotykowa - rozróżnianie poszczególnych odczuć z ciała, np. rozpoznawanie znajomych osób za pomocą zapamiętanych uścisków dłoni;
  • pamięć słuchowa - przejawia się dobrym zapamiętywanie dźwięków, słów, lepsze rozumienie sensu jakiegoś zagadnienia po uprzednim wypowiedzeniu tego na głos;
  • pamięć węchowa - to wrażliwość na bodźce płynące ze zmysłu powonienia;
  • pamięć ruchowa - wiąże się ze sprawnym zapamiętywaniem układów ruchów, umiejętnym dostosowywaniem dynamiki poszczególnych sekwencji ruchów (np. w sporcie), sprawnie działająca pamięć ruchowa umożliwia zapamiętywanie złożonych układów choreograficznych;
  • pamięć smakowa - umożliwia za pamiętanie podstawowych smaków – słodki, słony, gorzki, kwaśny, a także wiąże się z zapamiętywaniem niuansów smakowych poszczególnych składników spożywczych czy potraw.

Sprawdź: Jakie leki na pamięć wybrać?

Różne rodzaje pamięci działają w powiązaniu z określonym obszarem w mózgu. Co ciekawe, u różnych osób różne rodzaje wspomnień mogą być zapisane w różnych obszarach mózgu. Nie oznacza to też, że pamięć człowieka ma wyizolowany charakter, powiązany z jednym tylko miejscem w mózgu. W zapamiętywaniu zaangażowany jest cały mózg, który aktywizuje się jednocześnie w wielu obszarach i tworzy sieć połączeń z zapisanymi już informacjami. Taka „neuronalna siatka informacji” jest indywidualna u każdej osoby ze względu na to, że na świecie nie ma dwóch takich samych osób, które są swoją „kalką” – mają identyczne doświadczenia, taką samą wiedzę i reagują na to, co je spotyka w identyczny sposób.

Rodzaje pamięci - pamięć deklaratywna

Oprócz rodzajów pamięci powiązanych z działaniem określonej modalności zmysłowej (pamięć wzrokowa, ruchowa, dotykowa itp.), wyróżnia się też rodzaje pamięci ze względu na sposób i długość przechowywani w niej treści.

Wiedza, którą nabywamy w ciągu naszego życia może być zapisana w mózgu w postaci pamięci deklaratywnej. Jest to pamięć jawna, długotrwała a treści, które zapisane są w pamięci deklaratywnej mogą w każdej chwili zostać uświadomione i zwerbalizowane. Informacje w pamięci deklaratywnej zapisują się w procesie edukacji i doświadczeń. Pamięć deklaratywna może zostać opisana jako „wiedza, że” (np. wiem, że druga wojna światowa wybuchła w 1939 r., stolicą Francji jest Paryż, pomarańcze są smaczne).

Pamięć semantyczna

Pamięć semantyczna to rodzaj pamięci deklaratywnej, która odnosi się do różnych obiektów (np. Pałac Kultury i Nauki), ich właściwości (np. PKiN jest wyższy od dworca Warszawa Centralna), faktów (np. wybuch drugiej wojny światowej miał miejsce w 1939 r.). Jest to pamięć dotycząca podstawowej wiedzy o świecie i jest oderwana od kontekstu życia osobistego. Można więc powiedzieć, że pamięć semantyczna to długotrwała, deklaratywna pamięć faktów –np.  wiem, że stolicą Francji jest Paryż, ale nie pamiętam dokładnie, w jakich okolicznościach zapoznałem się z tym faktem.

Czytaj też: Kreatywne zajęcia – sposób na dobrą pamięć w podeszłym wieku

Pamięć semantyczna dotyczy:

  • faktów (z różnych dziedzin wiedzy, literatury historii, biologii, geografii itp.);
  • obejmuje wiedzę na temat przedmiotów codziennego użytku (komputer, krzesło, telewizor, stół itp.);
  • reguł rozwiązywania zadań z matematyki, chemii, fizyki itp.;
  • znajomości swojego otoczenia, np. nazw ulic;
  • wiedzy, którą nabywa się w szkole.

Pamięć epizodyczna

Pamięć epizodyczna to drugi rodzaj pamięci deklaratywnej, dotyczący zdarzeń z własnego życia. To właśnie ten rodzaj pamięci daje nam poczucie tożsamości i ciągłości swoich doświadczeń. Pamięć epizodyczna związana jest z kontekstem osobistym, dotyczy pamiętania swoich doświadczeń (np. pamiętam, co robiłem wczoraj rano, pamiętam pogrzeb babci itp.) i umożliwia orientację, czy dane zdarzenie było dawno czy niedawno. Wiedza przechowywana w pamięci epizodycznej silnie powiązana jest z przeżyciami (np. trwała wówczas lekcja historii, nauczyciel przekazał nam, że druga wojna światowa rozpoczęła się w 1939 r., gdy nagle w szkole rozległ się alarm przeciwpożarowy i wszyscy szybko musieliśmy wybiec z klasy).

Pamięć epizodyczna dotyczy:

  • zdarzeń ze swojego życia (np. pamiętanie swoich osiemnastych urodzin);
  • kontekstu, w jakim dowiedzieliśmy się o czymś, poznaliśmy jakiś fakt (w ten sposób powiązana jest z pamięcią semantyczną);
  • pamięci doświadczeń osobistych (np. pamiętam swój pierwszy pocałunek, kłótnię z ojcem, spacer nad brzegiem morza, szum fal, zapach morza, kolor zachodzącego słońca – w ten sposób pamięć epizodyczna może być powiązana z rodzajami pamięci modalności zmysłowych);
  • poczucia własnej tożsamości (wiem kim jestem, jakie miałem doświadczenia, jakie mam plany itp.);
  • umiejscowienia siebie w czasie (wiem co było dawno, co niedawno, a co przed chwilą).

Autor: Alicja Czyrska 

Ekspert COGNINET