Medme poleca
Czym jest zespół alfa-gal i jaki ma związek z kleszczami?
Zespół alfa-gal, w skrócie AGS, to alergia na galaktozę-α-1,3-galaktozę. Jest to cząsteczka cukru znajdująca się w komórkach i tkankach większości ssaków innych niż naczelne. Występuje więc m.in. w mięsie wołowym, wieprzowym, baranim i dziczyźnie.
U części osób po ukąszeniu kleszcza układ odpornościowy zaczyna wytwarzać przeciwciała IgE skierowane przeciwko alfa-gal. Przy kolejnym kontakcie z tą cząsteczką, np. po zjedzeniu mięsa, może dojść do reakcji alergicznej.
W Europie z zespołem alfa-gal wiązany jest przede wszystkim kleszcz pospolity, czyli Ixodes ricinus – ten sam gatunek, który powszechnie występuje w Polsce. Badacze wykazali obecność alfa-gal w organizmie tego kleszcza, co stanowi biologiczne potwierdzenie jego możliwego udziału w rozwoju uczulenia.
Nie oznacza to jednak, że każde ukąszenie kleszcza prowadzi do alergii. Nadal nie wiadomo dokładnie, dlaczego przeciwciała powstają tylko u części osób i dlaczego nie każda osoba z przeciwciałami odczuwa objawy. Badania nad zespołem alfa-gal dalej trwają.
Przeczytaj: Reakcja alergiczna - co robić w przypadku wystąpienia? Objawy i typy
Reklama
Dlaczego objawy alergii na mięso pojawiają się dopiero po kilku godzinach?
Typowe alergie pokarmowe mogą wywołać objawy już po kilku minutach. W zespole alfa-gal reakcja najczęściej rozpoczyna się dopiero po około 3–6 godzinach od spożycia produktu zawierającego tę cząsteczkę.
Opóźnienie prawdopodobnie wynika z tego, że alfa-gal jest wchłaniana razem z tłuszczami. Cząsteczki zawierające alergen muszą najpierw przejść przez układ pokarmowy i dostać się do krwiobiegu, zanim układ odpornościowy rozpocznie reakcję. Dokładny mechanizm tego zjawiska nadal jest jednak badany.
Objawy najczęściej występują po spożyciu:
- wołowiny;
- wieprzowiny;
- baraniny i jagnięciny;
- dziczyzny;
- podrobów.
U niektórych osób reakcję mogą wywoływać również żelatyna, produkty mleczne oraz wybrane leki lub wyroby medyczne zawierające składniki pochodzenia ssaczego. Nie każdy pacjent reaguje jednak na wszystkie źródła alfa-gal. Drób i ryby zazwyczaj nie wywołują objawów, ponieważ nie zawierają tej cząsteczki.
Co istotne, sposób przygotowania mięsa nie eliminuje ryzyka reakcji alergicznej, ponieważ alfa-gal nie ulega skutecznemu zniszczeniu podczas obróbki termicznej. Objawy mogą więc wystąpić zarówno po mięsie surowym, jak i gotowanym, smażonym czy przetworzonym, a ich nasilenie zależy m.in. od ilości produktu, zawartości tłuszczu i indywidualnej wrażliwości pacjenta.
Reklama
Jakie objawy może powodować zespół alfa-gal?
Przebieg alergii jest bardzo zróżnicowany. U jednej osoby mogą wystąpić jedynie dolegliwości pokarmowe, a u innej rozwinąć się ciężka reakcja obejmująca wiele narządów.
Możliwe objawy zespołu alfa-gal to:
- pokrzywka i silny świąd skóry;
- obrzęk warg, języka lub gardła;
- ból brzucha;
- nudności, wymioty lub biegunka;
- duszność i świszczący oddech;
- zawroty głowy i spadek ciśnienia;
- utrata przytomności;
- anafilaksja, czyli ciężka reakcja zagrażająca życiu.
U części pacjentów dominują bóle brzucha, nudności lub biegunka, bez pokrzywki i innych widocznych zmian skórnych. Może to prowadzić do mylenia zespołu alfa-gal z nietolerancją pokarmową albo chorobą przewodu pokarmowego.
Obrzęk języka lub gardła, narastająca duszność, omdlenie albo gwałtowne pogorszenie samopoczucia wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Sprawdż: Wstrząs anafilaktyczny - jak wygląda? Przyczyny, objawy i postępowanie
Reklama
Czy zespół alfa-gal występuje w Polsce?
Pierwszy opisany naukowo przypadek zespołu alfa-gal w Polsce opublikowano w 2021 roku. Dotyczył 32-letniego mężczyzny, który w ciągu trzech miesięcy przeszedł pięć reakcji anafilaktycznych. Objawy pojawiały się od 3 do 6 godzin po spożyciu wieprzowiny, wołowiny lub baraniny.
Pacjent wcześniej został dwukrotnie ukąszony przez kleszcze, prawdopodobnie należące do gatunku Ixodes ricinus. Badanie krwi wykazało u niego znacznie podwyższone stężenie przeciwciał IgE przeciwko alfa-gal. Po wyeliminowaniu mięsa ssaków i innych potencjalnych źródeł alergenu nie obserwowano kolejnych reakcji.
Przypadek ten potwierdza, że zespół alfa-gal może występować także w Polsce. Brakuje jednak dużych polskich badań populacyjnych, dlatego nie można obecnie określić, ile osób może być dotkniętych tym problemem.
O rosnącym zainteresowaniu zespołem świadczą najnowsze dane ze Stanów Zjednoczonych. Skala uczulenia na alfa-gal może być znacznie większa, niż wcześniej przypuszczano. W badaniu opublikowanym w lipcu 2026 roku przeanalizowano próbki krwi 3000 dawców z dziesięciu stanów USA. Autorzy podają:
„Among the 10 states, the highest estimated seroprevalences among persons aged ≥16 years were detected in Arkansas (31.2%) and Missouri (26.0%)”.
Oznacza to, że przeciwciała IgE przeciwko alfa-gal wykryto u około 31% badanych mieszkańców Arkansas i 26% badanych mieszkańców Missouri. Wyniki pokazują skalę uczulenia układu odpornościowego, natomiast należy podkreślić tutaj, że rozpoznanie zespołu alfa-gal wymaga również występowania charakterystycznych objawów.
Reklama
Jak rozpoznaje się alergię na mięso po ukąszeniu kleszcza?
Rozpoznanie zespołu alfa-gal opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie. Lekarz pyta o:
- rodzaj spożywanego jedzenia,
- czas pojawienia się charakterystycznych dla alergii objawów,
- wcześniejsze ukąszenia kleszczy,
- powtarzalność reakcji.
Zespół alfa-gal może być jedną z nierozpoznanych przyczyn ciężkich reakcji alergicznych. W badaniu obejmującym 70 pacjentów z anafilaksją o nieustalonym podłożu zespół alfa-gal rozpoznano u 6 osób, czyli u około 9% badanych:
„In a unique prospective study of seventy participants referred with a diagnosis of idiopathic anaphylaxis, six (9%) were found to have IgE to alpha-gal”.
Wynik pokazuje, że przy nawracających reakcjach występujących kilka godzin po posiłku warto uwzględnić w diagnostyce alergię na alfa-gal.
Pomocne jest badanie krwi, które oznacza swoiste przeciwciała IgE przeciwko alfa-gal. Sam dodatni wynik nie wystarczy jednak do rozpoznania choroby. Przeciwciała mogą występować również u osób, które nie mają żadnych objawów po spożyciu mięsa. Diagnoza wymaga więc połączenia wyniku laboratoryjnego z charakterystycznymi reakcjami pacjenta.
Nie należy samodzielnie eliminować z diety wielu grup produktów wyłącznie na podstawie dodatniego testu. Podejrzenie zespołu alfa-gal warto omówić z alergologiem, szczególnie gdy pokrzywka, ból brzucha, duszność lub inne objawy regularnie występują kilka godzin po spożyciu mięsa ssaków.
Sprawdź swoje IgE całkowite: jaka jest norma? Co oznacza wysokie IgE, a co niskie?
Reklama
Czy zespół alfa-gal mija? Czy można dalej jeść mięso?
Zespół alfa-gal nie musi utrzymywać się do końca życia. U części pacjentów stężenie przeciwciał IgE przeciwko alfa-gal stopniowo spada, szczególnie jeśli udaje się uniknąć kolejnych ukąszeń kleszczy. W jednym z badań obniżenie poziomu przeciwciał zaobserwowano u 89% osób, które w okresie obserwacji nie zgłaszały ponownych ukąszeń. Tempo tych zmian było jednak bardzo różne.
Spadek poziomu przeciwciał nie oznacza automatycznie, że alergia całkowicie ustąpiła. W rejestrze pacjentów obserwowanych przez co najmniej pięć lat u blisko 12% wynik przeciwciał stał się ujemny, a osoby te mogły ponownie wprowadzić mięso ssaków do diety. Pokazuje to, że odzyskanie tolerancji jest możliwe, jednak nie u każdego i może wymagać kilku lat.
Kolejne ukąszenie kleszcza może ponownie zwiększyć stężenie przeciwciał i nasilić lub przywrócić reakcje alergiczne. Z tego względu ochrona przed kleszczami ma znaczenie nie tylko w zapobieganiu zespołowi alfa-gal, ale również w jego dalszym przebiegu.
Pacjent nie powinien samodzielnie sprawdzać, czy może już jeść wołowinę, wieprzowinę lub inne produkty zawierające alfa-gal. Decyzję o ewentualnym ponownym wprowadzeniu tych produktów należy omówić z alergologiem, który uwzględni dotychczasowe reakcje, wyniki badań oraz ryzyko anafilaksji.
