Medme poleca
Co to jest PCOS/PMOS?
Zespół policystycznych jajników to choroba, która dotąd znana była również jako:
- PCOS – od ang. Polycystic Ovary Syndrome,
- zespół wielotorbielowatych jajników,
- androgenizm jajnikowy.
Niedawno jednak środowisko medyczne na łamach czasopisma naukowego The Lancet zaproponowało zmianę nazewnictwa i zastosowało termin PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome), czyli wielogruczołowy zespół metaboliczno-jajnikowy. Nowe określenie ma lepiej oddawać ogólnoustrojowy charakter schorzenia i podkreślać, że zespół nie dotyczy wyłącznie jajników, ale wiąże się także z zaburzeniami hormonalnymi, metabolicznymi oraz zwiększonym ryzykiem innych chorób, m.in. chorób sercowo-naczyniowych czy insulinooporności.
Choroba ta jest jednym z najczęściej występujących u kobiet zaburzeń endokrynologicznych, a przy tym – najczęstszych przyczyn niepłodności u kobiet w wieku rozrodczym. Szacuje się, że problem może dotykać nawet co piątej kobiety w tym okresie.
Jak wyglądają policystyczne jajniki? Na skutek zbyt silnego działania męskich hormonów płciowych – które w pewnym stężeniu fizjologicznie występują w organizmie kobiety – na narządach tych tworzą się liczne torbiele o postaci wypełnionych płynem pęcherzyków.
Policystyczny jajnik ma ich co najmniej dwadzieścia i z reguły jest powiększony.
Reklama
Jakie są główne przyczyny PCOS/PMOS?
Bezpośrednią przyczyną policystycznych jajników jest nadmierna produkcja hormonów (głównie męskich hormonów płciowych – androgenów) przez nieprawidłowo dojrzewające i wzrastające w jajnikach pęcherzyki, co powoduje rozchwianie równowagi hormonalnej organizmu kobiety.
Etiologia (pochodzenie) PCOS, obecnie określanego także jako PMOS, wciąż nie jest do końca znana. Najnowsze badania sugerują, że główną przyczyną policystycznych jajników są nieprawidłowo działające komórki, z których jest zbudowany dojrzewający w jajniku pęcherzyk zawierający komórkę jajową. Komórki te u zdrowych kobiet produkują niewielką ilość specyficznych substancji chemicznych – hormonów.
Należą do nich żeńskie hormony płciowe – estrogeny i progesteron oraz męskie hormony płciowe – androgeny (niewielka ilość męskich hormonów płciowych produkowanych przez organizm kobiety nie jest patologią, lecz jest niezbędna do prawidłowego działania całego organizmu!).
Komórki budujące pęcherzyk u kobiet cierpiących na PCOS produkują zbyt wiele progesteronu i androgenów. Powoduje to zachwianie równowagi hormonalnej żeńskiego organizmu oraz zaburzenia metaboliczne.
Reklama
Najbardziej charakterystyczne objawy PCOS/PMOS
Zaburzenia hormonalne u kobiet zwykle dość wyraźnie dają o sobie znać. Do głównych objawów zespołu policystycznych jajników należą:
- nieregularne miesiączkowanie i inne zaburzenia miesiączkowania (u 90% pacjentek),
- niepłodność, czyli niemożność zajścia w ciążę pomimo rocznego regularnego współżycia seksualnego przy braku stosowania środków antykoncepcyjnych (>50% pacjentek),
- nadmierne owłosienie o umiejscowieniu i typie charakterystycznym dla mężczyzn – hirsutyzm (u 90% pacjentek),
- otyłość lub przybieranie na wadze (u 50% pacjentek),
- problemy z cerą – tłusta skóra, trądzik – PMOS i inne choroby związane z zaburzeniami hormonalnymi często objawiają się ropnymi zmianami, głównie na skórze twarzy.
Objawy PMOS mogą obejmować również zaburzenia cyklu miesiączkowego, brak miesiączki, nieregularne miesiączki, zaburzenia owulacji lub całkowity brak owulacji prowadzący do trudności z zajściem w ciążę.
Powyższe objawy mogą pojawić się jednocześnie lub w odstępach czasu. Mogą mieć też bardzo różne nasilenie – od ledwo widocznego po natychmiast rzucające się w oczy.
Pojawienie się nieregularnych miesiączek, niepłodności czy nadmiernego owłosienia typu męskiego (hirsutyzmu) stanowi bezwzględne wskazanie do szybkiej konsultacji lekarskiej.
Reklama
Jak rozpoznać PCOS/PMOS?
Warto konsultować z lekarzem (najlepiej specjalistą ginekologiem) wszelkie podejrzenia wystąpienia choroby. Jakie badania wykonuje się celem potwierdzenia lub wykluczenia zespołu?
Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych i obrazowych. PMOS można rozpoznać na podstawie co najmniej dwóch z trzech kryteriów diagnostycznych, do których należą: zaburzenia owulacji, nadmiar androgenów oraz charakterystyczny obraz jajników w badaniu ultrasonograficznym.
Ginekolog podejrzewający u pacjentki policystyczne jajniki zwykle najpierw przeprowadza standardowe badanie ginekologiczne, a następnie zleca lub sam wykonuje obrazowe badanie USG.
PCOS przeważnie diagnozowane jest przez ultrasonografię endowaginalną, która daje wyraźniejszy obraz zmian niż badaniu USG wykonanym przez powłokę brzucha. W badaniu ultrasonograficznym lekarz może stwierdzić liczne torbiele oraz charakterysty obraz policystycznych jajników.
Z reguły oprócz badań w gabinecie ginekologicznym, lekarz zleca badania laboratoryjne pozwalające na określenia stężenia w organizmie tych hormonów, których gospodarka przy chorobie tej ulega zaburzeniu. Jakie hormony zbadać przy PCOS? Przede wszystkim warto skontrolować poziom męskich hormonów – testosteronu i androstendionu. Ponadto lekarze często zlecają badanie TSH, LH, prolaktyny, insuliny czy glukozy.
Ponieważ nieleczony zespół policystycznych jajników jest groźny dla zdrowia, należy bezwzględnie wykonać wszystkie badania zlecone przez lekarza prowadzącego diagnostykę. Interpretacji ich wyników powinien dokonać ten sam lekarz i w oparciu o nie, a także szczegółowy wywiad i wyniki innych badań – postawić diagnozę.
Reklama
Owulacja przy PCOS/PMOS
Jak wygląda zależność między zespołem policystycznych jajników a ciążą? Dlaczego PMOS wpływa negatywnie na starania o dziecko i jaki ma związek z owulacją?
Jajniki to dwa niewielkie, okrągłe narządy umiejscowione symetrycznie po bokach macicy. U zdrowej kobiety w okresie rozrodczym co miesiąc w jednym z jajników dojrzewa jeden pęcherzyk.
Jak wygląda zależność PCOS a owulacja? Policystyczne jajniki prowadzą często do zaburzeń lub braku owulacji, który z kolei uniemożliwia zapłodnienie komórek jajowych przez męską komórkę rozrodczą – plemnik.
Przy zespole owulacja albo nie następuje w ogóle, albo w momencie innym niż u zdrowej kobiety, co znacząco utrudnia obliczenie dni płodnych, a tym samym – starania o dziecko.
Reklama
Jak wygląda leczenie PCOS/PMOS?
Leczenie wielogruczołowego zespołu metaboliczno-jajnikowego (PCOS/PMOS) przede wszystkim ma na celu:
- uregulowanie cyklu miesiączkowego,
- przywrócenie płodności,
- obniżenie insulinooporności,
- usunięcie hirsutyzmu i trądziku,
- zapobieganie późnym powikłaniom choroby (tj. cukrzyca typu 2, nadciśnienie, choroba wieńcowa, zawał serca, choroby sercowo-naczyniowe, rak endometrium).
Leczenie bywa długotrwałe (liczone w miesiącach i latach) oraz ciągłe – zaprzestanie terapii prowadzi do nawrotu dolegliwości i grozi wystąpieniem powikłań choroby.
Można podzielić je na:
- niefarmakologiczne,
- farmakologiczne,
- chirurgiczne.
Leczenie niefarmakologiczne stosuje się zwłaszcza wtedy, gdy pacjentka ma nadwagę lub jest otyła.
Polega ono na zmniejszeniu masy ciała za pomocą odpowiedniej diety (zmniejszenie ilości cukrów prostych, większa ilość warzyw, produkty o niskim indeksie glikemicznym) oraz regularnej aktywności fizycznej.
Jak leczyć PCOS farmakologicznie? Leki pozwalają usunąć lub zmniejszyć dokuczliwe objawy. Wszystkie z poniższych leków przepisuje lekarz, stosować je można wyłącznie zgodnie z jego zaleceniami i pod jego kontrolą. W leczeniu PCOS stosuje się kilka grup leków.
- Leki o działaniu przeciw-androgenowym – ich zadaniem jest zmniejszenie produkcji lub zahamowanie działania androgenów. Powoduje to usunięcie lub znaczne ograniczenie hirsutyzmu, trądziku i łojotoku.
- Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne – których głównym zadaniem w leczeniu PCOS jest obniżenie poziomu androgenów i LH we krwi pacjentki, co przywraca równowagę hormonalną i wspiera regulację cyklu miesiączkowego.
- Leki pobudzające owulację – stosowane szczególnie w leczeniu niepłodności związanej z zaburzeniami owulacji.
- Leki obniżające insulinooporność – poprawiają działanie insuliny oraz wrażliwość tkanek na insulinę.
Jakie suplementy przy PCOS/PMOS?
Zespół metaboliczno-jajnikowy w każdym przypadku trzeba bezwzględnie leczyć zgodnie z zaleceniami specjalisty.
Jaka suplementacja przy PCOS jest wskazana i które substancje mogą być pomocne? Aby zaburzony cykl menstruacyjny mógł zostać uregulowany, bardzo ważny jest w organizmie kobiety odpowiedni poziom witaminy D, najlepiej podawanej razem z wapniem.
Dieta wspierająca leczenie
Leczenie policystycznych jajników można np. wspomagać odpowiednią dietą. Powinna ona przede wszystkim:
- wyrównywać poziom lipidów,
- regulować gospodarkę glukozową organizmu,
- zwiększać tolerancję organizmu na insulinę,
- regulować gospodarkę węglowodanową.
Ponieważ ryzyko zapadania na zespół zwiększają otyłość i nadwaga, dieta powinna także mieć na celu redukcję masy ciała. W diecie warto ograniczyć tłuszcze zwierzęce, tłuste gatunki mięs, produkty o niskiej zawartości błonnika oraz żywność zawierającą syrop glukozowo-fruktozowy. Zaleca się natomiast różnorodne warzywa, świeże owoce, owoce jagodowe, produkty bogate w błonnik pokarmowy, najmniej przetworzone produkty oraz zdrowe tłuszcze (np. olej rzepakowy).
Korzystne znaczenie mogą mieć także produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu oraz chude gatunki mięs dostarczające wartościowego białka zwierzęcego. Warto kontrolować kaloryczność swojej diety i wybierać produkty o działaniu przeciwzapalnym.
Nie zawsze leczenie PCOS bez antykoncepcji lub innej farmakologii jest możliwe, jednak zmiana trybu życia może skutecznie wspomóc terapię i przyspieszyć jej efekty. Bardzo ważna jest regularna aktywność fizyczna, która pomaga utrzymać prawidłową masę ciała i wspiera gospodarkę hormonalną organizmu kobiety.
