Heparyna: działanie, zastosowanie, dawkowanie maści i leków

Heparyna to substancja naturalnie wytwarzana przez ludzki organizm. W medycynie znana jest jako lek przeciwzakrzepowy. Występuje głównie w formie zastrzyków dożylnych i podskórnych oraz preparatów do smarowania – maści i żeli. Wykazuje także właściwości przeciwwirusowe i przeciwzapalne.
Zastrzyki z heparyną
źrodło:123RF

Spis treści

Co to jest heparyna?

Heparyna jest organicznym związkiem chemicznym naturalnie wytwarzanym przez organizm człowieka, który pełni niezwykle istotną rolę regulowania krzepliwości krwi. Po raz pierwszy została wyodrębniona i wykorzystana w medycynie jako lek w 1938 roku i od tej pory jest powszechnie stosowana jako środek przeciwzakrzepowy.

W organizmie produkowana jest w komórkach tucznych wątroby, płuc oraz błon śluzowych jelit i nosa. Może być również dostarczana za pomocą odpowiednich leków. Substancję tę podaje się głównie pozajelitowo, heparyna doustna w tabletkach jest bardzo rzadko stosowana ze względu na jej słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego. 

Najpowszechniej spotykana to heparyna drobnocząsteczkowa występująca w roztworach do wstrzykiwania pod skórę, ponieważ taka jej postać jest najbardziej biodostępna i najbezpieczniejsza dla organizmu (podana dożylnie wchłania się w 90%). Alternatywą dla niej jest heparyna niefrakcjonowana zawarta w preparatach do innego stosowania.

Działanie heparyny

Najważniejsze i najpowszechniej wykorzystywane jest przeciwzakrzepowe działanie heparyny. Nie jest ono jednak jedyną jej właściwością. Oprócz zapobiegania powstawaniu zakrzepów substancja ta działa:

  • przeciwwirusowo,
  • przeciwzapalnie,
  • przeciwłuszczycowo,
  • immunosupresyjnie (immunosupresja to medyczne zmniejszenie odporności organizmu lub poszczególnych jego elementów, stosuje się ją np. po przeszczepie, by zapobiec odrzuceniu nowego organu),
  • obniża poziom cholesterolu we krwi.

Heparyna hamuje proces krzepnięcia krwi w momencie przemiany protrombiny w trombinę i dzięki temu zapobiega tworzeniu się skrzeplin w naczyniach krwionośnych. Zdarza się więc, że ratuje nie tylko zdrowie, ale i życie, gdyż powstawanie skrzeplin może prowadzić do zatoru płucnegozawału serca czy udaru niedokrwiennego mózgu.

Reklama

Zastosowanie heparyny

Heparynę drobnocząsteczkową w zastrzykach stosuje się w medycynie głównie ze względu na jej właściwości przeciwzakrzepowe, przede wszystkim podczas:

  • zakrzepowo-zatorowej chorobie żył,
  • zatorów płucnych,
  • zakrzepicy sercowej,
  • obrzękach,
  • kontuzjach,
  • urazach,
  • po zawale serca,
  • po operacjach (szczególnie po zabiegach na kończynach dolnych),
  • w okresach unieruchomienia (np. gipsem),
  • po przeszczepach organów wewnętrznych (tu największe znaczenie ma jej właściwość immunosupresyjna, która ma za zadanie zapobiec odrzutowi przeszczepionego organu),
  • po przetaczaniu krwi,
  • u chorych na trombofilię.

Heparyna do stosowania na skórę – w żelu, w kremie, w sprayu – stosowana bywa:

Leki i preparaty z heparyną - jak stosować?

Roztwory na bazie heparyny do wlewów dożylnych stosowane są wyłącznie w warunkach ambulatoryjnych, przez wykwalifikowaną służbę medyczną. Istnieje możliwość podawania jej w specjalnej pompie infuzyjnej, która zapewnia odpowiednie dawkowanie.

Heparyna do podania w zastrzykach podskórnych dostępna jest w aptekach na receptę, w ampułkostrzykawkach ułatwiających dawkowanie, które zawsze musi być skonsultowane z lekarzem. Zastrzyki takie pacjent może wykonywać sam lub przy pomocy kogoś bez kwalifikacji. Robi się je zwykle raz lub dwa razy dziennie, pod fałd skóry na brzuchu. Najbezpieczniej i najbardziej komfortowo jest wykonywać zastrzyk w pozycji siedzącej lub półleżącej, jedną ręką łapiąc skórę, drugą wbijając igłę w chwycony fałd, zawsze w odległości minimum 5 cm od pępka. Należy również pamiętać, by zawsze odkazić miejsce nakłucia przed wykonaniem zastrzyku, a po nim – natychmiast zutylizować ampułkostrzykawkę.

Heparyna bez recepty dostępna jest do miejscowego stosowania na skórę. Leki z heparyną takie jak maści czy żele stosuje się, smarując powierzchniowo np. miejsca pourazowe – krwiaki, siniaki, obrzęki itp.  Heparyna sodowa w żelu może okazać się też skuteczna w redukowaniu zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych, stanów zapalnych żył kończyn dolnych czy żylaków.

Cena preparatu, w którym zawarta jest heparyna zależy głównie od jego formy. Niektóre leki na jej bazie stosowane w chorobach o charakterze przewlekłym są refundowane.

Skutki uboczne heparyny

Mimo że heparyna jest lekiem stosowanym w poważnych schorzeniach i zdarza się, że ratuje ona życie, może powodować jednocześnie różne skutki uboczne, w tym:

  • skłonność do krwawień,
  • małopłytkowość krwi,
  • martwicę skóry w miejscach wykonywania zastrzyków,
  • świąd i rumień w miejscach nakłuwania strzykawką,
  • wylewy podskórne po zastrzykach,
  • reakcje uczuleniowe,
  • podwyższony poziom enzymów wątrobowych,
  • osteoporozę (tylko przy długotrwałym stosowaniu substancji).

Reklama

Przeciwwskazania heparyny

Istnieje też szereg przeciwwskazań do stosowania heparyny:

  • nadwrażliwość na substancję,
  • skaza krwotoczna,
  • dysfunkcje układu pokarmowego,
  • tętniak aorty,
  • zapalenie trzustki,
  • niewydolność wątroby lub nerek.

Heparyna w ciąży może być stosowana, ale tylko w sytuacjach, gdy korzyści z jej przyjmowania są większe niż ryzyko dla matki i dziecka. Przyjmowanie zastrzyków powinno być wówczas bezwzględnie konsultowane z lekarzem.

Czytaj też:

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!