Tyroksyna: funkcje, normy T4, FT4, badanie. Za co odpowiada?

Tyroksyna (T4) to jeden z głównych hormonów produkowanych przez tarczycę. Jej działanie jest bardzo istotne dla prawidłowego rozwoju młodych organizmów. Nie tylko reguluje ona procesy metaboliczne, ale ma także istotne znaczenie dla prawidłowego działania układu rozrodczego. Co wpływa na jej uwalnianie oraz jakie są normy fT4?
Kobieta z chorą tarczycą
źrodło:123RF

Spis treści

Co to jest tyroksyna? 

Tyroksyna jest hormonem produkowanym przez komórki pęcherzykowate tarczycy, a substratem wyjściowym do jej produkcji jest aminokwas – tyrozyna. Tarczyca wraz z podwzgórzem i przysadką mózgową tworzy układ, który wzajemnie się reguluje za pomocą tak zwanego ujemnego sprzężenia zwrotnego. 

Podwzgórze produkuje TRH (tyreoliberynę), która z kolei wpływa na przysadkę mózgową i wzmaga produkcję TSH (tyreotropiny). TSH następnie stymuluje tarczycę do produkcji hormonów tarczycowych – T4 (tyroksyna) i T3 (trijodotyronina). Wysokie stężenie T3 i T4 w krwiobiegu wpływa hamująco zarówno na podwzgórze jak i przysadkę mózgową, przez co zahamowane zostaje wydzielanie hormonów TRH i TSH. Skutkuje to zmniejszeniem aktywności tarczycy i mniejszym uwalnianiem hormonów T3 i T4. Dzięki temu układowi zwanemu oś podwzgórze – przysadka – tarczyca tworzy się samoregulująca równowaga hormonalna w organizmie.

Funkcje tyroksyny

Hormony tarczycy odgrywają istotną rolę we wzroście i dojrzewaniu komórek i tkanek w okresie płodowym i noworodkowym. Wszelkiego rodzaju zaburzenia, które prowadzą do zmiany poziomu tych hormonów powodują między innymi zaburzenia metaboliczne, przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, czynności serca ale przede wszystkim prowadzą do zaburzeń dojrzewania tkanki nerwowej, szkieletu i innych tkanek ustroju. 

Nieprawidłowości wynikające z braku lub nadmiaru tyroksyny i trijodotyroniny we wczesnym okresie rozwoju człowieka mogą spowodować trwałe zmiany organiczne w organizmie. W późniejszym okresie tyroksyna jest odpowiedzialna także za funkcje rozrodcze organizmu.

Reklama

Wolna tyroksyna

Norma wolnej tyroksyny w organizmie wynosi od 11,8 do 24,6 pmol/l, podczas gdy wartości tyroksyny całkowitej oscylują od 58 do 154 nmol/l. Interpretując wyniki laboratoryjne trzeba sobie najpierw odpowiedzieć na pytanie co to jest wolna tyroksyna

Najprościej mówiąc jest to aktywna forma tyroksyny skrótowo opisywana jako fT4. Sama tyroksyna w organizmie jest w 99% związana z różnego rodzaju białkami – taki kompleks jest nieaktywny biologiczne, dlatego też robiąc badanie laboratoryjne oznacza się nie tylko T4 ale też tyroksynę fT4. 

Badanie tyroksyny może zostać zlecone przez lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej i jest wtedy refundowane z NFZ. Oczywiście badanie tyroksyny samo w sobie nie jest miarodajne i lekarz niewiele jest w stanie z niego wywnioskować, dlatego najczęściej z jednej próbki krwi robi się badanie całego pakietu hormonów, które uwzględniają także poziom T3, fT3. FT4 oraz TSH.

Leki z tyroksyną

Niedobór tyroksyny w organizmie można łatwo kompensować podając lek zawierający w sobie ten hormon. Farmakologicznie podaje się jednak nieco zmienioną formę T4, pod postacią soli sodowej lewoskrętnej tyroksyny – tak zwana l-tyroksyna. 

Jest ona stosowana w każdym typie niedoczynności tarczycy niezależnie od jej przyczyny, także u kobiet w ciąży, noworodków, małych dzieci, osób starszych oraz u pacjentów z chorobami współistniejącymi. Lewotyroksyna wchłania się głównie w górnym odcinku przewodu pokarmowego i jest to mocno uzależnione od pH żołądka. Dlatego też najlepiej jest przyjmować ten lek na czczo – większa dawka leku będzie wtedy wchłonięta przez organizm. 

Podwyższona tyroksyna

Podwyższona tyroksyna wolna (fT4) świadczy najczęściej o nadczynności tarczycy. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różne i powinno być to przedmiotem dalszych badań. Do najczęstszych powodów należy choroba Gravesa-Basedowa, wole guzkowe toksyczne, uszkodzenie tarczycy lub przedawkowanie leków z l-tyroksyną. 

Do objawów nadczynności tarczycy należy:

  • niepokój i pobudzenie,
  • nadmierna potliwość, wilgotna i ciepła skóra,
  • kołatanie serca, tachykardia, nadciśnienie,
  • bezsenność,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • utrata masy ciała.

Bardzo wyraźna jest korelacja między tyroksyną a tyciem. Pacjenci cierpiący na nadczynność tarczycy albo przyjmujący preparaty z lewotyroksyną odnotowywali spadek masy ciała.

Niska tyroksyna

Niska tyroksyna wolna (fT4) może być z kolei spowodowana zapaleniem tarczycy typu Hashimoto, całkowitym lub częściowym wycięciem tarczycy, przebytym promieniowaniem w okolicy szyi lub niedoczynnością przysadki mózgowej. Objawy niskiego fT4 będą w większości odwrotne niż w przypadku nadczynności tarczycy. 

Będzie to głównie:

  • przyrost masy ciała,
  • zaburzenia pamięci i koncentracji,
  • zaburzenia miesiączkowania i osłabienie libido u mężczyzn,
  • zmniejszona potliwość, suchość i łamliwość włosów,
  • bradykardia,
  • zaparcia,
  • obrzęki.

Tyroksyna (T4) w ciąży

Jak było wspomniane wcześniej leczenie hipotyreozy (niedoczynności tarczycy) u kobiet w ciąży ma szczególne znaczenie, gdyż niedobór hormonów tarczycy wywiera bardzo niekorzystny wpływ na przebieg ciąży i rozwój płodu. 

Tyroksyna w ciąży powinna być szczególnie sprawdzana wraz z innymi hormonami tarczycowymi. Do najpoważniejszych komplikacji spowodowanych niskim poziomem fT4 w czasie ciąży jest zwiększone ryzyko:

poronienia

●przedwczesnego porodu, 

●przedwczesnego oddzielenia łożyska,

●krwotoku poporodowego. 

Ponadto może dojść do nieodwracalnych zaburzeń układu nerwowego płodu. W takich przypadkach lekarz zazwyczaj zaleca leczenie substytucyjne preparatami z lewotyroksyną i regularne badanie poziomu hormonów.

Czytaj też:

Bibliografia

  • M. Rabijewski; Medycyna po Dyplomie; lipiec-sierpień; 2018; 12 – 16
  • J. Karpińska, B. Kryszałowicz, A. Błachowicz, E. Franek; Pierwotne, wtórne i jatrogenne zaburzenia czynności tarczycy; Choroby Serca i Naczyń; 2007; tom 4; nr 1; 48 – 53
  • K. Łącka, A. Czyżyk; Leczenie niedoczynności tarczycy; Farmacja współczesna; 2008; 1; 222 – 230
  • I. Beń-Skowronek; Rozwój dzieci matek z zaburzeniami czynności tarczycy; Endokrynologia Pediatryczna; 2015; 14; 1; 50; 53 - 58

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

<-- popup -->