Choruje na nią 404 mln ludzi na świecie. Dlaczego czasem tak trudno rozpoznać tę chorobę? Sprawdź❗
Choruje na nią 404 mln ludzi na świecie. Dlaczego czasem tak trudno rozpoznać tę chorobę? Sprawdź❗
Choruje na nią 404 mln ludzi na świecie. Dlaczego czasem tak trudno rozpoznać tę chorobę? Sprawdź❗

Tyroksyna - czym jest i co robi? Norma i działanie hormonu

Tyroksyna (T4) to jeden z głównych hormonów produkowanych przez tarczycę. Jej działanie jest bardzo istotne dla prawidłowego rozwoju młodych organizmów. Nie tylko reguluje ona procesy metaboliczne, ale ma także istotne znaczenie dla prawidłowego działania układu rozrodczego. Co wpływa na jej uwalnianie oraz jakie są normy fT4?
Kobieta z chorą tarczycą
źrodło:123RF
W skrócie
  • Tyroksyna, czyli T4 jest jednym z hormonów tarczycy, które odpowiadają za jej prawidłowe funkcjonowanie.
  • Norma tyroksyny zależy od wieku, a jej optymalny poziom ma kluczowy wpływ na rozwój organizmu dziecka.
  • Niedobór i nadmiar tyroksyny objawiają się w różny sposób i są związane z konkretnymi chorobami tarczycy.
SPRAWDŹ TEŻ: Tarczyca a tycie - czy choroba ma wpływ?
Spis treści

Reklama

Co to jest tyroksyna? 

Tyroksyna jest hormonem produkowanym przez komórki pęcherzykowate tarczycy, a substratem wyjściowym do jej produkcji jest aminokwas - tyrozyna. Tarczyca wraz z podwzgórzem i przysadką mózgową tworzy układ, który wzajemnie się reguluje za pomocą tak zwanego ujemnego sprzężenia zwrotnego

Podwzgórze produkuje TRH (tyreoliberynę), która z kolei wpływa na przysadkę mózgową i wzmaga produkcję TSH (tyreotropiny). TSH następnie stymuluje tarczycę do produkcji hormonów tarczycowych – T4 (tyroksyna) i T3 (trijodotyronina).

Wysokie stężenie T3 i T4 w krwiobiegu wpływa hamująco zarówno na podwzgórze jak i przysadkę mózgową, przez co zahamowane zostaje wydzielanie hormonów TRH i TSH.

Skutkuje to zmniejszeniem aktywności tarczycy i mniejszym uwalnianiem hormonów T3 i T4. Dzięki temu układowi zwanemu oś podwzgórze - przysadka - tarczyca tworzy się samoregulująca równowaga hormonalna w organizmie.

Reklama

Funkcje tyroksyny

Działanie hormonów tarczycy (w tym tyroksyny) odgrywa istotną rolę we wzroście i dojrzewaniu komórek i tkanek w okresie płodowym i noworodkowym.

Wszelkiego rodzaju zaburzenia, które prowadzą do zmiany poziomu tych hormonów powodują między innymi zaburzenia metaboliczne, przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, czynności serca ale przede wszystkim prowadzą do zaburzeń dojrzewania tkanki nerwowej, szkieletu i innych tkanek ustroju

Nieprawidłowości wynikające z braku lub nadmiaru tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3) we wczesnym okresie rozwoju człowieka mogą spowodować trwałe zmiany organiczne w organizmie. W późniejszym okresie tyroksyna jest odpowiedzialna także za funkcje rozrodcze organizmu.

Reklama

Diagnostyka wolnej tyroskyny

Norma wolnej tyroksyny (fT4) w organizmie wynosi od 11,8 do 24,6 pmol/l, podczas gdy wartości tyroksyny całkowitej oscylują od 58 do 154 nmol/l. Interpretując wyniki laboratoryjne trzeba sobie najpierw odpowiedzieć na pytanie co to jest wolna tyroksyna? 

Najprościej mówiąc jest to aktywna forma tyroksyny skrótowo opisywana jako fT4. Sama tyroksyna w organizmie jest w 99% związana z różnego rodzaju białkami – taki kompleks jest nieaktywny biologiczne, dlatego też robiąc badanie laboratoryjne oznacza się nie tylko T4 ale też tyroksynę fT4. 

Badanie tyroksyny może zostać zlecone przez lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej i jest wtedy refundowane z NFZ.

Oczywiście badanie tyroksyny samo w sobie nie jest miarodajne i lekarz niewiele jest w stanie z niego wywnioskować, dlatego najczęściej z jednej próbki krwi robi się badanie całego pakietu hormonów, które uwzględniają także poziom T3, fT3, fT4 oraz TSH.

Ile natomiast ksztuje badanie tyorksyny? W prywatnej klinice cena samego fT4 z krwi nie wyniesie więcej niż 20 złotych.

Reklama

Wolna tyroksyna u dzieci

Norma fT4 różni się w zależności od wieku: noworodek 22-49 pmol/l, dziecko kilkuletnie 9-20 pmol/l, a nastolatek 9-17 pmol/l.

Objawy niedoczynności oraz nadczynności tarczycy będą podobne do tych u dorosłych. Wszelkie niepokojące dolegliwości powinny zostać skonsultowane z lekarzem, gdyż nieprawidłowości hormonów tarczycy mogą mieć wpływ na rozwój dzecka.

Reklama

Konwersja fT3 do fT4

Optymalny poziom hormonów wyliczyć można za pomocą kalkulatora dostępnego w Internecie. Proporcje stężenia fT3 do fT4 powinien również sprawdzić lekarz po otrzymaniu wyników badań. Ustalenie stosunku hormonów ułatwi ich interpretację.

Wartości fT3 i fT4 powinny wynosić około 50% zakresu referencyjnego, gdyż wszelkie odchylenia potwierdzą objawy niedoczynności tarczycy.

Reklama

Leki z tyroksyną

Niedobór tyroksyny w organizmie można łatwo kompensować podając lek zawierający w sobie ten hormon. Farmakologicznie podaje się jednak nieco zmienioną formę T4, pod postacią soli sodowej lewoskrętnej tyroksynytak zwana l-tyroksyna. 

Jest ona stosowana w każdym typie niedoczynności tarczycy niezależnie od jej przyczyny, także u kobiet w ciąży, noworodków, małych dzieci, osób starszych oraz u pacjentów z chorobami współistniejącymi. Lewotyroksyna wchłania się głównie w górnym odcinku przewodu pokarmowego i jest to mocno uzależnione od pH żołądka.

Dlatego też najlepiej jest przyjmować ten lek na czczo - większa dawka leku będzie wtedy wchłonięta przez organizm

Reklama

Podwyższona tyroksyna

Tyroksyna powyżej normy świadczy najczęściej o nadczynności tarczycy. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różne i powinno być to przedmiotem dalszych badań. Do najczęstszych powodów należy choroba Gravesa-Basedowa, wole guzkowe toksyczne, uszkodzenie tarczycy lub przedawkowanie leków z l-tyroksyną. 

Do objawów nadczynności tarczycy należy:

  • niepokój i pobudzenie,
  • nadmierna potliwość, wilgotna i ciepła skóra,
  • kołatanie serca, tachykardia, nadciśnienie,
  • bezsenność,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • utrata masy ciała;

Bardzo wyraźna jest korelacja między tyroksyną a tyciem. Pacjenci cierpiący na nadczynność tarczycy albo przyjmujący preparaty z lewotyroksyną odnotowywali spadek masy ciała.

Obniżona tyroksyna

Niska tyroksyna wolna (fT4może być z kolei spowodowana zapaleniem tarczycy typu Hashimoto, całkowitym lub częściowym wycięciem tarczycy, przebytym promieniowaniem w okolicy szyi lub niedoczynnością przysadki mózgowej.

Objawy fT4 poniżej normy będą w większości odwrotne niż w przypadku nadczynności tarczycyBędzie to głównie:

  • przyrost masy ciała,
  • zaburzenia pamięci i koncentracji,
  • zaburzenia miesiączkowania i osłabienie libido u mężczyzn,
  • zmniejszona potliwość, suchość i łamliwość włosów,
  • bradykardia,
  • zaparcia,
  • obrzęki.

Obniżone fT4 przy prawidłowym TSH świdczyć może o początkowym etapie choroby autoimmunologicznej, zapaleniu tarczycy. Taka sytuacja zdarza się jednak rzadko.

Jeśl natomiast fT4 jest w normie, a TSH znajduje się powyżej normy, świadczy to o subklincznej niedoczynności tarczycy.

Tyroksyna (T4) w ciąży

Jak było wspomniane wcześniej leczenie hipotyreozy (niedoczynności tarczycy) u kobiet w ciąży ma szczególne znaczenie, gdyż niedobór hormonów tarczycy wywiera bardzo niekorzystny wpływ na przebieg ciąży i rozwój płodu. 

Tyroksyna w ciąży powinna być szczególnie sprawdzana wraz z innymi hormonami tarczycowymi. Do najpoważniejszych komplikacji spowodowanych niskim poziomem fT4 w czasie ciąży jest zwiększone ryzyko:

  • poronenia,
  • przedwczesnego porodu,
  • przedwczesnego oddzielenia łożyska,
  • krwotoku poporodowego;

Ponadto przy fT4 poniżej normy może dojść do nieodwracalnych zaburzeń układu nerwowego płodu. W takich przypadkach lekarz zazwyczaj zaleca leczenie substytucyjne preparatami z lewotyroksyną i regularne badanie poziomu hormonów.

Podwyższone fT4  pierwszym trymestrze przy braku objawów klinicznych z reguły nie wymaga leczenia. Jeśli po 12 tygodniu wyniki badań nie ustabilizują się, można dopiero wtedy wcielić leczenie.

Czytaj również

Bibliografia

  • M. Rabijewski; Medycyna po Dyplomie; lipiec-sierpień; 2018; 12 – 16.
  • J. Karpińska, B. Kryszałowicz, A. Błachowicz, E. Franek; Pierwotne, wtórne i jatrogenne zaburzenia czynności tarczycy; Choroby Serca i Naczyń; 2007; tom 4; nr 1; 48 – 53.
  • K. Łącka, A. Czyżyk; Leczenie niedoczynności tarczycy; Farmacja współczesna; 2008; 1; 222 – 230.
  • I. Beń-Skowronek; Rozwój dzieci matek z zaburzeniami czynności tarczycy; Endokrynologia Pediatryczna; 2015; 14; 1; 50; 53 - 58.
Mgr farm. Wojciech Ziółkowski
Artykuł napisany przez
Mgr farm. Wojciech Ziółkowski
Magister farmacji. Pracuje w aptece ogólnodostępnej oraz kieruje Działem Farmacji Centrum Okulistycznego. Aktywny członek samorządu aptekarskiego W czasie siedmioletniej pracy zawodowej rozwiązał nieskończoną ilość problemów z zakresu stosowania leków oraz prowadzenia właściwej terapii. W swojej pracy stawia na bezpośredni i partnerski kontakt z pacjentem, co umożliwia mu jasne przekazywanie medycznych zaleceń. Interesuje się interakcjami lekowymi oraz bezpieczeństwem terapii, zwolennik metod opartych na EBM (Evidence Based Medicine). Prywatnie szczęśliwy mąż, tata Krzysia oraz fan piłki nożnej i gotowania.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Endokrynologia
Niedoczynność tarczycy u mężczyzn - przyczyny i objawy. Jakie są skutki?
Badanie palpacyjne tarczycy u mężczyzny
Nadczynność tarczycy - tycie czy chudnięcie? Wpływ choroby na masę ciała
Kobieta w za dużych spodniach
Nadczynność przytarczyc - objawy. Czy powoduje tycie?
Lekarz pokazuje model tarczycy z przytarczycami
Podobne artykuły
Lekarz trzyma w dłoni model tarczycy
Mała tarczyca - co oznacza? Objawy i powikłania
choroba Hashimoto
Hashimoto - co to jest i jak się objawia? Przyczyny, dieta i badania
Model tarczycy i skalpel
Usunięcie tarczycy - jak wygląda operacja? Pozytywne i negatywne skutki
Badanie FT3 w diagnostyce tarczycy
FT3 - co oznacza i jaka jest norma? Interpretacja wyników
Wizualizacja tarczycy u mężczyzny
Guzki tarczycy - jak je rozpuścić? Objawy i leczenie

Reklama


Które nietolerancje pokarmowe są dziedziczne?
Sprawdź!