Reklama
Kiedy picie alkoholu staje się uzależnieniem? Objawy i etapy
Uzależnienie od alkoholu nie jest definiowane wyłącznie przez ilość ani częstotliwość jego spożywania. Znaczenie ma przede wszystkim sposób, w jaki picie wpływa na zachowanie, zdrowie i codzienne funkcjonowanie człowieka. Problem może rozwijać się stopniowo, dlatego granica między okazjonalnym spożywaniem alkoholu a utratą kontroli nie zawsze jest łatwa do zauważenia. Do sygnałów wymagających uwagi należą: silna potrzeba lub przymus picia, trudności z kontrolowaniem ilości wypijanego alkoholu i momentu zakończenia picia, kontynuowanie go pomimo negatywnych konsekwencji czy zaniedbywanie innych aktywności. Może również dochodzić do wzrostu tolerancji, czyli potrzeby spożywania coraz większej ilości alkoholu w celu uzyskania podobnego efektu. Warto również zwrócić uwagę na regularne sięganie po alkohol oraz wykorzystywanie go do radzenia sobie z napięciem lub trudnymi emocjami. Co to oznacza?
Regularne sięganie po alkohol w określonych sytuacjach, np. w celu rozładowania napięcia, poprawy nastroju czy radzenia sobie z trudnymi emocjami, może być sygnałem wymagającym uwagi. Sam sposób lub częstotliwość picia nie przesądzają jednak o rozpoznaniu uzależnienia. Istotnym sygnałem jest również występowanie objawów po ograniczeniu lub zaprzestaniu picia. Mogą pojawić się drżenie rąk, potliwość, nudności, niepokój, bezsenność, przyspieszenie czynności serca czy podwyższenie ciśnienia tętniczego. W cięższych przypadkach możliwe są drgawki, omamy oraz majaczenie. Alkoholowy zespół abstynencyjny może więc stanowić nie tylko źródło znacznego dyskomfortu, ale również poważne zagrożenie dla zdrowia.
Ocena problemu nie powinna opierać się na pojedynczym objawie. Rozpoznanie wymaga zebrania szerszych informacji dotyczących wzorca picia, objawów uzależnienia, zdrowia fizycznego i psychicznego oraz funkcjonowania społecznego. W zależności od wyniku takiej oceny można następnie określić odpowiednią formę pomocy.
Reklama
Detoks alkoholowy: dlaczego może wymagać nadzoru medycznego?
Detoksykacja alkoholowa jest postępowaniem związanym z bezpiecznym odstawieniem alkoholu i leczeniem pojawiających się objawów abstynencyjnych, ale nie należy utożsamiać go z pełną terapią uzależnienia. Jego zadaniem jest przede wszystkim przeprowadzenie pacjenta przez okres odstawienia oraz – jeśli jest to potrzebne – leczenie i zapobieganie powikłaniom. Nagłe zaprzestanie picia po okresie regularnego, nadmiernego spożywania alkoholu może wywołać alkoholowy zespół abstynencyjny, który bywa bardzo zróżnicowany – u jednej osoby objawy mogą ograniczać się do niepokoju, drżenia, potliwości czy problemów ze snem, natomiast u innej może dojść do ciężkich powikłań neurologicznych i zaburzeń świadomości.
Szczególnego znaczenia nabierają abstynencyjne napady drgawkowe oraz majaczenie alkoholowe (delirium tremens). WHO zaleca, aby osoby zagrożone ciężkim przebiegiem zespołu abstynencyjnego, z poważnymi współistniejącymi chorobami somatycznymi lub psychicznymi albo bez odpowiedniego wsparcia podczas odstawienia były leczone w ośrodkach stacjonarnych.
Samodzielne, nagłe odstawienie alkoholu przez osobę uzależnioną nie zawsze jest bezpiecznym rozwiązaniem. O sposobie przeprowadzenia detoksykacji powinien decydować stan kliniczny i ocena ryzyka, dlatego w określonych sytuacjach zaleca się detoks alkoholowy pod nadzorem lekarza, umożliwiający obserwację stanu pacjenta i odpowiednią reakcję na pojawiające się objawy abstynencyjne. Postępowanie może obejmować monitorowanie podstawowych parametrów życiowych, nawodnienia organizmu i nasilenia objawów, a także stosowanie leków, jeśli istnieją do tego wskazania. Często to benzodiazepiny stosuje się jako leki pierwszego wyboru w leczeniu farmakologicznym alkoholowego zespołu abstynencyjnego, m.in. ze względu na ograniczanie ryzyka drgawek i majaczenia. Dobór preparatu, dawki oraz długości leczenia należy jednak do lekarza i zależy od indywidualnej sytuacji klinicznej.
Reklama
Terapia po detoksie
Zakończenie detoksykacji oznacza przede wszystkim opanowanie ostrej fazy związanej z odstawieniem alkoholu, nie oznacza natomiast, że zniknęły mechanizmy odpowiedzialne za uzależnienie. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) podkreśla, że detoksykacja jest jedynie pierwszym etapem leczenia, a nie całym procesem. Krótki okres abstynencji nie wystarcza do wypracowania trwałych zmian dotyczących zdrowia psychicznego, relacji, zachowań czy funkcjonowania zawodowego.
Kolejnym etapem jest dalsze leczenie uzależnienia, którego podstawę mogą stanowić odpowiednio dobrane oddziaływania psychoterapeutyczne i psychospołeczne. WHO wskazuje, że w terapii uzależnienia od alkoholu mogą być stosowane ustrukturyzowane interwencje psychospołeczne, w tym m.in. terapia poznawczo-behawioralna, interwencje motywacyjne, terapia behawioralna czy terapia angażująca sieć społeczną pacjenta.
Praca terapeutyczna może obejmować:
- rozpoznawanie sytuacji zwiększających ryzyko powrotu do picia,
- analizowanie własnych schematów zachowania i sposobów reagowania na napięcie,
- rozwijanie alternatywnych strategii radzenia sobie z trudnymi emocjami,
- planowanie dalszego funkcjonowania po zakończeniu intensywnego etapu leczenia.
U części osób elementem postępowania może być również farmakoterapia. Istnieje możliwość łączenia interwencji psychospołecznych i farmakologicznych w leczeniu osób uzależnionych od alkoholu, a decyzję dotyczącą zastosowania konkretnego leku podejmuje lekarz po uwzględnieniu wskazań, przeciwwskazań, innych przyjmowanych preparatów oraz ogólnego stanu zdrowia.
Reklama
Czym różni się leczenie stacjonarne od ambulatoryjnego?
Nie każda osoba z problemem alkoholowym wymaga pobytu w placówce. Leczenie może mieć charakter ambulatoryjny, gdy pacjent regularnie zgłasza się na konsultacje, psychoterapię lub inne świadczenia, ale poza nimi funkcjonuje w swoim dotychczasowym środowisku. Taka forma pozwala łączyć terapię z życiem rodzinnym czy zawodowym. Jej zastosowanie zależy jednak m.in. od stanu zdrowia, nasilenia uzależnienia, ryzyka powikłań abstynencyjnych, możliwości zachowania abstynencji oraz dostępnego wsparcia.
Leczenie stacjonarne wiąże się natomiast z pobytem w placówce przez określony czas. Umożliwia prowadzenie intensywniejszego programu terapeutycznego oraz czasowe ograniczenie kontaktu z sytuacjami bezpośrednio związanymi z dotychczasowym wzorcem picia. Zalecane jest również dla osób, u których leczenie ambulatoryjne nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. W określonych przypadkach leczenie alkoholizmu w ośrodku stacjonarnym może obejmować kolejne etapy postępowania – od kwalifikacji i oceny stanu zdrowia, przez ewentualną detoksykację, po właściwą terapię uzależnienia. Zakres świadczeń powinien jednak wynikać z potrzeb konkretnej osoby i kwalifikacji medycznej, a nie z samego faktu występowania problemu alkoholowego.
Wybór między leczeniem ambulatoryjnym a pobytem w ośrodku stacjonarnym zależy od indywidualnej sytuacji. Znaczenie mają nie tylko kwestie medyczne, ale również możliwość regularnego uczestniczenia w terapii, warunki domowe i społeczne czy trudność w utrzymaniu założeń leczenia w dotychczasowym środowisku. Leczenie stacjonarne i ambulatoryjne nie stanowią przy tym konkurencyjnych metod – mogą być kolejnymi etapami tego samego procesu, np. gdy po zakończeniu pobytu w ośrodku terapia jest kontynuowana w poradni.
Reklama
Jak wybrać ośrodek leczenia uzależnienia od alkoholu?
Przy wyborze placówki warto oddzielić informacje dotyczące organizacji i zakresu leczenia od przekazów o charakterze promocyjnym. Jednym z podstawowych elementów, które można zweryfikować, jest status prawny podmiotu.
Jeżeli placówka deklaruje prowadzenie działalności leczniczej, jej dane można sprawdzić w publicznym Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL). Rejestr zawiera informacje o podmiotach udzielających świadczeń zdrowotnych w Polsce, w tym dotyczące zakresu działalności. Sam wpis do rejestru nie odpowiada jednak na wszystkie pytania dotyczące przebiegu terapii. Analizując ofertę placówki określanej jako ośrodek terapii uzależnień, warto sprawdzić również, jakie świadczenia rzeczywiście są w niej udzielane i w jaki sposób przebiega kwalifikacja do poszczególnych form leczenia.
Znaczenie mogą mieć m.in.:
- zasady kwalifikowania do detoksykacji i terapii,
- możliwość konsultacji lekarskiej oraz zakres dostępnej opieki medycznej,
- sposób postępowania w przypadku alkoholowego zespołu abstynencyjnego,
- kwalifikacje osób prowadzących terapię,
- sposób postępowania przy współistniejących chorobach somatycznych lub zaburzeniach psychicznych,
- zasady prowadzenia i ochrony dokumentacji medycznej,
- planowanie dalszego leczenia po zakończeniu pobytu stacjonarnego.
Świadomy wybór placówki wymaga również spojrzenia na leczenie jako na proces, którego przebieg może być różny u poszczególnych osób. Nie każdy pacjent rozpoczyna je od detoksykacji i nie w każdym przypadku potrzebne są te same formy wsparcia. Dlatego przed podjęciem decyzji warto przede wszystkim wiedzieć, jaki jest cel danego etapu leczenia i czego można oczekiwać podczas pobytu. Pozwala to oceniać dostępne możliwości na podstawie konkretnych informacji, a nie ogólnych deklaracji czy obietnic dotyczących efektów terapii.
