Znajdź chorobę

Wirusowe zapalenie wątroby WZW - objawy, leczenie, dieta

Wirusowe zapalenie wątroby cechuje pięć, różnych typów, a dokładniej: A, B, C, D oraz E. W razie wystąpienia niepokojących objawów należy udać się do hepatologa, bądź lekarza chorób zakaźnych. Poznaj przyczyny, objawy oraz sposoby leczenia wirusowego zapalenia wątroby.

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) w praktyce wyróżnia pięć różnych typów: A, B, C, D i E. Charakteryzują się podobnymi objawami, ale mają różną etiologię, przebieg i sposób leczenia.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) - co to jest?

Jest popularnie nazywane żółtaczką pokarmową lub żółtaczką typu A. Jest to ostra choroba zakaźna spowodowana przez wirus namnażający się w komórce wątroby, zaś do jego przeniesienia dochodzi drogą pokarmową. Jedynym rezerwuarem wirusa jest człowiek.

W Polsce najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, ale narażone są także osoby z bliskiego otoczenia dzieci.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) - czym jest?

WZB B popularnie nazywane jest żółtaczką zakaźną lub żółtaczką wszczepienną. Jest to choroba zakaźna spowodowana przez wirusa mnożącego się w komórkach wątroby - wirus zakażenia wątroby typu B (HBV). Wirus przenoszony przez krew oraz różne wydzieliny ludzkiego organizmu. Dla wielu osób WZW B jest synonimem szpitalnego zakażenia, ale jak się okazuje nie tylko w ośrodkach medycznych można się zakazić. 

Od początku lat 80 poprzedniego wieku zmniejsza się liczba zakażeń – głownie dzięki wprowadzeniu szczepień ochronnych oraz zwiększonej dbałości o sterylność sprzętu medycznego. Duża zapadalność jest obserwowana w krajach:

  • azjatyckich,
  • afrykańskich,
  • południowoamerykańskich.

Zapalenie wątroby typu B, które trwa ponad 6 miesięcy jest zapaleniem przewlekłym - czas trwania choroby jest jednym z kryteriów tego rozpoznania.

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C) - czyli co?

Jeszcze kilka-kilkanaście lat temu było nazywane zapaleniem wątroby nie A – nie B, czyli nie było spowodowane powszechnie znanymi wirusami. Jest to zakaźna choroba, za rozwój której odpowiedzialny jest wirus zapalenia wątroby typu C atakujący komórki wątroby (hepatocyty). Wirus przenoszony jest drogą krwi lub innych wydzielin, nie przenosi się drogą pokarmową (w przeciwieństwie do wirusów WZW A czy rzadziej występującego WZW E).

Szacuje się, że na świecie zakażonych WZW C jest około 170 milionów ludzi, zaś w Polsce liczba ta wynosi 700 tys. Większość przebiega bezobjawowo lub objawy są bardzo dyskretne, nie zmuszające do rozpoczynania diagnostyki. Niestety u dużego odsetka pacjentów zakażonych (nawet u 85%) rozwija się przewlekłe zapalenie wątroby, może prowadzić do marskości wątroby.

Wirusowe zapalenie wątroby typu D i E - czym są?

Wirusowe zapalenie wątroby typu D (WZW D) jest chorobą zakaźną związaną z namnażaniem się wirusa w obrębie komórek wątroby. Zakażenie WZW D nie występuje samodzielnie, a jedynie w towarzystwie WZW B. Czyli można zakazić się równocześnie obydwoma wirusami lub u osoby z zakażeniem WZW B dochodzi do nadważenia (superinfekcji) WZW D. Wirusowe zapalenie wątroby typu E (WZW E) jest infekcją wirusową występującą endemicznie na obszarach basenu Morza śródziemnego, Azji oraz Afryki. W Polsce istnieje ryzyko zawleczenia jej z innych terenów.

Wirusowe zapalenie typu A - przyczyny

Za ten rodzaj odpowiedzialny jest wirus z rodziny Picornavirusów, a do zakażenia dochodzi drogą pokarmową. Wirus namnaża się wyłącznie w hepatocytach, czyli komórkach wątroby. Po namnożeniu cząstki wirusa są uwalniane do kanalików żółciowych znajdujących się pomiędzy hepatocytami, a następnie są transportowane do jelit, a później wydalane z kałem.

Zachorowaniu na wirusowe zakażenie wątroby typu A oraz typu E sprzyjają:

  • nieprzestrzeganie ogólnych zasad higieny,
  • spożywanie pokarmów z niepewnych, podejrzanych źródeł oraz owoców morza.

Ryzyko zwiększa się jeżeli przebywamy w otoczeniu osoby chorej (pamiętajmy, ze wirus jest wydalany przed pojawieniem się objawów, o ile takie się pojawią). Istnieją pewne rejony świata, w których obserwuje się zwiększoną liczbę zachorowań (jak np. kraje basenu Morza Śródziemnego, kraje Europy Wschodniej, Rosja). Do zakażenia może dojść także podczas stosunków seksualnych.

Wirusowe zapalenie typu B - przyczyny i okres wylęgania

Za rozwój wirusowego zapalenia wątroby typu B odpowiedzialny jest wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) należący do DNA wirusów. Naturalnym gospodarzem wirusa jest człowiek, wrażliwe na zakażenie są komórki wątroby nazywane hepatocytami. Okres wylęgania (czas od momentu zakażenia a pojawienia się objawów lub wyników potwierdzających zakażenie) wynosi średnio 90 dni (od 45 do 160 dni). Wirusa HBV cechuje się zdolnością do integracji DNA wirusa z DNA zakażonych komórek wątrobowych, co decyduje o przebiegu zakażenia i występowaniu niektórych jego powikłań (np. pierwotnego raka wątroby).

Wirusowe zapalenie typu C - przyczyny i okres wylęgania

Winowajcą WZW C jest wirus zapalenia wątroby typu C, który jest wirusem RNA (jego materiał genetyczny jest zapisany w nici RNA). Naturalnym gospodarzem wirusa jest człowiek, wrażliwe na zakażenie są komórki wątroby nazywane hepatocytami. Okres wylęgania (czas od momentu zakażenia a pojawienia się objawów lub wyników potwierdzających zakażenie) wynosi średnio 4-20 tygodni. Zaraz po zakażeniu testy w kierunku WZW C mogą być ujemne mimo obecności w organizmie wirusa (mówimy wtedy o tak zwanym okienku diagnostycznym).

Wirusowe zapalenie typu D - przyczyny

Za WZW D odpowiedzialny jest NA wirus, który jest uznawany za wirusa ułomnego. Co to znaczy, że jest ułomny? Wirus WZW D nie może samodzielnie się namnażać, do swoich podziałów wymaga pomocy wirusa WZW B, stąd wirus typu D może przenosić się razem z wirusem typu B lub ten typ zapalenia rozwija się u osoby uprzednio już zakażonej wirusem typu B.

Wirusowe zapalenie typu E - przyczyny

Za WZW E odpowiedzialny jest RNA wirus , który przenoszony jest drogą pokarmową, a do zakażenia dochodzi tak samo jak w przypadku WZW A:

  • przez zakażoną wodę,
  • pokarmy,
  • brak odpowiedniej higieny. 

Wirus namnaża się w obrębie układu pokarmowego, zaś po namnożeniu cząstki wirusa są uwalniane do kanalików żółciowych znajdujących się pomiędzy hepatocytami), a następnie są transportowane do jelit, skąd są wydalane z kałem.

WZW A - objawy

Wirusowe zapalenie wątroby typu A może występować całkowicie bez objawów lub objawy mogą być bardzo słabo wyrażone. Wirusowe zapalenie wątroby może ogólnie występować w postaci:

  • bezżółtaczkowej (czyli bez żółtego zapalenia skóry i oczu)
  • żółtaczkowej
  • cholestatycznej

Najczęstsze objawy to:

  • uczucie zmęczenia,
  • rozbicia,
  • nudności,
  • wymioty,
  • bóle brzucha,
  • bóle kostno-mięśniowe.

W przypadkach z żółtaczką pojawia się jaśniejszy stolec i ciemniejszy mocz.

WZW B - objawy

Objawy chorobowe występujące w przebiegu WZW B są podobne we wszystkich typach WZW, niezależnie od wywołującego je wirusa.

Najczęściej występujące to:

  • żółtaczka (żółte zabarwienie skóry i białkówek oka), może jej towarzyszyć ściemnienie moczu, czasem odbarwienie stolca, świąd skóry,
  • objawy przypominające grypę (stany podgorączkowe, bóle mięśni, stawów i kości),
  • objawy dyspeptyczne (brak apetytu, nudności, wymioty),
  • osłabienie,
  • pobolewanie, rozpieranie, uczucie dyskomfortu w prawym podżebrzu wywołane powiększeniem wątroby.

Przewlekłe zapalenie wątroby typu B bardzo często jest bezobjawowe, możliwe jest zmęczenie, osłabienie. Ponieważ przewlekłe zapalenie wątroby jest ryzykiem rozwoju marskości, po różnie długim czasie mogą pojawić się objawy marskości (dowiedz się więcej).

WZW C - objawy

Może przebiegać bezobjawowo lub z dyskretnymi objawami, często pomijanymi lub nie rzucającymi się w oczy. Okres wylęgania (czyli od momentu zakażenia) obejmuje:

  • zmęczenie,
  • stany podgorączkowe,
  • powiększenie i bolesność wątroby,
  • bóle mięśniowe,
  • bóle kostno-stawowe,
  • wysypki,
  • podwyższone stężenie transaminaz i bilirubiny w surowicy krwi

WZW D - objawy

Objawy wirusowego zapalenia wątroby typu D nie różnią się znacznie od objawów pozostałych „żółtaczek zakaźnych”, czyli są to przede wszystkim:

  • uczucie zmęczenia, rozbicia,
  • nudności, wymioty,
  • bóle brzucha,
  • bóle kostno-mięśniowe,
  • może pojawić się żółtaczka.

W przypadkach z żółtaczką pojawia się jaśniejszy stolec i ciemniejszy mocz.

WZW E - objawy

Może występować całkowicie bez objawów lub objawy mogą być bardzo słabo wyrażone. Choroba może objawiać się:

  • uczuciem zmęczenia, rozbicia,
  • nudnościami,
  • wymiotami,
  • bólami brzucha czy kostno-mięśniowymi.

W przypadkach z żółtaczką pojawia się jaśniejszy stolec i ciemniejszy mocz.

WZW - diagnostyka

Leczeniem wirusowego zapalenia wątroby zajmuje się lekarz zakaźnik (specjalista chorób zakaźnych), lekarz hepatolog. Zgłaszając się do lekarza, niezależnie od dolegliwości, konieczne jest określenie co dolega, od kiedy trwają problemy.

Jeżeli istnieje kilka skarg na zdrowie, często ważna jest:

  • kolejność pojawiania się problemów (co było pierwsze, w jakiej kolejności się pojawiały),
  • co najbardziej dolega,
  • jak na przestrzeni czasu zmienia się charakter dolegliwości (czy cały czas są takie same, czy zmieniają się).

Przy dolegliwościach bólowych ważne jest:

  • podanie miejsca bólu (można pokazać ręką),
  • określenie charakteru bólu (stały, ostry, piekący, gniotący, nieznośny, ćmiący),
  • określenie czynników wpływających na nasilenie bólu (np. zmiana pozycji, określony ruch, posiłek).

Przy wymiotach lub nudnościach dla lekarza ważne jest określenia w jak często się pojawiają, w jakich okolicznościach (np. czy po posiłkach, lekach), jakiej treści są wymioty (pokarmowej, żółciowej, sama ślina, domieszka krwi, fusy jak od kawy).

Jeżeli pacjent stracił na wadze, ważne jest w jakim okresie czasu i mniej więcej ile kilogramów i przede wszystkim czy utrata kilogramów była spowodowana odchudzaniem. Zastanów się, czy wcześniej występowały podobne lub takie same dolegliwości.

Jeżeli podejrzewasz możliwość „złapania” jakiejś choroby infekcyjnej lub zatrucia pokarmowego zastanów się kiedy i w jakich okolicznościach mogło to nastąpić. Bądź szczery nie tylko przed lekarzem, ale przede wszystkim przed samym sobą!

Wirusowe zapalenie wątroby - jak dochodzi do zakażenia?

Istnieją 3 podstawowe drogi zakażenia wirusem wywołującym WZW B, WZW C oraz WZW D:

  • naruszenie ciągłości tkanek i narażenie na krew i inne wydzieliny,
  • kontakty seksualne,
  • zakażenie okołoporodowe (zakażenie noworodka przez matkę).

Wirus może znajdować się:

  • we krwi,
  • w płynie mózgowo-rdzeniowym,
  • w płynie stawowym,
  • w wydzielinie pochwowej,
  • we łzach.

Potencjalne sytuacje sprzyjające zakażeniu to:

  • działania związane z przerwaniem ciągłości skóry i błon śluzowych jak:badania endoskopowe (np. gastroskopia, kolonoskopia), operacje, opatrywanie ran, zabiegi stomatologiczne, zabiegi kosmetyczne czy fryzjerskie, kolczykowanie, tatuaż;
  • przetaczanie krwi (krew od biorców jest badana pod kątem obecności czynników zakaźnych, ale w krótkim czasie od momentu zakażenia czynniki zakaźne mogą być niewykrywalne);
  • kontakt z osobami zakażonymi (pamiętaj, że wspólne używanie sztućców lub naczyń nie jest ryzykiem zakażenia!);
  • kontakty seksualne z wieloma partnerami, z nieznanymi partnerami (głównie kontakty bez zabezpieczenia, ale pamiętajmy że prezerwatywa nie stanowi stuprocentowej ochrony przed chorobami!);
  • dożylne przyjmowanie narkotyków;
  • przetaczanie krwi przed 1992 rokiem;
  • praca w ochronie zdrowia ( pielęgniarki, ratownicy, lekarze);
  • zakażenie dziecka podczas porodu.

WZW A - diagnostyka

W diagnostyce zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu A ważne jest określenie miana przeciwciał anty-HAV w klasie IgM, które pojawiają się w reakcji na zakażenie. Przeciwciała w klasie IgG świadczą o przechorowaniu wirusowego zapalenia wątroby typu A. 

Z kolejnych badań wykonywane są oznaczenia enzymów wątrobowych:

  • AlAT,
  • AspAT,

które są podniesione (nawet w postaciach bezobjawowych). Oznaczane są także bilirubina (wzrost jest obserwowany w przypadku żółtaczki, czyli żółtego zabarwienia skóry i oczu) oraz fosfataza zasadowa czy GGTP (wzrastają w przypadku cholestazy czyli utrudnionego odpływu żółci).

Zapalenie wątroby typu B - diagnostyka

Ostre zapalenie wątroby typu B diagnozuje się je na podstawie obecności antygenu Hbs (HbsAg) oraz podniesionej aktywności enzymów wątrobowych (AlAT). Antygen Hbs jest wykrywalny już po czterech tygodniach od zakażenia.

Przewlekłe zapalenie wątroby typu B rozpoznaje się na podstawie obecności HbsAg ponad 6 miesięcy. O tym czy dana osoba jest zakaźna dla otoczenia mówi nam HbeAg. Jeśli HbeAg jest dodatni chory zakaża, jeśli ujemny nie zakaża. Możliwe jest także określenie replikacji (podziałów) wirusa. W diagnostyce przewlekłego zapalenia wątroby typu B określa się także aktywność AlAT i AspAT. Wykonuje się także biopsję wątroby czyli pobranie wycinka tego narządu, który następnie jest oceniany pod mikroskopem.

O zetknięciu się z wirusem WZWB mówi nam obecność przeciwciał skierowanych przeciwko HbsAg czyli antyHbsAg I tu bardzo ważna uwaga! dodatnie antyHbs pojawia się w przypadku przechorowania wirusowego zapalenia wątroby typu B lub szczepienia, a nie jest- jak wiele osób błędnie interpretuje- markerem zakażenia!

WZW C - diagnostyka

Diagnostyka wirusowego zapalenia wątroby typu C polega na:

  • oznaczeniu przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowi (antyHCV),
  • wykazaniu obecności wirusa,
  • monitorowaniu stanu klinicznego. 

Badaniem przesiewowym jest oznaczenie antyHCV, które są dodatnie w przypadku obecności przeciwciał. Ma to miejsce jeśli dana osoba zetknęła się z wirusem (osoba taka mogła przechorować WZW C, co zdarza się rzadko lub w dalszym ciągu jest zakażona wirusem).

AntyHCV pojawiają się około 8-10 tygodni po zakażeniu.

WZW C - metody molekularne

Wcześniej, około 2 tygodni po zakażeniu, pojawia się materiał genetyczny wirusa czyli RNA. Jest to pierwszym wykrywalnym znacznik (marker) wirusa. W celu oznaczenia RNA wirusa można wykorzystać kilka metod molekularnych np.: 

  • hybrydyzację z amplifikacją (namnażaniem),
  • reakcję łańcuchową polimerazy (PCR) z odwrotną transkrypcją RT-PCR,
  • reakcję łańcuchową ligazy (Abbott),
  • NASBA (nucleic acid sequence-based amplification).

Możliwe jest także ilościowe oznaczanie ilości RNA wirusa. Jako test potwierdzenia (kiedy np. są jakieś niejasności) wykonuje się testy immunoblot (Western blot).

W związku z zapaleniem występuje zwiększona aktywność enzymów wątrobowych (AlAT i AspAT). Aktywność enzymów w okresie przewlekłego zapalenia wątroby może się normalizować, ale może też zmieniać się falowo.

Wirusowe zapalenie wątroby - biopsja wątroby

W określeniu stopnia ciężkości zapalenia wątroby wykonuje się biopsję wątroby, która polega na pobraniu specjalną igłą fragmentu wątroby. Nakłucie wykonuje się w warunkach szpitalnych, przez dobę po biopsji pacjent musi być obserwowany. Fragment tkanki wątroby określa się np. pod kątem stanu zapalnego (nacieku komórek zapalnych) lub włóknienia.

Przewlekłe zapalenie wątroby - badania

U osób z przewlekłym zapaleniem wątroby konieczne jest:

  • okresowe oznaczanie aktywności enzymów wątrobowych,
  • określanie wydolności wątroby,

zaś u osób z długim czasem trwania choroby oznacza się także AFP (alfa-feto proteinę). W monitorowaniu „wyglądu” wątroby pomocne jest badanie ultrasonograficzne (USG jamy brzusznej).

WZW D - badania

Towarzyszące WZW B zakażenie WZW D potwierdza się na podstawie badań serologicznych:

  • obecności przeciwciał,
  • wykazaniu obecności materiału genetycznego wirusa (metodą PCR).

WZW E - diagnostyka

Diagnozę w przypadku WZW E stawia się na podstawie:

  • wywiadu,
  • danych z badania fizykalnego,
  • badań dodatkowych. 

W diagnostyce zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu E ważne jest określenie miana przeciwciał anty-HEV w klasie IgM, które pojawiają się w reakcji na zakażenie. Przeciwciała w klasie IgG świadczą o przechorowaniu wirusowego zapalenia wątroby typu A. Z kolejnych badań wykonywane są oznaczenia enzymów wątrobowych: AlAT i AspAT, wyklucza się także inne przyczyny zapalenia wątroby.

WZW A - leczenie

Nie istnieje leczenie przyczynowe czyli takie, które niszczyłoby wirusa wywołującego WZW A.

  • W leczeniu stosuje się spoczynkowy tryb życia tzn. bez wysiłku fizycznego, w cięższych przypadkach konieczne jest pozostawanie w łóżku.
  • Konieczna jest odpowiednia dieta lekkostrawna, która jest stopniowo rozszerzana.
  • Należy zaprzestać spożywania alkoholu, a znacznie go ograniczyć nawet do kilkunastu miesięcy po wyzdrowieniu.
  • Uwaga na niektóre leki! Część leków jest metabolizowana w wątrobie i w czasie wirusowego zapalenia wątroby nie powinny być one stosowane!
  • W przypadkach gdy pojawia się świąd (związany z cholestazą), wprowadzane są leki wiążące kwasy żółciowe w świetle jelita.

WZW B - leczenie

Leczenie ostrego zapalenia wątroby typu B sprowadza się do spoczynkowego, oszczędzającego trybu życia. W ostrym zapaleniu nie stosuje się leków przeciwwirusowych. Konieczna jest całkowita abstynencja oraz unikanie niektórych leków, które potencjalnie mogą uszkodzić wątrobę.

W przypadku przewlekłego zapalenia wątroby leczenie polega na wprowadzeniu leków przeciwwirusowych, które mają na celu pomóc w wyeliminowaniu wirusa. W Polsce w leczeniu przewlekłego zapalenia stosuje się:

  • lamiwudynę,
  • interferon pegylowany (PegIFN),
  • adefowir,
  • entekawir.

Leczenie przeciwwirusowe niestety nie ma stuprocentowej skuteczności i nie u każdego udaje się wyeliminować wirusa, w niektórych przypadkach okazuje się, iż wirus staje się oporny na zastosowane leki. Cykl leczenia trwa kilkanaście do kilkudziesięciu tygodni.

WZW C - leczenie

Leczenie niefarmakologiczne w WZW C jest takie samo jak w przypadku WZW A.

Efektywność zastosowania leczenia przeciwwirusowego w ostrym zapaleniu wątroby typu C jest kontrowersyjna. Należy pamiętać, że większość ostrych zapaleń jest bezobjawowa!

Przewlekłe zapalenie wątroby typu C jest leczone z użyciem leków przeciwwirusowych rybawiryny i pegylowanego interferonu alfa (schemat taki obowiązuje na całym świecie). Leczenie to trwa kilkanaście do kilkudziesięciu tygodni i niestety nie ma stuprocentowej skuteczności. Postępowanie niefarmakologiczne w przewlekłym WZWC wymaga przede wszystkim wyeliminowania alkoholu! Nie ma jednoznacznych ustaleń co do diety.

W aptekach dostępne są bez recepty liczne leki „na wątrobę” mające działanie wspomagające, ale zanim cokolwiek zaczniesz zażywać skonsultuj się z lekarzem!

WZW D i E - leczenie

Nie ma specyficznego leczenia ukierunkowanego na WZW D, stosowane są te same metody co w przypadku WZW B.

Zakażenie wirusem typu E jest zakażeniem samoleczącym się i tak samo, jak w przypadku WZW A nie istnieje leczenie przyczynowe.

Wirusowe zapalenie wątroby - zapobieganie

Zapobieganie wirusowemu zakażeniu wątroby sprowadza się przede wszystkim do przestrzegania zasad higieny czyli:

  • mycie rąk przed każdym posiłkiem i przed przygotowywaniem posiłków,
  • mycie rąk po skorzystaniu z toalety,
  • unikanie pokarmów z niepewnych źródeł.

Poznaj: Przykazania higieny intymnej

WZW A - szczepionka

Istnieje szczepionka przeciwko wirusowemu zakażeniu wątroby typu A, która jest szczepionką zalecaną (tzn. pacjent musi za nią zapłacić). Istnieje także możliwość podania osobom, które już zetknęły się z chorym, ludzkiej immunoglobuliny, co zmniejsza szanse na zachorowanie. 

Jeśli rozważasz zaszczepienie się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A – zgłoś się do lekarza!

WZW B i C - zapobieganie

Podstawowe zasady mające na celu unikniecie wirusowego zakażenia wątroby typu B oraz C to  szczepienia oraz unikanie sytuacji potencjalnie sprzyjających zakażeniu. Nie używaj wspólnie z innymi osobami narzędzi do higieny i pielęgnacji:

  • szczoteczki do mycia zębów,
  • cążków do skórek,
  • golarek.

Unikaj podejrzanych, wzbudzających niepokój zakładów fryzjerskich, kosmetycznych. Zapytaj się czy w zakładzie są dezynfekowane lub sterylizowane narzędzia; do manikiurzystki możesz przyjść z własnymi narzędziami do manikiuru!

WZW B - szczepionka

Kilkanaście lat temu w Polsce została wprowadzona szczepionka przeciwko WZW B - jest ona obowiązkowa w kilku grupach:

  • noworodków (pierwsza dawka w pierwszej dobie po urodzeniu),
  • młodzieży w wieku 14-15 lat (jeśli nie były szczepione zaraz po urodzeniu),
  • pracowników służby zdrowia wykonujących zawody o wysokim ryzyku zakażenia,
  • osób kształcących się w zawodach medycznych,
  • osób z bliskiego otoczenia zakażonych.

Dla pozostałych osób, które nie zostały zaszczepione, to szczepienie jest zalecane, ale pacjent musi zapłacić za szczepionkę. Koszt całego cyklu (3 szczepienia) to około 150 złotych. Nie jest to mała kwota, ale warto zainwestować w swoje zdrowie, gdyż koszty leczenia potencjalnych powikłań są nieporównywalnie wyższe. Należy pamiętać, że żadna szczepionka nie daje stuprocentowej ochrony! Dzięki wprowadzonej akcji szczepień uzyskano znaczne zmniejszenie liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu B, a wynik ten w grupie dzieci jest wręcz spektakularny.

Osoby, które nie były szczepione a miały kontakt z czynnikiem zakaźnym (w tym noworodkom matek z WZW B), można zastosować immunoglobulinę (przeciwciała), które mają za zadanie walkę z wirusem. Immunoglobulinę powinno się podać jak najszybciej od ekspozycji.

Niestety nie ma szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu C!

WZW D i E - zapobieganie

Sposoby zapobiegania WZW D są takie same jak w przypadku zapobiegania wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, czyli obejmują szczepienia ochronne oraz odpowiednie zachowania dotyczące kontaktu z materiałem potencjalnie zakaźnym.

Zapobieganie WZW E sprowadza się przede wszystkim do przestrzegania zasad higieny. Niestety nie istnieje szczepionka przeciwko wirusowi typu E.

Wirusowe zapalenie wątroby - podsumowanie

1. Wirusowe zapalenie wątroby typu A może przebiegać bezobjawowo i zdarza się, że niektórzy nie wiedzą, że chorowali. U osób, które rozwinęły ostre objawy, zmniejszają się one już po kilku dniach, ale podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni.

Należy pamiętać, że chorzy są zakaźni nawet jeśli już nie mają objawów (około tydzień po ich ustąpieniu chorzy przestają zakażać), stąd tak ważna jest kwestia zachowania odpowiedniej higieny.

Wirusowe zapalenie wątroby nie daje przewlekłych zapaleń (w przeciwieństwie do WZW typu B czy C), a odsetek śmiertelnych przypadków związanych z ostrą niewydolnością wątroby wynosi grubo poniżej 1%.
Wirusowe zapalenie wątroby typu A ma cięższy przebieg u osób, które chorują na przewlekłe choroby wątroby. Choroba ta nie stanowi zagrożenia w czasie ciąży.

2. W przypadku ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu B oraz C, chora osoba powinna poinformować otoczenie jak zminimalizować ryzyko zakażenia (własne przyrządy toaletowe, wstrzymanie się od kontaktów seksualnych). Konieczne są kontrole serologiczne oraz aktywności enzymów wątrobowych, aby wykluczyć przewlekłe zakażenie. Pełny powrót do aktywności zawodowej następuje po około pół roku.

Jeżeli zapalenie trwa ponad 6 miesięcy rozpoznaje się przewlekłe zapalenie wątroby, które wiąże się z ryzykiem rozwoju marskości wątroby oraz pierwotnego raka wątroby. Przewlekłe zapalenie wątroby można leczyć lekami przeciwwirusowymi, leczenie prowadzone jest w ośrodkach zajmujących się hepatologią i chorobami zakaźnymi. Ważne jest określenie czy osoba z przewlekłym WZW B jest zakaźna. Konieczne są systematyczne kontrole lekarskie.

3. Wirusowe zapalenie wątroby typu D może się być zakażeniem przewlekłym. Musimy cały czas pamiętać, ze zakażenie to współwystępuje z WZW B i może przyspieszać procesy prowadzące do rozwoju powikłań przewlekłego zapalenia wątroby typu B, zwiększa także ryzyko rozwoju ciężkiego w swoim przebiegu zapalenia wątroby.

W przypadku ostrego zakażenia lub nosicielstwa konieczne są kontrole u lekarza specjalisty chorób zakaźnych. Warto też zapobiegać przenoszeniu zakażenia na inne osoby poprzez ogólnie przyjęte zasady (nieużyczanie swoich przyborów toaletowych, informowanie personel medyczny o swoim zakażeniu czy nosicielstwie).

Konieczne jest kontrolne określanie aktywności enzymów wątrobowych oraz kontrola układu krzepnięcia (wątroba odpowiada za produkcję białek biorących udział w krzepnięciu, a podczas jej upośledzonej funkcji może pojawić się problem z krzepnięciem krwi).

4. Wirusowe zapalenie wątroby typu E może przebiegać bezobjawowo i zdarza się, że niektórzy nie wiedzą iż chorowali. U osób, które rozwinęły ostre objawy, zmniejszają się one już po kilku dniach, ale podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni.
Należy pamiętać, iż chorzy są zakaźni nawet jeśli już nie mają objawów (około tydzień po ich ustąpieniu chorzy przestają zakazać), stąd tak ważna kwestia zachowania odpowiedniej higieny. Ten typ wirusowego zapalenia wątroby, tak jak i typ A, nie daje przewlekłych, a odsetek śmiertelnych przypadków związanych z ostrą niewydolnością wątroby jest niezwykle niski. Wirusowe zapalenie wątroby typu E ma ciężki przebieg u kobiet w ciąży, a śmiertelność w tej grupie chorych wynosi ponad 20%.

Wirusowe zapalenie wątroby - domowe sposoby leczenia

Nie ma leczenia domowego, jeśli podejrzewasz u siebie wirusowe zapalenie wątroby lub występuje żółte zabarwienie skóry lub gałek ocznych, nie lecz się na własną rękę! Leczenie w domu polega na przestrzeganiu zaleceń lekarskich:

  • spoczynkowym trybie życia,
  • wyeliminowaniu alkoholu i leków mogących uszkodzić wątrobę,
  • odpowiedniej diecie (lekkostrawnej, bez produktów wzdymających).

Należy pamiętać o zminimalizowaniu ryzyka przenoszenia wirusa poprzez używanie własnych przyborów toaletowych (golarki, szczoteczki do zębów, przyrządy do manikiuru itp.), szczepienia przeciwko WZW B.

  • Jeżeli podejrzewasz u siebie zakażenia wirusem żółtaczki zgłoś się do lekarza.
  • Pamiętaj, że żółtaczka (żółte zabarwienie skóry i oczu) wymaga wyjaśnienia!
  • Dowiedz się więcej o żółtaczce oraz o różnych typach wirusowego zapalenia wątroby.

Wirusowe zapalenie wątroby - sterylność niezwykle ważna

Jest wiele potencjalnych momentów podczas, których można się zakazić wirusem zapalenia wątroby typu B oraz C, nie tylko kontakt z medycyną. Obecnie istnieje mnóstwo procedur mających na celu wyeliminowanie możliwości zakażenia (m.in. strzykawki, igły, zestawy do kroplówek jednorazowego użytku, odpowiednie procedury i środki dezynfekujące). Pamiętaj też, że niektóre narzędzia używane np. w gabinetach kosmetycznych, tatuażu lub akupunktury mogą być zanieczyszczone niewielką ilością krwi, w której może znajdować się wirus zapalenia wątroby typu B. Także wspólne używanie artykułów higieny osobistej jak maszynki do golenia, szczoteczki do zębów to potencjalna droga zakażenia. Także liczne kontakty seksualne, kontakty z nieznanymi osobami, wielu partnerów jest ryzykiem przeniesienia WZW, ale i innych chorób przenoszonych droga płciową! Pamiętaj, że prezerwatywa nie chroni w stu procentach!

Jeżeli:

  • jesteś przewlekle chory,
  • masz częsty kontakt z medycyną,
  • jesteś potencjalnie narażony na zakażenie

i nie byłeś szczepiony przeciwko WZW B – umów się na wizytę u lekarza i zapytaj o możliwość zaszczepienia. Dowiedz się więcej o szczepieniu.

Zastanawiasz się czy przypadkiem nie zakaziłeś się? Porozmawiaj o tym lekarzem, pokieruje on na badania. Możesz także samodzielnie wykonać badanie (płatne) w kierunku HbsAg (WZW B) oraz badanie w kierunku antyHCV (WZW C).

Bibliografia

  • Duszczyk E.,Wirusowe zapalenie wątroby typu A - epidemiologia, klinika, leczenie, zapobieganie, Przew Lek, 4, 3,,2001
  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków, 2005
  • Nakonieczna J., Bałkowiec-Iskra E., Zaremba M., Celiński A., Tarchalska-Kryńska B.,Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, w: Przew Lek, 10,,2007
  • Nazzal K.,Leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i lekooporność, w: Przegląd Gastroenterologiczny, 4 (1),,2009
  • pod red. S.Konturka,Gastroenterologia i hepatologia kliniczna,PZWL,2006