Wątroba człowieka - budowa i funkcje. Gdzie jest?

Wątroba to małe, przenośne laboratorium, które przeprowadza skomplikowane, czasem nie do końca jeszcze poznane procesy związane z metabolizmem, odtruwaniem i produkcją licznych substancji niezbędnych do życia. Narząd opiewany był już w starożytnych mitach – ze względu na swoje zdolności regeneracyjne miał przynieść nieskończone męki Prometeuszowi przybitemu przez Zeusa do skał Kaukazu. Poznaj budowę i funkcje ludzkiej wątroby.
Narząd wątroby
Źródło: 123RF

Spis treści

Wątroba to nieparzysty narząd, który pełni niezliczone funkcje w naszym organizmie. Do tej pory, mimo bardzo nowoczesnych metod leczniczych i postępu w niemal każdej z dziedzin medycyny, wciąż nie potrafimy zastąpić wątroby żadnym aparatem, a niewydolność tego organu w krótszym lub dłuższym czasie prowadzi do śmierci.

Przyjrzyjmy się więc bliżej budowie tego organu, jego funkcjonowaniu oraz schorzeniom z nim związanym.

Gdzie jesy wątroba?

Wątroba położona jest w górnej, prawej części jamy brzusznej, w tzw. okolicy podżebrowej prawej nadbrzusza i dość szczelnie pokryta jest „klatką” kostną w postaci żeber. Jej masa waha się od 1300-1500 g u kobiety do 1500-1700 g u mężczyzny.

Największy wymiar wątroby w badaniu USG nie powinien przekraczać 140-150 mm (tzw. wymiar kranialno-ogonowy), natomiast wymiar przednio-tylny w przekroju poprzecznym powinien wynosić poniżej 120 mm.

Budowa wątroby

Anatomicznie wątroba podzielona jest na cztery płaty: prawy (największy), lewy, czworoboczny oraz ogoniasty. Występuje także podział czynnościowy na osiem segmentów (wynikający głównie z podziału naczyń doprowadzających krew). Miejscem szczególnym wątroby jest tzw. wnęka wątroby.

Do wnęki uchodzą żyła wrotna, tętnica wątrobowa właściwa, splot nerwowy, a opuszczają ją przewód wątrobowy wspólny oraz naczynia chłonne. Główną masę wątroby stanowią komórki wątroby, czyli tzw. hepatocyty układające się w beleczki. Sieć beleczek ułożona w charakterystyczny sposób tworzy podstawową strukturę morfologiczną, jaką jest zrazik wątrobowy.

Reklama

Funkcje wątroby

Wątroba pełni funkcję podręcznego laboratorium naszego organizmu. Bierze udział w metabolizmie niemal wszystkich substancji, jakie są wchłaniane w układzie pokarmowym. Jest ona miejscem, gdzie magazynowany jest glikogen, wielocukier będący jednym z głównych materiałów zapasu energetycznego dla naszego organizmu.

W procesie glikogenolizy (czyli rozkładu glikogenu), który również odbywa się w wątrobie, uwalniana jest energia niezbędna do produkcji substancji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju i wykorzystywana do rozkładu substancji szkodliwych.

Bardzo szybko podczas niewydolności wątroby dowiadujemy się, jak niesamowicie ważną funkcję pełni ona w produkcji różnego rodzaju białek, w tym zdecydowanej większości białek osocza.

Występujące podczas niewydolności wątroby obrzęki, zaburzenia krzepnięcia krwi, krwotoki są właśnie efektem upośledzonej funkcji produkcyjnej białek osocza, takich jak:

  • albumina,
  • protrombina,
  • fibrynogen,
  • czynniki krzepnięcia.

W wątrobie produkowane są aminokwasy (budujące następnie białka), tu także zachodzi proces ich rozkładu, tzw. dezaminacja, w której wytwarzany jest szkodliwy amoniak (kolejno przekształcany do mocznika i wydalany z organizmu).

Bardzo ważna funkcja wątroby to metabolizm tłuszczów. W organie są one produkowane z białek oraz węglowodanów i  odpowiednio przekształcane w formy „użyteczne” dla organizmu (m.in. lipoproteiny, fosfolipidy). W wątrobie odbywa się także proces produkcji cholesterolu, który w większości jest wykorzystywany w produkcji kwasów żółciowych.

Wątrobę można uznać także za swego rodzaju spichlerz naszego organizmu. Magazynowane są w niej m.in.: wspomniany wcześniej glikogen, żelazo wykorzystywane w produkcji krwi, witaminy A, D i B12.

Narząd ten bierze również udział w procesach detoksykacji organizmu. Zarówno produkowane endogennie (czyli przez nasz organizm) substancje toksyczne, jak i te zaczerpnięte z zewnątrz są przekształcane w związki nieszkodliwe (np. poprzez sprzęganie z kwasem glukuronowym) i usuwane z organizmu.

W skomplikowanych, wieloetapowych reakcjach w wątrobie metabolizowany jest również hem (powstały w wyniku rozpadu erytrocytów). Końcowym etapem tych reakcji w wątrobie są związki bilirubiny, której wartości często są badane podczas podejrzenia dysfunkcji tego narządu.

Jak wiadomo, w wątrobie produkowana jest także żółć mająca kluczowe znaczenie w metabolizmie tłuszczów. Znajdują się tu również tzw. komórki Borowicza-Kupffera, które pełnią bardzo ważną funkcję immunologiczną.

Są one zaliczane do tzw. komórek fagocytowych (czyli żernych) i biorą udział w unieszkodliwianiu substancji mogących zaszkodzić organizmowi (komórek nowotworowych, białek, które są efektem zmian chorobowych, wirusów, bakterii, grzybów itd.).

Czytaj też:

Reklama

Oceń artykuł

(liczba ocen 27)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!