Czym jest wątroba i jakie pełni funkcje w organizmie?

Wątroba to małe, przenośne laboratorium, które przeprowadza skomplikowane, czasem nie do końca jeszcze poznane procesy związane z metabolizmem, odtruwaniem i produkcją licznych substancji niezbędnych do życia. Narząd opiewany był już w starożytnych mitach – ze względu na swoje zdolności regeneracyjne miał przynieść nieskończone męki Prometeuszowi przybitemu przez Zeusa do skał Kaukazu.
 

Wątroba to nieparzysty narząd, który pełni niezliczone funkcje w naszym organizmie. Do tej pory, mimo bardzo nowoczesnych metod leczniczych i postępu w niemal każdej z dziedzin medycyny, wciąż nie potrafimy zastąpić wątroby żadnym aparatem, a niewydolność tego organu w krótszym lub dłuższym czasie prowadzi do śmierci. Przyjrzyjmy się więc bliżej budowie tego organu, jego funkcjonowaniu oraz schorzeniom z nim związanym.

Wątroba w organizmie

Wątroba położona jest w górnej, prawej części jamy brzusznej, w tzw. okolicy podżebrowej prawej nadbrzusza i dość szczelnie pokryta jest „klatką” kostną w postaci żeber. Jej masa waha się od 1300-1500 g u kobiety do 1500-1700 g u mężczyzny. Największy wymiar wątroby w badaniu USG nie powinien przekraczać 140-150 mm (tzw. wymiar kranialno-ogonowy), natomiast wymiar przednio-tylny w przekroju poprzecznym powinien wynosić poniżej 120 mm.

Anatomicznie wątroba podzielona jest na cztery płaty: prawy (największy), lewy, czworoboczny oraz ogoniasty. Występuje także podział czynnościowy na osiem segmentów (wynikający głównie z podziału naczyń doprowadzających krew). Miejscem szczególnym wątroby jest tzw. wnęka wątroby. Do wnęki uchodzą żyła wrotna, tętnica wątrobowa właściwa, splot nerwowy, a opuszczają ją przewód wątrobowy wspólny oraz naczynia chłonne. Główną masę wątroby stanowią komórki wątroby, czyli tzw. hepatocyty układające się w beleczki. Sieć beleczek ułożona w charakterystyczny sposób tworzy podstawową strukturę morfologiczną, jaką jest zrazik wątrobowy.

Zobacz też: Rewolucja w transplantologii.

Funkcje wątroby

Jak wspomniałem we wstępie, wątroba pełni funkcję podręcznego laboratorium naszego organizmu. Bierze udział w metabolizmie niemal wszystkich substancji, jakie są wchłaniane w układzie pokarmowym. Jest ona miejscem, gdzie magazynowany jest glikogen, wielocukier będący jednym z głównych materiałów zapasu energetycznego dla naszego organizmu. W procesie glikogenolizy (czyli rozkładu glikogenu), który również odbywa się w wątrobie, uwalniana jest energia niezbędna do produkcji substancji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ustroju i wykorzystywana do rozkładu substancji szkodliwych. Bardzo szybko podczas niewydolności wątroby dowiadujemy się, jak niesamowicie ważną funkcję pełni ona w produkcji różnego rodzaju białek, w tym zdecydowanej większości białek osocza. Występujące podczas niewydolności wątroby obrzęki, zaburzenia krzepnięcia krwi, krwotoki są właśnie efektem upośledzonej funkcji produkcyjnej białek osocza, takich jak: albumina, protrombina, fibrynogen, czynniki krzepnięcia. W wątrobie produkowane są aminokwasy (budujące następnie białka), tu także zachodzi proces ich rozkładu, tzw. dezaminacja, w której wytwarzany jest szkodliwy amoniak (kolejno przekształcany do mocznika i wydalany z organizmu).

Bardzo ważna funkcja wątroby to metabolizm tłuszczów. W organie są one produkowane z białek oraz węglowodanów i  odpowiednio przekształcane w formy „użyteczne” dla organizmu (m.in. lipoproteiny, fosfolipidy). W wątrobie odbywa się także proces produkcji cholesterolu, który w większości jest wykorzystywany w produkcji kwasów żółciowych. Wątrobę można uznać także za swego rodzaju spichlerz naszego organizmu. Magazynowane są w niej m.in.: wspomniany wcześniej glikogen, żelazo wykorzystywane w produkcji krwi, witaminy A, D i B12.

Zobacz też: Obsesja cholesterolowa.

Narząd ten bierze również udział w procesach detoksykacji organizmu. Zarówno produkowane endogennie (czyli przez nasz organizm) substancje toksyczne, jak i te zaczerpnięte z zewnątrz są przekształcane w związki nieszkodliwe (np. poprzez sprzęganie z kwasem glukuronowym) i usuwane z organizmu. W skomplikowanych, wieloetapowych reakcjach w wątrobie metabolizowany jest również hem (powstały w wyniku rozpadu erytrocytów). Końcowym etapem tych reakcji w wątrobie są związki bilirubiny, której wartości często są badane podczas podejrzenia dysfunkcji tego narządu.

Jak wiadomo, w wątrobie produkowana jest także żółć mająca kluczowe znaczenie w metabolizmie tłuszczów. Znajdują się tu również tzw. komórki Borowicza-Kupffera, które pełnią bardzo ważną funkcję immunologiczną. Są one zaliczane do tzw. komórek fagocytowych (czyli żernych) i biorą udział w unieszkodliwianiu substancji mogących zaszkodzić organizmowi (komórek nowotworowych, białek, które są efektem zmian chorobowych, wirusów, bakterii, grzybów itd.).

Zobacz też: Zioła na wątrobę - ostropest, dziurawiec i mniszek lekarski

Czytaj też: Próby wątrobowe - normy i opis badań diagnostycznych wątroby

Oceń artykuł

(liczba ocen 22)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA