Reklama
Czym jest badanie neurologiczne
Badanie neurologiczne to badanie fizykalne oceniające pracę układu nerwowego: mózgu, rdzenia kręgowego, nerwów czaszkowych, nerwów obwodowych oraz mięśni. W odróżnieniu od diagnostyki obrazowej nie pokazuje, jak układ nerwowy wygląda, tylko jak działa.
Kluczowa jest jego wartość lokalizacyjna. Neurolog nie pyta wyłącznie o to, czy coś jest nie tak, ale na którym piętrze układu nerwowego leży problem - czy w mózgu, rdzeniu kręgowym, korzeniu nerwowym, nerwie obwodowym, złączu nerwowo-mięśniowym, czy w samym mięśniu. Dopiero odpowiedź na to pytanie wskazuje, co i gdzie obrazować.
Reklama
Jak wygląda badanie neurologiczne krok po kroku
Wywiad - najważniejsza część badania
Najwięcej wnosi rozmowa. Liczy się to, od kiedy trwają objawy, czy pojawiły się nagle czy narastały stopniowo, jak zmieniają się w czasie, co je nasila i łagodzi oraz jakie leki przyjmuje pacjent. W części rozpoznań - migrenie, padaczce czy neuralgii nerwu trójdzielnego - to wywiad jest podstawą diagnozy, a badania dodatkowe służą głównie wykluczeniu innych przyczyn.
Ocena nerwów czaszkowych
Dwanaście par nerwów czaszkowych odpowiada między innymi za wzrok, ruchy gałek ocznych, czucie na twarzy, mimikę, słuch, mowę i połykanie. Lekarz sprawdza szerokość i reakcję źrenic na światło, pole widzenia, ruchomość gałek ocznych, symetrię twarzy oraz ruchy języka i podniebienia. Asymetria bywa pierwszym sygnałem zmiany w obrębie pnia mózgu lub półkul.
Siła mięśniowa i czucie
Siłę ocenia się w skali sześciostopniowej, osobno dla poszczególnych grup mięśniowych. Znaczenie ma nie tylko jej obniżenie, ale też rozkład osłabienia. Podobnie z czuciem: neurolog bada dotyk, ból, temperaturę, wibrację i czucie ułożenia, a wzór zaburzeń wskazuje poziom uszkodzenia. Rozkład rękawiczkowo-skarpetkowy sugeruje polineuropatię, wyraźny poziom na tułowiu - uszkodzenie rdzenia, a obszar jednego dermatomu - ucisk korzenia nerwowego.
Odruchy
Młotkiem neurologicznym bada się odruchy głębokie: kolanowy, skokowy, z mięśnia dwugłowego i trójgłowego oraz ramienno-promieniowy. Ich osłabienie przemawia za uszkodzeniem obwodowym, a wygórowanie - za ośrodkowym. Osobne znaczenie ma objaw Babińskiego: wyprostny odruch podeszwowy u osoby dorosłej wskazuje na uszkodzenie drogi piramidowej.
Równowaga, koordynacja i chód
Próba Romberga, czyli stanie ze złączonymi stopami przy zamkniętych oczach, pozwala odróżnić zaburzenia równowagi wynikające z uszkodzenia czucia głębokiego od tych o podłożu móżdżkowym. Próby palec-nos i pięta-kolano oceniają móżdżek. Najbardziej informatywna bywa jednak zwykła obserwacja chodu: chód koszący po udarze, drobne kroki i pochylona sylwetka w chorobie Parkinsona, chód na szerokiej podstawie przy uszkodzeniu móżdżku czy chód brodzący przy opadaniu stopy.
Całość zajmuje zwykle od dwudziestu do trzydziestu minut i nie wymaga żadnego przygotowania. Badanie przeprowadza lekarz neurolog. W Centrum Medycznym UNiMED dostępne są konsultacje neurologiczne oraz wybrane badania dodatkowe.
Reklama
Dlaczego rezonans nie zastępuje badania neurologicznego
Rezonans pokazuje budowę, badanie ocenia funkcję
Rezonans magnetyczny jest znakomitym narzędziem obrazowania struktury tkanek. Nie odpowiada natomiast na pytanie, czy dana struktura działa prawidłowo. Ucisk korzenia nerwowego widoczny w obrazie może nie dawać żadnych objawów, a wyraźne osłabienie siły mięśniowej potrafi występować przy opisie określonym jako prawidłowy.
Część zmian w obrazie to znaleziska przypadkowe
Badania populacyjne pokazują, że zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa - wypukliny, obniżenie wysokości krążków międzykręgowych czy ich odwodnienie - są u dorosłych zjawiskiem powszechnym, a ich częstość rośnie z wiekiem. Wykrywa się je również u osób, które nigdy nie skarżyły się na ból. Podobnie w obrazowaniu głowy u części badanych opisuje się zmiany niemające związku z powodem skierowania.
Badanie neurologiczne pomaga ocenić, czy znalezisko obrazowe ma znaczenie kliniczne. Zapis „wypuklina na poziomie L4-L5” nabiera znaczenia dopiero wtedy, gdy lekarz stwierdzi po tej samej stronie osłabienie odruchu, zaburzenia czucia w odpowiadającym dermatomie i dodatni objaw rozciągowy. W innym przypadku pozostaje opisem obrazu, a nie rozpoznaniem.
Prawidłowy rezonans nie wyklucza choroby
Wiele chorób neurologicznych daje prawidłowy obraz rezonansu, ponieważ ich istota leży poza zasięgiem tego badania:
- migrena - rozpoznanie jest kliniczne, a obrazowanie służy wykluczeniu innych przyczyn bólu głowy,
- polineuropatie i zespoły uciskowe nerwów obwodowych, w tym zespół cieśni nadgarstka - ocenia je badanie elektrofizjologiczne EMG i ENG,
- padaczka - rozstrzygają obraz kliniczny napadu oraz zapis EEG,
- miastenia i pierwotne choroby mięśni - diagnostyka opiera się na badaniach elektrofizjologicznych i laboratoryjnych,
- zawroty głowy pochodzenia błędnikowego - rozpoznaje się je testami pozycyjnymi wykonywanymi przy pacjencie.
Reklama
Badanie neurologiczne a rezonans - porównanie
Oba badania odpowiadają na inne pytanie, dlatego się nie zastępują, tylko uzupełniają.
Co daje badanie neurologiczne
- ocenia funkcję układu nerwowego, a nie jego budowę,
- wskazuje, gdzie leży problem i jak bardzo upośledza pracę układu nerwowego,
- trwa od dwudziestu do trzydziestu minut i nie wymaga żadnego przygotowania,
- zwykle stanowi podstawowy element diagnostyki neurologicznej,
- jego wartość zależy od doświadczenia badającego lekarza.
Co daje rezonans magnetyczny
- pokazuje budowę i strukturę tkanek z dużą dokładnością,
- odpowiada na pytanie, jak wygląda konkretna okolica ciała,
- trwa od dwudziestu do czterdziestu pięciu minut, do czego dochodzi czas oczekiwania na opis,
- wymaga wywiadu w kierunku metalu w ciele, a czasem podania kontrastu,
- wykonywany jest wybiórczo, na podstawie wskazań ustalonych podczas badania,
- nie ocenia czynności i wykrywa również zmiany, które nie dają objawów.
Reklama
Kiedy neurolog zleca rezonans, a kiedy inne badania
Rezonans nie jest ani pierwszym, ani jedynym badaniem w neurologii. Po badaniu fizykalnym lekarz dobiera narzędzie do konkretnego podejrzenia:
- rezonans magnetyczny - podejrzenie zmiany w mózgu lub rdzeniu kręgowym, ucisku korzenia, stwardnienia rozsianego,
- tomografia komputerowa - stany nagłe, uraz głowy, podejrzenie krwawienia śródczaszkowego,
- EMG i ENG - neuropatie, zespół cieśni nadgarstka, uszkodzenia nerwów obwodowych,
- EEG - padaczka i zaburzenia świadomości,
- USG Doppler tętnic szyjnych - ocena ryzyka udaru i diagnostyka zawrotów głowy,
- badania laboratoryjne - niedobór witaminy B12, choroby tarczycy, cukrzyca i inne przyczyny metaboliczne.
Tempo diagnostyki zmieniają tak zwane objawy alarmowe: nagły ból głowy o największym w życiu nasileniu, ból z gorączką i sztywnością karku, deficyt neurologiczny narastający w ciągu godzin, pierwszy w życiu napad drgawek u osoby dorosłej, ból budzący w nocy lub nasilający się przy kaszlu, a także nowe objawy neurologiczne u pacjenta z chorobą nowotworową.
Osobną kategorią są objawy udaru. Nagłe opadnięcie kącika ust, osłabienie kończyn po jednej stronie ciała czy bełkotliwa mowa nie są wskazaniem do umawiania wizyty, tylko do natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112. W leczeniu udaru liczy się każda minuta.
Reklama
Objawy, z którymi warto zgłosić się do neurologa
- ból głowy nawracający kilka razy w miesiącu lub zmieniający dotychczasowy charakter,
- drętwienie i mrowienie rąk albo nóg, zwłaszcza nocne,
- osłabienie siły w kończynie, opadanie stopy, trudność z chwytaniem przedmiotów,
- zawroty głowy i zaburzenia równowagi,
- problemy z pamięcią i orientacją zauważone przez bliskich,
- drżenie rąk, spowolnienie ruchów, zmiana sposobu chodzenia,
- epizody utraty przytomności lub drgawki,
- ból promieniujący z kręgosłupa do nogi bądź ręki.
Reklama
Jak przygotować się do wizyty u neurologa
W ramach NFZ do poradni neurologicznej potrzebne jest skierowanie. Samo badanie nie wymaga bycia na czczo ani odstawiania leków. Warto natomiast przygotować kilka rzeczy, dzięki którym neurolog łatwiej oceni objawy:
- aktualna lista przyjmowanych leków wraz z dawkami, także tych bez recepty,
- wyniki wcześniejszych badań obrazowych na płycie razem z opisem, a nie sam opis,
- dzienniczek objawów prowadzony przez kilka tygodni - przy bólach głowy data, godzina, czas trwania, nasilenie w skali od jednego do dziesięciu oraz przyjęte leki,
- informacja o chorobach przewlekłych i przebytych zabiegach,
- obecność osoby bliskiej, jeśli objawy dotyczą pamięci lub utraty przytomności - relacja świadka bywa cenniejsza niż opis pacjenta.
Kiedy neurolog kieruje do neurochirurga
Większość pacjentów z bólem kręgosłupa czy rwą kulszową leczy się zachowawczo i nie wymaga operacji. Konsultacja neurochirurgiczna staje się potrzebna wtedy, gdy badanie neurologiczne i obrazowanie wskazują na to samo miejsce, a objawy są uporczywe lub narastające.
Za pilnym skierowaniem przemawiają postępujące osłabienie siły mięśniowej i opadanie stopy. Zaburzenia czynności zwieraczy wraz z drętwieniem okolicy krocza wymagają natomiast oceny w trybie nagłym.
Więcej o zakresie leczenia operacyjnego i kwalifikacji do zabiegu: unimedbialystok.pl/poradnie/neurochirurgia.
Najczęstsze pytania
Czy badanie neurologiczne boli?
Badanie neurologiczne jest nieinwazyjne i zwykle nie powoduje bólu. Składa się z rozmowy oraz prób oceniających siłę mięśniową, czucie, odruchy i równowagę.
Ile trwa wizyta u neurologa?
Pierwsza konsultacja zajmuje zwykle od dwudziestu do trzydziestu minut, ponieważ obejmuje szczegółowy wywiad. Wizyty kontrolne są krótsze.
Czy do neurologa potrzebne jest skierowanie?
W ramach NFZ tak. Przy wizycie prywatnej skierowanie nie jest wymagane.
Czy warto wykonać rezonans przed wizytą, żeby przyspieszyć diagnostykę?
Zwykle nie. Bez wskazań ustalonych podczas badania można zobrazować niewłaściwą okolicę, a przypadkowe znalezisko bywa źródłem niepotrzebnego niepokoju i kolejnych badań. Wyjątkiem są sytuacje, w których obrazowanie zlecił już inny lekarz.
Prawidłowy wynik rezonansu oznacza, że wszystko jest w porządku?
Nie zawsze. Prawidłowy obraz wyklucza część przyczyn, ale nie wyklucza chorób, które nie dają zmian strukturalnych - migreny, padaczki, neuropatii obwodowych czy chorób nerwowo-mięśniowych.
Podsumowanie
Badanie neurologiczne i rezonans magnetyczny odpowiadają na dwa różne pytania. Pierwsze mówi, gdzie leży problem i jak bardzo zaburza funkcję układu nerwowego. Drugie pokazuje, jak wygląda wskazana okolica. Bez badania obrazowanie bywa wykonywane na oślep, a jego wynik trudno odnieść do objawów pacjenta. Dlatego właściwa kolejność to najpierw konsultacja neurologiczna, a dopiero po niej - jeśli są wskazania - rezonans, tomografia albo badanie elektrofizjologiczne.
