Badanie ogólne moczu - wyniki i interpretacja. Ile ml potrzebne?

Próba moczu do badania
Źródło: 123RF

Autor

Joanna Barczykowska

Badanie ogólne moczu każdy z nas powinien wykonać co najmniej raz w roku, bowiem dostarcza ono wielu informacji na temat funkcjonowania naszych organów wewnętrznych. Zobacz na czym polega analiza moczu, jak się przygotować do badania, ile ml moczu trzeba oddać do laboratorium, jak interpretować wyniki i co oznaczają odstępstwa od normy.

Badanie ogólne moczu

Badanie ogólne moczu jest jednym z podstawowych i najczęściej wykonywanych badań laboratoryjnych, które pozwalają ocenić funkcjonowanie wielu wewnętrznych narządów, w tym głównie nerek, nadnerczy i dróg moczowych. Badanie moczu jest bezcenne przy diagnozowaniu wielu chorób pozornie z tymi organami niezwiązanych, ponieważ wraz z moczem wydalane są produkty przemiany materii, w tym substancje toksyczne. Prawidłowy mocz w 96 proc. składa się z wody, w 2,5 proc. z azotowych produktów przemiany materii i 1,5 proc. z soli mineralnych i innych substancji. 

Badanie moczu - wskazania

Badanie ogólne moczu powinno być częścią ogólnych badań profilaktycznych wykonywanych rutynowo raz w roku. Regularne badania moczu powinni wykonywać zwłaszcza otyli pacjenci znajdujący się w grupie ryzyka wielu chorób cywilizacyjnych. Lekarz może zlecić badanie także wtedy, gdy podejrzewa u chorego:

  • kłębuszkowe lub śródmiąższowe zapalenie nerek
  • kamicę dróg moczowych
  • zakażenie układu moczowego
  • zmiany nowotworowe układu moczowego
  • tzw. choroby układowe, w tym toczeń trzewny, inne choroby tkanki łącznej, skrobiawicę
  • cukrzycę
  • nadciśnienie tętnicze

Zobacz wideo: Badanie krwi i moczu - kiedy wykonać?

Badanie ogólne moczu – wyniki i interpretacja

W trakcie badań laboratoryjnych ocenianych jest wiele wskaźników, które mogą świadczyć o zaburzeniach funkcjonowania organów wewnętrznych lub rozwoju chorób. Do najważniejszych należą:

  1. Barwa moczu. U zdrowego człowieka mocz powinien być koloru słomkowego lub bursztynowego. Czerwony odcień moczu może wskazywać na występowanie dużej ilości czerwonych krwinek (tzw. krwiomocz), hemoglobiny, mioglobiny powstałej przy uszkodzeniach mięśni. Czerwony kolor występuje także przy przyjmowaniu niektórych leków i spożywaniu buraków oraz grzybów (maślaków).
  2. Przejrzystość moczu. Prawidłowo mocz powinien być przejrzysty, mętny oznacza występowanie leukocytów i fosforanów lub moczanów.
  3. Ciężar właściwy moczu. Gęstość względna moczu powinna się wahać od 1,005 do 1,030 bądź od 1,025 do 1,035 g/cm3. Zbyt mała gęstość jest sygnałem niewydolności nerek, zbyt duża gęstość występuje przy groźnym odwodnieniu. Zbyt gęsty mocz może być nie tylko po uporczywych wymiotach i biegunkach, ale także ciężkim wysiłku fizycznym i wysokiej gorączce.
  4. Odczyn pH moczu. Prawidłowo powinien być kwaśny, zasadowy występuje w przewlekłych zakażeniach układu moczowego, zaburzeniach czynności cewek nerkowych.
  5. Leukocyty w moczu. Norma przewiduje do 5 w polu widzenia. Wynik powyżej pięciu wskazuje na zakażenie dróg moczowych, zapalenie pęcherza, zapalenie prostaty, zapalenie nerek.
  6. Erytrocyty w moczu. Prawidłowy wynik to do 3 w polu widzenia. Krwiomocz może być m.in. sygnałem nowotworów.
  7. Wałeczki w moczu. Raczej nie powinny występować u zdrowej osoby, gdy jednak zostaną wykryte w badaniu mogą świadczyć o chorobach nerek. Czasem zdarza się, że pojawiają się u zdrowych osób po intensywnym wysiłku fizycznym lub po wysokiej gorączce.
  8. Kryształy w moczu. Mogą występować u osób zdrowych. U chorych z kamicą pozwalają określić, czy złogi są zbudowane z fosforanów czy moczanów.

W moczu nie powinny za to występować białka, bo mogą świadczyć o nowotworach, chorobach nerek, dróg moczowych, schorzeniach układu krążenia i krwi. U zdrowego człowieka w moczu nie ma również glukozy. Wyjątkiem są tu kobiety ciężarne, bo wyniki moczu w ciąży odbiegają od normy i niewielkie ilości glukozy są dopuszczalne w moczu przyszłej mamy. Podobnie zresztą, jak ciała ketonowe, które u innych zdrowych pacjentów nie powinny się pojawiać. Ich obecność towarzyszy cukrzycy, anoreksji, głodówkom. U zdrowej osoby nie występują również barwniki żółciowe, które są sygnałem chorób dróg żółciowych i wątroby.

W trakcie badania ogólnego moczu nie określa się występowania bakterii, bo bardziej wiarygodne w tej kwestii są wyniki posiewu moczu. Pamiętajmy, że złe wyniki moczu zawsze powinny być oceniane przez lekarza zlecającego badania. 

Badanie ogólne moczu – ciężar właściwy

Ciężar właściwy to jeden z najbardziej istotnych parametrów mierzonych w czasie badania ogólnego moczu. Bada się go głównie po to, aby sprawdzić, jak nerki radzą sobie z zagęszczaniem moczu. Pozwala to ocenić pracę nerek oraz uprawdopodobnić podejrzenie cukrzycy.

Niski ciężar właściwy moczu może świadczyć o tym, że osoba badana przesadziła z ilością spożywanych płynów, a poważniejsza diagnoza może wskazywać na niewłaściwą pracę nerek, prowadzącą do niewydolności wspomnianego narządu. Ciężar właściwy moczu poniżej normy wskazuje też niekiedy na kłębkowe lub śródmiąższowe zapalenie nerek, a także – cukrzycę.

Z kolei podwyższony ciężar właściwy moczu jest jednym z objawów odwodnienia, spowodowanym przykładowo przyjmowaniem zbyt małej ilości płynów bądź biegunką czy wymiotami. Ciężar właściwy moczy powyżej normy może również świadczyć o zwężeniu tętnic nerkowych, a także niewłaściwej pracy serca.

Nie ma jednej uniwersalnie ustalonej normy, jeśli chodzi ciężar właściwy moczu. Wszystko zależy od konkretnego laboratorium, w którym wykonywana jest analiza, a ściślej od sprzętu używanego do oznaczenia wskaźnika oraz od używanych odczynników. Gęstość względna moczu powinna się wahać od 1,005 do 1,030 bądź od 1,025 do 1,035 g/cm3.

Badanie ogólne moczu – leukocyty

Leukocyty, czyli białe krwinki występują w moczu w sposób fizjologiczny i nie powinny nikogo niepokoić, chyba że ich ilość przekroczy dopuszczalne normy. Wówczas białe krwinki w moczu wywołują leukocyturię, która ma związek z wieloma schorzeniami układu moczowego.

Poziom leukocytów oznacza się w badaniu ogólnym moczu, oceniając ilość białych krwinek w próbce pod mikroskopem. Norma przewiduje do 3-5 mln leukocytów na dobę. Wynik powyżej pięciu może wskazywać na stan zapalny, zakażenie dróg moczowych, zapalenie pęcherza, kamicę nerkową, zapalenie prostaty, zapalenie nerek, czy inną poważną dolegliwość.

Badanie ogólne moczu - przygotowanie

Choć badanie moczu jest bardzo prostym i nieinwazyjnym badaniem warto jednak wiedzieć, jak się do niego przygotować, żeby wynik nie został przypadkowo zafałszowany. A może się tak zdarzyć, gdy pacjent przed badaniem nie odstawi leków lub niektórych warzyw i owoców, zwłaszcza rabarbaru, porzeczek, jagód i buraków.

Przed pobraniem próbki moczu trzeba także zadbać o to, żeby do próbówki nie dostały się bakterie bytujące w okolicach cewki moczowej. Dlatego przed badaniem należy:

  • dokładnie umyć mydłem i wodą okolicę ujścia cewki moczowej
  • wybrać mocz poranny
  • ze środkowego strumienia pobrać mocz do probówki kupionej w aptece
  • oddać próbkę do laboratorium najlepiej w ciągu 2 godzin od jej pobrania (do kilku godzin można ją przechowywać w lodówce)
  • unikać pobierania próbki w trakcie menstruacji lub tuż przed nią.

Badanie ogólne moczu – ile ml?

Pacjentów często nurtuje pytanie: „Ile moczu do badania”. Do dokładnej analizy wystarczy 20 mln płynu. Mowa tu oczywiście o ogólnym badaniu moczu, czym innym jest np. dobowa zbiorka moczu.

Badanie ogólne moczu a posiew

Posiew moczu to badanie wykonywane w celu potwierdzenia zakażenia dróg moczowych oraz określenia wrażliwości na antybiotyki drobnoustrojów je wywołujących. Podczas wykonywania badania ogólnego moczu nie określa się występowania bakterii, bo bardziej wiarygodne w tej kwestii są wyniki wspomnianego posiewu moczu.

Wskazaniem do wykonania posiewu moczu są objawy wskazujące na zakażenia dróg moczowych. To m.in.:

  • trudności w oddawaniu moczu,
  • uczucie bolesnego parcia na mocz,
  • częste oddawanie moczu,
  • krwiomocz,
  • gorączka,
  • dreszcze,
  • biegunki,
  • nudności.

Posiew moczu wykonywany jest nawet przy braku wymienionych wyżej objawów u osób na stałe cewnikowanych oraz u kobiet w ciąży, u których podejrzewa się zakażenie dróg moczowych.

Wynik badania wskazuje na konkretną bakterię odpowiedzialną za rozwój zakażenia oraz antybiogram, który umożliwia dobór właściwego leczenia przeciwbakteryjnego.

Badanie ogólne moczu w ciąży

Badanie ogólne moczu to jedno z podstawowych badań, które wykonuje się podczas ciąży. Lekarz zaleca wykonywanie badania zazwyczaj co miesiąc, ponieważ zmiany wskaźników pojawiające się w moczu mogą świadczyć o wielu schorzeniach, które w ciąży mogą okazać się wyjątkowo groźne.

W badaniu moczu u ciężarnej ocenia się przede wszystkim pracę nerek i sprawdza, czy nie rozwija się zakażenie układu moczowego. W moczu nie powinny występować: bakterie, ketony, białko, bilirubina. Badanie moczu pozwala wykryć poważne choroby u ciężarnej, np. gestozę (zatrucie) ciążową czy cukrzycę.

 

Oceń artykuł

(liczba ocen 17)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA