Znajdź chorobę

Bulimia - objawy, leczenie, skutki

Bulimia jest zaburzeniem odżywiania, charakteryzującym się napadami spożywania nadmiernej ilości jedzenia i następującymi po nich wymiotami. Choć nie jest tak niebezpieczna jak anoreksja wymaga leczenia pod okiem specjalisty.

Bulimia należy do grupy zaburzeń odżywiania, czyli nieprawidłowych zachowań dotyczących jedzenia oraz kontroli masy ciała, które powodują pogorszenie stanu fizycznego i upośledzenie funkcjonowania społecznego. W przypadku zaburzeń odżywiania postawienie diagnozy wymaga wykluczenia innych przyczyn zarówno somatycznych (związanych z ciałem), jak i psychicznych, które mogą dawać podobne objawy.

Bulimia - czym jest?

Bulimia charakteryzuje się regularnymi epizodami spożywania nadmiernych ilości jedzenia z towarzyszącymi metodami zapobiegającymi efektom obżarstwa. Bulimia stanowi złożony problem, dotykający przede wszystkim sfery psychiki, ale też i ciała. Choroba ta wymaga konsultacji internisty/pediatry oraz lekarza zajmującego się psychiką – psychiatry lub psychologa.

Większość osób cierpiących z powodu tego schorzenia to kobiety, stąd w tekście określenia pacjent/osoba chora/chory etc. najczęściej odnoszą się do kobiet.

Istnieją dwa typy bulimii:

  • w jednym z nich po epizodzie obżarstwa osoba chora prowokuje u siebie wymioty w sposób mechaniczny bądź farmakologiczny, lub zażywa środki przeczyszczające, moczopędne bądź wykonuje lewatywę;
  • drugi typ nie wiąże się ze stosowaniem restrykcyjnych diet bądź głodówek, do zachowań z typu pierwszego dochodzi tylko wyjątkowo.

Bulimia - przyczyny

Przyczyny zaburzeń odżywiania (zarówno bulimii jak i anoreksji) pozostają niejasne, sugeruje się wpływ czynników psychologicznych, biologicznych i społecznych.

Czynniki psychologiczne:

Istnieje pewne podobieństwo pomiędzy pacjentami chorującymi na anoreksję i bulimię psychiczną. Pacjenci z bulimią mają problemy z zaakceptowaniem swoich potrzeb jako dorosłe osoby, są bardziej gniewni i impulsywni niż osoby z anoreksją. W przebiegu choroby może pojawić się uzależnienie od alkoholu, kradzieże, impulsywne akty (w tym samobójstwo). Wiążą się one z poczuciem cierpienia w stopniu większym niż u osób z anoreksją, dlatego częściej są przyczyną poszukiwania pomocy.

Według niektórych teorii osoby chore na bulimię traktują swoje ciało jako symbol – najczęściej matki, która się nimi opiekowała we wczesnych latach życia. Z jednej strony pragną być blisko – połączyć się z symboliczną matką (jedzenie), z drugiej strony pragną pozostać niezależne (wymioty).

Czynniki biologiczne

W związku z faktem, iż niektóre leki przeciwdepresyjne przynoszą korzyść osobom chorym na bulimię, pewną rolę przypisuje się zaburzeniom w przewodnictwie neuronów noradrenergicznych i serotoninergicznych. Pewną rolę odgrywać może podniesiony poziom endorfin – hormonów szczęścia – u pacjentów którzy w przebiegu bulimii wymiotują.

Pewną rolę przypisuje się czynnikom genetycznym, w związku z faktem, iż krewni I stopnia osób chorujących na bulimię częściej zapadają na tę chorobę.

Czynniki społeczne

Pacjenci chorzy na bulimię często osobami z dużymi ambicjami, rywalizującymi z innymi ludźmi w pracy i w życiu osobistym. Podobnie jak w anorekcji, większa jest częstość występowania depresji w rodzinie osób chorych, jednak członkowie rodziny osoby chorej na bulimię zazwyczaj nie są ze sobą bardzo blisko związani i częściej dochodzi między nimi do konfliktów.

Częstość występowania bulimii szacuje się na 2-4 procent. Do najczęściej wymienianych czynników ryzyka występowania bulimii należą:

  • płeć (90% chorych to kobiety),
  • młody wiek (występuje w trochę późniejszym wieku niż anoreksja),
  • obecność w rodzinie zaburzeń odżywiania, depresji i innych zaburzeń psychiatrycznych,
  • zachodnia, rozwinięta cywilizacja (ogromna presja na odpowiedni wygląd, szczupłą sylwetkę),
  • niska samoocena,
  • perfekcjonizm,
  • nieprawidłowe relacje z otoczeniem,
  • nieprawidłowe radzenie sobie z problemami,
  • nadużywanie alkoholu,
  • nadużywanie substancji psychoaktywnych,
  • otyłość.

Bulimia - jak rozpoznać?

Rozpoznanie bulimii opiera się przede wszystkim na wywiadzie na temat objawów towarzyszących wymiotom. Należy wykluczyć inne przyczyny utraty masy ciała oraz wymiotów (zobacz tabela poniżej).

Kryteria rozpoznania wg Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego

  1. Powtarzające się epizody żarłoczności:
  • w określonym czasie zjadanie znacznie większej ilości pokarmu niż jest to powszechnie przyjęte przez większość społeczeństwa,
  • brak kontroli nad spożywanym pokarmem (jedzenie jak „w amoku”).
  1. Powtarzające się czynności zapobiegające przyrostowi masy ciała (środki przeczyszczające, odwadniające, prowokowanie wymiotów, wzmożony wysiłek fizyczny).
  2. Zachowania wymienione w powyższych punktach występują przez min. 3 miesiące, 2 x w tygodniu.
  3. Zbyt duże skoncentrowanie na własnej sylwetce, bardzo duży krytycyzm.
  4. Epizody nie występują w czasie anoreksji.

Objawy laboratoryjne związane z wymiotami:

  • hipokaliemia (niska wartość potasu),
  • hiponatremia (niska wartość sodu),
  • hipomagnezemia (niska wartość magnezu),
  • podwyższone wartości amylazy.

Typy bulimii:

  • typ z wymiotami i biegunkami (prowokowanymi regularnie),
  • typ bez wymiotów i biegunek – stosowane są głodzenie się i/lub wzmożony wysiłek fizyczny, który powinien skompensować nadmiar przyjętych pokarmów.

BMI - norma

BMI, czyli Body Mas Index

Indeks masy ciała określa związek między masą ciała a wzrostem; używany u osób od 16. roku życia, u dzieci stosuje się siatki centylowe określające stosunek masy ciała do wzrostu, prawidłowe tempo zmian. BMI obliczany jest ze wzoru masa ciała w kg/kwadrat wzrostu w metrach.

Wyniki:

< 13,5 

zagrożenie dla zdrowia

< 17,5

anoreksja

< 20 

niedowaga

20-25

prawidłowy wynik

25-30 

nadwaga

> 30

otyłość

> 40 

znaczna otyłoś

 

Objawy bulimi

Podstawowym objawem bulimii są epizody obżarstwa, podczas których pacjent spożywa nadmierne ilości jedzenia. Towarzyszy temu uczucie wstydu i wstrętu, po czym następują czynności mające na celu eliminację pokarmu (prowokowanie wymiotów, biegunki, zażywanie leków odwadniających) lub wzmożona aktywność fizyczna.

Objawy powiązane są z prowokowanymi wymiotami i biegunkami:

  • objawy odwodnienia (suchy język, zapadnięte gałki oczne, sucha i mało elastyczna skóra),
  • zaburzenia jonowe – hipokaliemia, hipochloremia, hipomagnezemia,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • uszkodzenie szkliwa, zwiększona podatność na próchnicę, stany zapalne w jamie ustnej, w przełyku, nadżerki błony śluzowej żołądka i przełyku; podczas obfitych, gwałtownych wymiotów może dojść do pęknięć błony śluzowej żołądka i przełyku oraz krwawień,
  • powiększenie ślinianek,
  • osłabienie, niskie ciśnienie tętnicze, zasłabnięcia,
  • może występować niedożywienie, aczkolwiek osoby z bulimią mogą mieć prawidłową masę ciała, a nawet nadwagę.

Inne przyczyny objawów:

utraty masy ciała

wymiotów

 

nadczynność tarczycy

zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego

 

choroby przewodu pokarmowego z towarzyszącym upośledzeniem wchłaniania

choroba wrzodowa

 

choroba nowotworowa

zwężenie odźwiernika

 

cukrzyca typu 1

choroba nowotworowa

 

niedoczynność przysadki

choroby neurologiczne

 

niewydolność kory nadnerczy

 

 

zaburzenia podwzgórzowe (np. zmiany nowotworowe w tej lokalizacji)

   
 
 

Bulimia - leczenie

Leczeniem zaburzeń odżywiania zajmują się przede wszystkim:

  • psycholodzy,
  • psychiatrzy,
  • w przypadku powikłań organicznych konieczne jest leczenie internistyczne lub pediatryczne.

Osoby cierpiące na zaburzenia odżywiania, w tym na bulimię, mają bardzo niską świadomość choroby, dosyć długo negują obecność problemu. Pacjenci zaprzeczają bądź ukrywają obecność niepokojących objawów, rzadko szukają pomocy i niechętnie zgadzają się na leczenie.

W rozmowie z chorym często trudno uzyskać informacje na temat:

  • istniejących zaburzeń własnego obrazu,
  • lęku przed otyłością,
  • epizodów żarłoczności (wilczego, niepohamowanego jedzenia) z towarzyszącymi uczuciami odrazy i wstydu,
  • z następującym prowokowaniem wymiotów czy zażywaniem leków przeczyszczających.

Stąd często nieodzowne staje się uzyskanie informacji od najbliższych osób, rodziny. Istotne są informacje na temat czasu trwania dolegliwości, częstotliwości takich epizodów oraz metod eliminacji nadmiernej ilości pokarmów.

W leczeniu bulimii stosuje się w sposób skojarzony farmakoterapię i psychoterapię. Bulimia leczona jest zarówno lekami, jak i przy pomocy psychoterapii, szczególnie poznawczo-behawioralnej oraz psychodynamicznej.

Z leków stosuje się przede wszystkim leki przeciwdepresyjne, np. fluoksetyna, a w niektórych przypadkach również leki psychotropowe (np. anksjolityczne).

Terapia poznawczo-behawioralna ma na celu z jednej strony zmianę dysfunkcjonalnych schematów poznawczych związanych z jedzeniem, przyjmowaniem jedzenia oraz obrazem własnej osoby. Techniki behawioralne często mają zastosowanie w opanowaniu i powstrzymaniu ataków bulimicznych (okresy niepohamowanego głodu). Pacjent zostaje wprowadzony w poznawczo-behawioralne rozumienie problemu bulimii, a następnie w techniki leczenia. Często wykorzystuje się:

  • trening kontroli bodźców,
  • trening umiejętności społecznych
  • prowadzenie dzienniczka, w którym notuje się myśli i towarzyszące im zachowania oraz emocje.

Terapia psychodynamiczna zwraca uwagę na skłonności bulimików do pochłaniania i zwracania przede wszystkim jedzenia, uważanego powszechnie za niezdrowe (pizza, hamburgery, itp.). Według tej teorii ma to związek z tendencją do rozdzielania obiektu (rodzic) na dobry i zły, introjekcji cech nagatywnych i pozytywnych, a następnie projektowania ich na zewnątrz, co ma symboliczny wyraz w przyjmowaniu zdrowego jedzenia, a zwracania niezdrowego. Wymioty wiążą się więc z poczuciem wyrzucania z siebie negatywnych emocji, chęci destrukcji czy agresji żywionych wobec obiektu. Praca terapeutyczna dotyka więc emocji związanych z dzieciństwem, rodzicami, własnym obrazem siebie.

Nie ma pewnego sposobu na zapobieganie bulimii. Można jednak pomóc we wczesnej identyfikacji choroby i jej lepszym leczeniu:

  • rodzice dbając o dobre nawyki żywieniowe dzieci,
  • lekarze – pytając podczas rutynowych wizyt o zwyczaje żywieniowe,
  • rodzina, przyjaciele, bliscy – poruszając kwestie zwyczajów jedzeniowych, nie traktując ich jak coś wstydliwego.

Bulimia w przeciwieństwie do anoreksji, nie wymaga tak bezwzględnie hospitalizacji. Do leczenia w szpitalu dochodzi, gdy ogólny stan chorego pogarsza się (stan psychiczny oraz fizyczny), problemem zaczyna być depresja oraz pojawiają się myśli samobójcze z tendencją do ich realizacji. Jednakże często bulimia leczona jest ambulatoryjnie, w terapii indywidualnej lub grupowej.

Choroba nie jest tak obsesyjnie ukrywana przez bulimików, jak przez pacjentów anorektycznych, tak więc rodzina może udzielać wsparcia choremu w kontroli napadów głodu, a następnie wymiotowania spożytego pokarmu. Równocześnie jednak leczenie w domu narażone jest na działania chorego nie podlegające kontroli ze strony personelu szpitalnego. Choremu, łatwiej jest niż w szpitalu korzystać z herbat, ziół, środków przeczyszczających.

Skutki bulimii

W przebiegu bulimii dochodzi do wielu zmian w organizmie, które najczęściej są efektem schorzenia, nie jego przyczyną. Brak jest dowodów na duże, morfologiczne zmiany w mózgach osób chorych na bulimię. Pewne znaczenie zdają się mieć niedawno odkryte różnice w aktywności pewnego obszaru mózgu pomiędzy bulimiczkami a osobami zdrowymi. Obszar ten łączy okolice czołowe ze zwojami podstawy i jest odpowiedzialny za kontrolę zachowań impulsywnych.

Dłuższe nieleczenie bulimii zawsze ma bardzo negatywne skutki. Pojawiają się bóle, dolegliwości jelitowe, organów układu pokarmowego. Życie zostaje zorganizowane wokół zdobywania, pochłaniania i wymiotowania pokarmów. Chociaż bulimia nie jest tak bezpośrednio zagrażająca życiu chorego jak anoreksja, w sposób pośredni wyniszcza organizm i psychikę pacjenta.

Bulimicy potrzebują silnego wsparcia przede wszystkim w podjęciu decyzji o leczeniu. Nawyki wymiotowania, podobnie jak jadłowstręt w anoreksji, są w momencie rozpoczęcia terapii niezwykle już silne i trwają od dłuższego czasu. Tym trudniej choremu podjąć decyzję o leczeniu. Wymioty często są odpowiedzią na stres, dlatego też niewykluczone są nawroty choroby. Warto pomóc więc choremu w odnalezieniu, innych niż wymiotowanie, zdrowszych i niepatogennych sposobów radzenia sobie ze stresem.

Bibliografia

  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków, 2005
  • Sadock B.J., Alcott W.,Kaplan & Sadock's Synopsis of Psychiatry: Behavioral Sciences/Clinical Psychiatry,Lippincott Williams & Wilkins,2007
  • Cameron A.D.,Psychiatria,Urban&Partner,Wrocław, 2004
  • Bernstein B.E.,Eating Disorder: Anorexia, emedecine specialties,,
Pytanie: W jakiej postaci najchętniej przyjmujesz suplementy diety?

  Tabletek/kapsułek

  Proszku (do rozpuszczenia)

  Kropli

  Syropu

  Aerozolu

  Nie przyjmuję