Fototerapia - co to jest? Wskazania i przeciwwskazania

Fototerapia uważana jest za skuteczną metodę leczenia depresji sezonowej, ale nie tylko. Zobacz, kiedy można stosować światłoterapię. W jaki sposób działają lampy? Czy można je używać samodzielnie w domu? Jakie są przeciwwskazania w przypadku fototerapii?
Kobieta leczy się światłem
źródło:123RF

Spis treści

Co to jest fototerapia?

Fototerapia jest niefarmakologiczną procedurą terapeutyczną, stosowaną w leczeniu licznych schorzeń psychicznych, ale też zapalnych, czy zwyrodnieniowych. 

Współcześnie pojęcie to używane jest najczęściej w wąskim zakresie, w odniesieniu do zabiegu naświetlania siatkówki oka pacjenta wiązką światła widzialnego. W szerszym kontekście termin ten może jednak oznaczać także naświetlanie całego ciała lub określonych jego partii z wykorzystaniem promieni podczerwonych lub nadfioletowych. 

Nurt światłolecznictwa należy do najstarszych w medycynie. O dobroczynnym wpływie światła przekonani już byli starożytni. W 1898 roku Duńczyk Niels R. Finsen założył Instytut Światłolecznictwa i jako pierwszy zaczął w ten sposób leczyć pacjentów chorych na gruźlicę. Natomiast od roku 1984 mówi się o fototerapii jako metodzie naświetlania siatkówki – została ona wówczas opisana przez pochodzącego z RPA psychiatrę Normana. E. Rosenthala jako skuteczne remedium na chorobę afektywną sezonową (tzw. depresję jesienną związaną m.in. z niedoborami światła i zaburzeniem rytmów okołodobowych).

W ciągu kolejnych 35 lat fototerapia znalazła dziesiątki innych zastosowań, zyskując ogromną popularność na całym świecie i okazując się doskonałym wsparciem dla farmakologicznych metod leczenia różnego typu schorzeń. 

Na co pomaga światłoterapia?

Światłoterapia współcześnie wykorzystywana jest przede wszystkim w psychiatrii. Kluczowe jest w tym przypadku oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy za pośrednictwem światłoczułych komórek zwojowych znajdujących się w siatkówce, a także wpływ promieniowania na gospodarkę serotoninowo-melatoninową. Światło widzialne stosuje się w leczeniu takich schorzeń i zaburzeń, jak:

  • choroba afektywna sezonowa,
  • choroba afektywna dwubiegunowa,
  • depresja endogenna,
  • depresja ciążowa,
  • zaburzenia snu,
  • zespół napięcia przedmiesiączkowego,
  • zespół przewlekłego zmęczenia,
  • anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny,
  • zaburzenia charakterystyczne dla osobowości typu borderline.

Ponadto wskazaniem do fototerapii mogą być: padaczka skroniowa, osłabienie funkcji poznawczych u osób starszych czy grzybicze zapalenie rogówki. 

Jeżeli chodzi o wykorzystanie światła nadfioletowego (ultra violet), udowodniono jego przydatność w leczeniu przede wszystkim schorzeń skórnych, takich jak łuszczyca, ziarniniak grzybiasty, barwnikowe naczyniowe zmiany skóry, zakażenia paciorkowcowe oraz liszaj twardzinowy. 

Z kolei światło podczerwone znajduje zastosowanie w różnego rodzaju działaniach fizykoterapeutycznych, oddziałujących na wewnętrzne struktury organizmu.

Reklama

Fototerapia noworodka

Szczególną procedurą jest fototerapia noworodka. Naświetlanie stosuje się u maluchów cierpiących na żółtaczkę fizjologiczną, w sytuacji gdy występuje znaczne natężenie objawów i ryzyko ciężkiej hiperbilirubinemii. 

Żółtaczka fizjologiczna sama w sobie jest zjawiskiem naturalnym i powszechnym, obserwowanym u 80 proc. wcześniaków i 60 proc. dzieci urodzonych o czasie (dane: A. Wasiluk, Współczesna diagnostyka i leczenie żółtaczek u noworodków i niemowląt). Do głównych jej symptomów należy zażółcenie skóry oraz gałek ocznych. Przyczyną jest wzrost stężenia bilirubiny, a więc żółtego barwnika żółciowego. W większości przypadków tego typu żółtaczka jest niegroźna, przejściowa i nie wymagająca leczenia. 

Stan patologiczny, który może być podstawą do podjęcia decyzji o fototerapii, to:

  • stężenie bilirubiny u noworodków karmionych piersią powyżej 17 mg/dl (290,7 µm/l);
  • Stężenie bilirubiny u noworodków karmionych sztucznie powyżej 15 mg/dl (256,5 µm/l).

Fototerapia u noworodka prowadzi do rozbicia cząsteczek niesprzężonej bilirubiny do postaci substancji rozpuszczalnych w wodzie, co ułatwia jej usunięcie z żółcią. W tym przypadku naświetla się nie oczy, lecz ciało dziecka. Oczy powinny być zasłonięte, aby uniknąć uszkodzeń siatkówki. 

Ewentualne skutki uboczne fototerapii noworodka to biegunka, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, wysypka skórna. 

Fototerapia w domu

Współcześnie produkowane lampy do fototerapii są niewielkich rozmiarów i niezwykle łatwe oraz bezpieczne w użyciu. Dlatego możliwe jest prowadzenie światłoterapii w domu, samodzielnie lub z pomocą bliskich, pod warunkiem, że zezwoli na to lekarz prowadzący. To specjalista powinien także określić, jaki rodzaj urządzenia będzie adekwatny w przypadku danego schorzenia. 

Przykładowo lampy typu solux emitują światło podczerwone i jako takie przydatne są głównie w domowych zabiegach fizykoterapeutycznych. Można je stosować na bóle stawów i mięśni, krwiaki, stłuczenia i inne tego typu problemy. 

Z kolei lampy emitujące światło niebieskie służą do naświetlania siatkówki oka i są używane przede wszystkim w leczeniu depresji sezonowej, często w ramach monoterapii, a więc jako jedyny środek leczniczy, bez konieczności wsparcia farmakologicznego. 

Przeciwwskazania do fototerapii

Choć leczenie światłem uchodzi za metodę bezpieczną, istnieją ważne przeciwwskazania do fototerapii. Należą do nich:

  • przyjmowanie leków powodujących zwiększenie wrażliwości na światło, w tym licznych antybiotyków (np. doksycyklina), środków antydepresyjnych i przeciwpadaczkowych, przeciwgrzybiczych, moczopędnych. Dlatego przed rozpoczęciem fototerapii bezwzględnie należy przedstawić lekarzowi wykaz wszystkich stosowanych środków farmakologicznych;
  • choroby oczu, w tym między innymi zaburzenia w obrębie siatkówki czy uszkodzenie nerwu wzrokowego (jaskra). Jest to istotne zwłaszcza w przypadku lamp, których światło kierowane jest w stronę gałki ocznej. 

Przeciwwskazaniem do fototerapii nie jest natomiast uczulenie na promieniowanie UV.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Jadwiga Jośko-Ochojska, Agnieszka Oleszko, Wykorzystanie fototerapii w praktyce klinicznej, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(4)
  • Marlena Sokół-Szawłowska, Fototerapia, postęp zastosowań w psychiatrii i innych dziedzinach medycyny, Psychiatria 2018;15(1)
  • Alicja Wasiluk, Agnieszka Polewko, Andrzej Ozimirski, Współczesna diagnostyka i leczenie żółtaczek u noworodków i niemowląt, Diagnostyka laboratoryjna, 2012, vol. 48, nr 4.

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Więcej na podobny temat