Hortiterapia: co to jest? Na co pomaga terapia ogrodnicza?

Hortiterapia to leczenie ogrodem – wyróżniająca się metoda terapeutyczna, pozwalająca rozwijać intelekt, modyfikować samopoczucie oraz zwiększać sprawność motoryczną u osób z zaburzeniami ruchowymi i psychicznymi. Na czym polega tego typu rehabilitacja? Kto może zostać hortiterapeutą i jakie studia musi skończyć, aby leczyć pacjentów?
Mężczyzna sadzi rośliny
źródło:123RF

Spis treści

Co to jest hortiterapia?

Hortiterapia jest stosunkowo nową dziedziną medycyny niekonwencjonalnej, coraz częściej polecaną jako uzupełnienie innych form leczenia różnego typu schorzeń i zaburzeń. Istotą hortiterapii jest oddziaływanie na kondycję psychiczną, fizyczną i intelektualną pacjenta za pomocą roślin, a mówiąc bardziej precyzyjnie – ogrodu i prac ogrodniczych. Wyróżnia się dwie postaci tego typu rehabilitacji:

  • czynna, która polega na wykonywaniu drobnych prac ogrodowych, zapewniających bezpośredni kontakt z roślinami, takich jak sadzenie, przesadzanie, zbieranie etc. W ramach zajęć można również tworzyć prace plastyczne z wykorzystaniem plonów. Ta forma terapii rozwija zmysł dotyku, poprawia chwyt, pozwala aktywizować osłabione struktury mięśniowe;
  • bierna, wykorzystująca zmysły wzroku, słuchu i węchu, polegająca na obserwacji roślin, wsłuchiwaniu się w dźwięki przyrody, poznawaniu zapachów ogrodu.

Hortiterapia w Polsce jest dziedziną raczkującą, ale na świecie, między innymi w krajach skandynawskich, cieszy się dużym uznaniem i jest szeroko praktykowana.

Na co pomagają zajęcia z hortiterapii?

Zajęcia z hortiterapii traktowane są w kategoriach rehabilitacji psychoruchowej dla osób z niedomaganiami fizycznymi i psychicznymi, zarówno na podłożu urazowym, jak też chorobowym i rozwojowym. W warsztatach najczęściej biorą pacjenci:

  • niepełnosprawni ruchowo,
  • upośledzeniu umysłowo,
  • cierpiący na chorobę lub zaburzenia psychiczne,
  • zaburzeni rozwojowo (dzieci),
  • wyalienowani społecznie.

Wskazaniem do hortiterapii są więc między innymi: depresja, zaburzenia lękowe, autyzm, różnego typu demencje wieku starczego, niedorozwój umysłowy, ale też silna trauma, samotność, wykluczenie ze społeczeństwa, a nawet skłonności przestępcze (resocjalizacja).

Jak działa ogrodoterapia?

Ogrodoterapia ma na celu przede wszystkim stymulację zmysłów, które mają bezpośredni i pośredni wpływ na kondycję psychiczną, intelektualną i ruchową człowieka. 

Niezwykle istotny jest też wpływ na gospodarkę hormonalną organizmu – w czasie zajęć w ogrodzie, na skutek kontaktu z przyrodą, obserwuje się zwiększone wydzielanie takich neuroprzekaźników, jak serotonina, wprost odpowiedzialnych za nastrój. 

Dla wielu osób hortiterapia stanowi jedyną osiągalną formę aktywności fizycznej. Co więcej, zajęcia umożliwiają pacjentom nawiązywanie kontaktów społecznych oraz wykonywanie prac uznawanych powszechnie za pożyteczne. Ma to niebagatelne znaczenie w zwłaszcza w przypadku osób starszych i osamotnionych, często od lat niewychodzących z domu, u których alienacja i poczucie bezsensu życia są przyczyną głębokiej depresji. Ogrodoterapia sprawdza się też jako czynnik modyfikujący postawy psychospołeczne osób z przeszłością przestępczą, zdemoralizowanych, zagubionych. 

Jak wyglądają zajęcia terapii ogrodniczej?

Terapia ogrodnicza obejmuje różnego typu warsztaty i zajęcia, często z wykorzystaniem specjalnie przygotowanych ścieżek przyrodniczych. Leczniczą moc mają takie czynności, jak:

  • sadzenie roślin i inne czynności typowo ogrodnicze, rozwijające zdolności manualne, ćwiczące aparat mięśniowy, ale też m.in. rozwijające poczucie odpowiedzialności oraz przydatności, stymulujące intelektualnie;
  • przenoszenie i manipulowanie narzędziami ogrodowymi, także stanowiące trening dla całego ciała, rozwijające siłę i precyzję ruchów;
  • poruszanie się w zróżnicowanym terenie, po nierównym podłożu, pokonywanie naturalnych przeszkód - doskonałe zwłaszcza w przypadku niepełnosprawności kończyn dolnych oraz problemów z kręgosłupem;
  • obserwowanie przyrody: roślin, owadów i innych stworzeń żywych, wody (często stosowane mini fontanny, strumyki, wodospady);
  • kontakt z terapeutą oraz innymi uczestnikami zajęć, mający działanie aktywizujące w wymiarze psychospołecznym.

Kim jest hortiterapeuta?

Hortiterapeuta jest specjalistą wykorzystującym w swojej pracy wiedzę z zakresu nie tylko ogrodnictwa, morfologii i fizjologii roślin, ale też fizjoterapii, psychologii, psychiatrii, socjologii, a nawet sztuki. Uprawianie tego zawodu wymaga szerokich horyzontów poznawczych. 

Hortiterapeuta musi posiadać bogatą podbudowę teoretyczną i umiejętności praktyczne. Musi umieć łączyć różne dziedziny nauki, uwzględniając pełną ich złożoność, a także występujące współzależności. 

Choć nie jest to zawód stricte medyczny, wymaga więc solidnego wykształcenia. Studia z hortiterapii mają charakter podyplomowy, a więc przeznaczone są dla osób, które już posiadają wyższe wykształcenie magisterskie, inżynierskie lub licencjackie. W Polsce zajęcia tego typu zaoferowały między innymi:

  • Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu,
  • Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie,
  • Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołątaja w Krakowie,
  • Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.

Należy pamiętać, że hortiterapeuta nie jest lekarzem ani fizjoterapeutą (choć może też legitymować się tego typu wykształceniem). Mimo niepodważalnych korzyści płynących z rehabilitacji w ogrodzie, należy pamiętać, że nadzór nad podstawowym leczeniem większości schorzeń powinien mieć lekarz, rehabilitant lub wykwalifikowany psychoterapeuta. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Hortiterapia jako element wspomagający leczenie tradycyjne, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazuhttp://www.hortiterapia.edu.pl
  • Grażyna Zawiślak, Hortiterapia jako narzędzie wpływające na poprawę zdrowia psychicznego i fizycznego człowieka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, https://czasopisma.up.lublin.pl

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!