USG ciąży - kiedy zrobić pierwsze badanie i jak odczytać wyniki?

badanie ultrasonograficzne ciąży
Źródło: 123RF

Autor

Piotr Brzózka

Ocena użytkowników

(liczba ocen 0)

USG ciąży pozwala na wczesne wykrycie wad płodu oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu rozrodczego matki. Pierwsze USG w ciąży wykonuje się nieobowiązkowo przed 10 tygodniem. Później, w I, II i III trymestrze, należy poddać się trzem badaniom obligatoryjnym. Zobacz, jak wygląda kalendarz USG w ciąży, czemu służą poszczególne badania i jak odczytywać ich wyniki.

Spis treści

USG ciąży

Badanie USG ciąży jest badaniem przesiewowym, mającym na celu wczesne wykrycie ewentualnych wad płodu. Wedle rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, USG w ciąży należy obowiązkowo przeprowadzić 3-krotnie. W razie wykrycia nieprawidłowości, lekarz powinien skierować pacjentkę do ośrodka referencyjnego, w celu przeprowadzenia dalszej diagnostyki. Ciężarna ma prawo uzyskać pełen dostęp do wyników badania oraz otrzymać ich przystępną interpretację.

Kalendarz USG w ciąży

Zalecany przez PTG kalendarz USG w ciąży przedstawia się następująco:

  • przed 10 tygodniem ciąży – badanie ultrasonograficzne sondą dopochwową potwierdzające ciążę (badanie nie jest obligatoryjne);
  • między 11 a 13 tygodniem ciąży – pierwsze obowiązkowe badanie ultrasonograficzne, tak zwane USG genetyczne, wykonywane w celu wstępnej oceny anatomii płodu;
  • 18-22 tydzień ciąży – drugie obowiązkowe badanie ultrasonograficzne, tak zwane połówkowe- ocena narządów dziecka pod kątem wad rozwojowych;
  • 28-32 tydzień ciąży – trzecie obowiązkowe badanie USG- ocena rozwoju i położenia płodu.

Pierwsze USG w ciąży

Pierwsze USG w ciąży jest nieobowiązkowe. Wykonuje się je nie później, niż w 10. tygodniu. Jego celem jest lokalizacja jaja płodowego, a tym samym – potwierdzenie ciąży wewnątrzmacicznej.Jeśli USG wykaże ciążę ektopową, czyli pozamaciczną, jest to wskazaniem do jej usunięcia. Dodatkowo w czasie badania można zdiagnozować ewentualną ciążę mnogą, określić długość ciemieniowo-siedzeniową płodu (od czubka głowy do pośladków), stwierdzić tzw. wiek ciążowy. Pierwsze USG w ciąży pozwala też na ocenę macicy (w tym szyjki macicy) i przydatków. Badanie to pacjentki często wykonują na własne życzenie, bywa ono też standardem w prywatnych gabinetach ginekologicznych. W odróżnieniu od kolejnych badań, wykonywanych przez powłoki brzuszne, pierwsze USG w ciąży przeprowadza się sondą wprowadzoną przez pochwę. 

USG genetyczne

Pierwsze z obowiązkowych badań USG ciąży, znane jest też jako USG genetyczne, lub USG pierwszego trymestru.  Wykonywane między 11 a 13 tygodniem ciąży, uwzględnia takie elementy, jak:

  • ocena struktury jaja płodowego, w tym m.in:

- liczba pęcherzyków ciążowych i płodów w jamie macicy,

- tzw. długość ciemieniowo siedzeniowa, czyli wielkość dziecka od głowy do końca kości ogonowej,

- anatomia płodu: kształt czaszki, sierp mózgu, ściany brzucha z uwidocznionym przyczepem pępowiny, żołądek, serce, pęcherz, kręgosłup, kończyny dolne i górne;

  • ocena ryzyka wystąpienia aberracji chromosomowych:

- przezierność karku płodu

- czynność serca płodu. 

Drugi z parametrów, czyli przezierność karku płodu, służy ocenie ryzyka m.in. wystąpienia zespołu Downa i innych wad genetycznych (jest podwyższone, jeśli przekracza 1/300).

USG połówkowe

USG połówkowe swoją nazwę zawdzięcza terminowi, w jakim powinno być wykonane: 18-22 tydzień, to mniej więcej połowa ciąży.USG połówkowe uważane jest za najważniejsze z badań, które przechodzi ciężarna. Uzyskany w jego trakcie obraz powinien ocenić rozwój dziecka, z uwzględnieniem takich parametrów, jak ciągłość czaszki, obecność oczodołów, profil twarzy, budowa, wielkość, położenie i czynność serca, lokalizacja żołądka, brak defektów szkieletu (posiadanie wszystkich 4 kończyn). Badanie zazwyczaj pozwala już także bezwzględnie ocenić płeć dziecka, aczkolwiek ustalenie to czyni się jedynie na życzenie pacjentki. Dodatkowo badanie określa położenie łożyska, stan szyjki macicy, wiek ciążowy i masę płodu. 

Ostatnie USG w ciąży

Ostatnie USG w ciąży przeprowadza się  między 28 a 32 tygodniem ciąży, a więc już w III trymestrze. Podobnie jak poprzednie, ma ono na celu ocenę rozwoju płodu, a także jego położenie wewnątrz macicy. Kolejne badane aspekty, to m.in., grubość łożyska oraz ilość wód płodowych. Badanie to pozwala na wykrycie wad, z którymi dziecko przyjdzie na świat i odpowiednio wczesne wdrożenie leczenia, jeszcze przed narodzinami. Ewentualne stwierdzenie wad lub zaburzeń na tym etapie może też skutkować decyzją o wcześniejszym rozwiązaniu ciąży, jeśli jej trwanie miałoby zagrażać życiu matki lub dziecka, aczkolwiek w oczywisty sposób wiązać się to będzie z dużym ryzykiem. Z drugiej strony, jeśli płód rozwija się prawidłowo, badanie to okazuje się dla większości rodziców tym, które wspominają najlepiej, choćby ze względu na zdjęcia stosunkowo dużego już dziecka.  

USG 3D

W ultrasonografii stosuje się coraz nowocześniejsze urządzenia. Klasyczne USG daje obraz dwuwymiarowy (2D), który dla specjalistów jest wystarczający do prawidłowego diagnozowania ewentualnych nieprawidłowości i oceny wszystkich niezbędnych parametrów. Jednak w ostatnich latach w gabinetach ginekologicznych zaczęły się pojawiać urządzenia USG 3D i USG 4D. Pierwsze z nich, jak sama nazwa wskazuje, daje obraz trójwymiarowy. Oznacza, to że zamiast białych plam na ciemnym tle (bo tak wyglądał obraz 2D), na ekranie widoczna jest wyraźna i stosunkowo realistyczna sylwetka dziecka. Ma to znaczenie głównie dla rodziców, dla których wydruk z badania USG 3D jest pierwszym ze zdjęć maleństwa w rodzinnym albumie.

USG 4D

Kolejnym krokiem w przód jest USG 4D, które zamiast statycznego, oferuje obraz dynamiczny. Jest to tak zwane badanie trójwymiarowe w czasie rzeczywistym, de factomówić więc można o filmie, na którym widać dziecko. Badanie to z medycznego punktu widzenia uwidacznia przekroje anatomiczne dziecka, jednak w praktyce istotniejszy jest aspekt sentymentalno-psychologiczny. Dzięki badaniu pierwszy film z maleństwem w roli głównej powstaje jeszcze przed jego narodzinami. Poza tym, badanie to często służy dodatkowej stymulacji instynktu rodzicielskiego, wzmacniając więź między matką, a jej nienarodzonym jeszcze, ale już zwizualizowanym dzieckiem.

Jak odczytywać wyniki USG ciąży?

Wyniki USG ciąży odczytywać powinien lekarz ginekolog, tym bardziej że ilość badanych parametrów jest bardzo duża. Rodziców może jednak interesować rozszyfrowanie skrótów, które są używane w opisie wyników. Podstawowe z nich, to: 

  • CRL - długość ciemieniowo-siedzeniowa (od czubka głowy do zakończenia kości ogonowej),
  • BPD - wymiar dwuciemieniowy główki (szerokość głowy),
  • HC – obwód główki,
  • AC – obwód brzucha,
  • NT – przezierność fałdu karkowego,
  • FHR – częstotliwość bicia serca (liczba uderzeń na 1 minutę),
  • EWF – szacowana masa płodu,
  • GA – wiek ciążowy (w odniesieniu do daty ostatniej miesiączki),
  • EDD – szacowana data porodu.

 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – Polskie Towarzystwo Ginekologiczne
Pytanie: Jak często sprawdzasz swój poziom cukru?

  Kontroluję go regularnie

  Sprawdzam, przy okazji innych badań/zabiegów

  Zdarzyło mi się raz może dwa

  Nigdy nie sprawdzałem/łam