Medme poleca
Czym właściwie jest zaparcie?
Nie każdy musi wypróżniać się codziennie. U zdrowych dorosłych za normę uznaje się zakres od trzech wypróżnień dziennie do trzech w tygodniu. O zaparciu mówimy, gdy wypróżnień jest mniej niż trzy w tygodniu albo gdy regularnie, czyli przy co najmniej co czwartym wypróżnieniu:
- stolec jest twardy lub grudkowaty,
- konieczne jest silne parcie,
- pozostaje uczucie niepełnego wypróżnienia lub „blokady”.
Jeśli wypróżniasz się co drugi dzień bez wysiłku i dyskomfortu, nie masz zaparć.
Reklama
Jak działa błonnik i dlaczego woda jest tak ważna?
Błonnik to składnik roślin, którego nie trawimy. Wiąże wodę, zwiększa objętość stolca i zmiękcza go. Z kolei większa masa stolca pobudza jelita do pracy. Jest jednak jeden warunek: błonnik potrzebuje płynów. Bez nich zamiast miękkiej masy powstaje twardy, suchy stolec, a w skrajnych przypadkach może nawet dojść do niedrożności jelit. Preparaty z błonnikiem popija się dużą ilością płynu, zwykle co najmniej 150 ml na każde 5 g proszku. Dokładne zalecenia znajdziesz w ulotce. Unikaj też stosowania błonnika tuż przed snem.
Reklama
Najczęstsze błędy przy stosowaniu preparatów z błonnikiem
Reklama
Czy każdy błonnik działa tak samo?
Nie. Babka jajowata (łupina nasienna) tworzy w jelicie żel, który zmiękcza stolec. Spośród suplementów błonnika to ona ma najlepiej udokumentowaną skuteczność w zaparciach. W przypadku otrębów i inuliny dowody są bardzo ograniczone. Inulina jest przede wszystkim prebiotykiem, czyli pożywką dla bakterii jelitowych. Silnie fermentuje, więc łatwo po niej o gazy. Wzdęcia mogą jednak pojawić się po każdym rodzaju błonnika, zwłaszcza na początku. Jeśli otręby lub inulina Ci szkodzą, warto porozmawiać z farmaceutą o preparacie z babką jajowatą.
Reklama
Kiedy dokładanie błonnika nie pomoże?
Jeśli stolec nie jest twardy, a mimo to konieczne jest silne parcie albo pozostaje uczucie niecałkowitego wypróżnienia, problem może tkwić w mechanizmie wypróżniania. Przy tzw. dyssynergii mięśnie dna miednicy podczas parcia napinają się, zamiast się rozluźnić. To zaburzenie występuje nawet u połowy osób z przewlekłym zaparciem. Kolejne porcje błonnika zwiększą tylko objętość stolca, którego i tak trudno się pozbyć. Tu potrzebna jest diagnostyka przeprowadzona przez lekarza. Skuteczną metodą leczenia jest biofeedback, czyli trening mięśni pod kontrolą specjalisty.
Reklama
Inne przyczyny zaparć
Warto przyjrzeć się codziennym nawykom:
- ilości wypijanych płynów,
- aktywności fizycznej,
- regularności posiłków.
Duże znaczenie ma też ignorowanie parcia, bo odkładanie wizyty w toalecie z czasem osłabia ten odruch. Jelita pracują najaktywniej rano, więc dobrze jest wygospodarować czas na toaletę po śniadaniu. Podczas wypróżniania warto wykorzystywać mały podnóżek pod stopy, który pozwala przyjąć bardziej optymalną pozycję. Szkodliwym nawykiem jest długie przesiadywanie w toalecie oraz parcie „na siłę”. Zaparcia mogą też towarzyszyć chorobom, np. zaburzeniom hormonalnym i elektrolitowym, chorobom neurologicznym czy zespołowi jelita drażliwego.
Reklama
Leki i suplementy, które sprzyjają zaparciom
Zaparcia często są działaniem niepożądanym leków. Mogą je wywoływać m.in.:
- opioidowe leki przeciwbólowe (także kodeina i tramadol),
- preparaty żelaza i wapnia,
- leki zobojętniające z glinem lub wapniem,
- leki o działaniu antycholinergicznym, np. niektóre leki przeciwdepresyjne, przeciwhistaminowe starszej generacji i leki na pęcherz nadreaktywny,
- leki przeciwpsychotyczne i przeciwparkinsonowskie,
- blokery kanałów wapniowych,
- leki moczopędne.
Jeśli zaparcia pojawiły się po włączeniu nowego leku, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą. Nie odstawiaj leku na własną rękę.
Błonnik a inne leki
Babka jajowata może opóźniać wchłanianie leków przyjmowanych w tym samym czasie, m.in. glikozydów nasercowych (digoksyny), doustnych leków przeciwzakrzepowych z grupy pochodnych kumaryny, karbamazepiny, litu, a także witamin i składników mineralnych. Dlatego zachowaj odstęp co najmniej 30–60 minut między preparatem z błonnikiem a innymi lekami. Osoby przyjmujące hormony tarczycy powinny stosować babkę jajowatą po konsultacji z lekarzem, ponieważ może zaistnieć konieczność dostosowania dawki leku.
Podobnie osoby z cukrzycą: u chorych na insulinie bywa konieczne zmniejszenie jej dawki. Przy lekach opioidowych preparaty z babką stosuje się tylko pod nadzorem lekarza, ze względu na ryzyko niedrożności jelit.
Leki przeczyszczające: kiedy pomagają, a kiedy maskują problem?
Leki przeczyszczające stosowane są co do zasady doraźnie. Z reguły nie są to leki przeznaczone do przewlekłego stosowania. Mogą stanowić ogromną pomoc, gdy stosowane są np. w podróży, czy po zabiegu.
Leki osmotyczne, np. makrogol, mają dobrze udokumentowaną skuteczność także w dłuższym stosowaniu, ale przewlekła terapia powinna odbywać się w porozumieniu z lekarzem. Leki pobudzające jelita, takie jak bisakodyl czy preparaty z senesem, zwykle stosuje się krótko. Wyjątkiem są zaparcia po opioidach, w których często są lekami z wyboru.
A co z „rozleniwieniem jelit”? Przegląd badań z 2024 roku nie znalazł przekonujących dowodów, że prawidłowo stosowane leki pobudzające uszkadzają jelito. Prawdziwy problem leży gdzie indziej: regularne sięganie po preparat „na szybkie wypróżnienie” bez szukania przyczyny może latami maskować chorobę lub zaburzenie, które da się leczyć.