Fosfataza alkaliczna (zasadowa) - diagnostyka chorób kości i wątroby

Wysoki poziom fosfatazy zasadowej we krwi może być sygnałem chorób wątroby, układu żółciowego i układu kostnego. Wyniki odbiegające od normy wskazują również na niedożywienie, różnego rodzaju nowotwory i poważne infekcje. Zbyt niskie, nieleczone stężenie może prowadzić do deformacji kości, a nawet śmierci.

Fosfataza alkaliczna (zasadowa) oznaczana popularnie jako ALP jest enzymem, który w 50-60 procentach produkowany jest w kościach, gdzie wspomaga proces mineralizacji kości. Nieco mniej, w 30 procentach produkowany jest w jelitach i w 10-20 procentach w wątrobie. Badanie poziomu wykonuje się jednak przede wszystkim po to, żeby ustalić ewentualne choroby kości i wątroby. To tradycyjne badanie krwi, które można wykonać w każdej chwili, bo od pacjenta nie jest wymagane bycie na czczo.

Fosfataza alkaliczna wskazania do badania

Lekarz zleca badanie poziomu ALP, gdy ma podejrzenie, że pacjent może mieć żółtaczkę, cierpieć na choroby wątroby (nowotwór, uszkodzenie toksyczne, zapalenie wątroby), zwłaszcza, jeśli uskarża się na ból brzucha pod prawym żebrem, a także, gdy istnieje przypuszczenie chorób kości (zniekształcenie kości, częsta łamliwość, ból stawów).

Badanie takie warto zlecać profilaktycznie u pacjentów, którzy regularnie przyjmują niektóre leki obciążające wątrobę, czyli tabletki antykoncepcyjne, antybiotyki, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwzapalne.

Wskazaniem do badania ALP mogą być również niedobory witaminy D, przewlekła białaczka, choroby kości, przytarczyc.

Fosfataza alkaliczna norma

Normy fosfatazy alkalicznej różnią się, w zależności od wieku i płci pacjenta (zwłaszcza w przypadku dzieci i młodzieży). U dorosłych norma wynosi 30-120 U/l. U młodych pacjentów jest bardzo zróżnicowana i wynosi dla dzieci w wieku:

  • 1-3 lata – 145-320 U/l
  • 4-6 lat – 150-380 U/l
  • 7-9 lat – 175-420 U/l

Dla chłopców w wieku 9-19 roku życia normy wynoszą:

  • 10-11 lat – 135-530 U/l
  • 12-13 lat – 200-495 U/l
  • 14-15 lat – 130-525 U/l
  • 16-19 lat – 48-261 U/l

Dla dziewczynek w wieku 9-19 rok życia normy wynoszą:

  • 10-11 lat – 130-560 U/l
  • 12-13 lat – 105-420 U/l
  • 14-15 lat – 70-230 U/l
  • 16-19 lat – 40-136 U/l

Fosfataza zasadowa podwyższona

Podwyższony wynik fosfatazy alkalicznej może świadczyć o chorobach wątroby, w tym o:

  • marskości
  • wirusowym zapaleniu wątroby
  • toksycznym uszkodzeniu miąższu, np. po zjedzeniu trujących grzybów
  • nowotworze wątroby
  • zespole Budda i Chiariego
  • hiperbilirubinemii wrodzonej

Jeśli wątroba jest zdrowa podwyższony poziom ALP sugeruje, że możemy mieć do czynienia z innymi schorzeniami, w tym z:

  • osteoporozą
  • złamaniem kości
  • przerzutami nowotworowymi do kości
  • niewydolnością nerek
  •  chorobami dróg żółciowych (kamica, zapalenie dróg żółciowych, nowotwory dróg żółciowych, rak głowy trzustki)
  • nadczynnością przytarczyc
  • chorobą Pageta
  • zapaleniem szpiku,
  • nadczynnością tarczycy,
  • niewydolnością serca,
  • mononukleozą,
  • nowotworami nerek,
  • posocznicą
  • ziarnicą złośliwą
  • niskim poziomem cynku w organizmie 

Fosfataza zasadowa niska

Okazuje się, że powodem do niepokoju i konsultacji z lekarzem powinno być każde odchylenie od normy. Objawem wielu chorób jest nie tylko zwiększona produkcja enzymu ALP, ale także zbyt niskie jego stężenie we krwi. Fosfataza alkaliczna obniżona towarzyszy m.in.

  • nadmiernej podaży witaminy D
  • niedoborze cynku lub magnezu
  • zespołowi mleczno-alkalicznemu
  • niedoczynności tarczycy
  • kretynizmie
  • celiaki
  • niedożywieniu
  • szkorbutowi
  • osteoporozie u kobiet po menopauzie

Fosfataza alkaliczna w ciąży

Poziom fosfatazy alkalicznej może być podwyższony u kobiet w ciąży, zazwyczaj do normy wyniki wracają ok. 20 dni po porodzie. Jeśli jednak podwyższonemu poziomowi ALP ciężarnej towarzyszą złe wyniki enzymów ALAT i ASPAT oraz objawy takie, jak świąd skóry, mdłości, wymioty, utrata łaknienia, powiększenie wątroby, to może oznaczać, że kobieta ma wewnątrzwątrobową cholestazę ciężarnych. To groźna choroba, której nie wolno lekceważyć, bo grozi przedwczesnym porodem, krwotokiem, a nawet obumarciem płodu. Ciąża taka jest ciążą wysokiego ryzyka i musi być stale monitorowana przez lekarza.

Fosfataza alkaliczna u dzieci

Największe stężenie fosfatazy alkalicznej u dzieci występuje w okresie ich największego wzrostu (między 7. a 15. rokiem życia) i jest zjawiskiem zupełnie naturalnym. Ten skok ma charakter przejściowy, więc, jeśli dziecko nie ma innych objawów (ze strony wątroby, układu kostnego i przewodu pokarmowego) nie podejmuje się leczenia, tylko odczekuje 4 miesiące i ponawia badania.  Największą aktywność enzym ALP wykazuje u wcześniaków oraz u dzieci w okresie dojrzewania. 

Może się jednak okazać, że wyższy wskaźnik fosfatazy alkalicznej u dzieci jest sygnałem krzywicy, niedoborów witaminy D, wapnia i fosforanów w diecie. Lekarz powinien wykluczyć u dzieci także poważne choroby: zespół Cushinga, choroby nerek i dróg żółciowych.

Czytaj też:

Najczęściej czytane
  1. Wszystko, co musisz wiedzieć o filtrach przeciwsłonecznych
  2. Jaki kolor stolca powinien nas niepokoić?
  3. Domieszki w stolcu - o czym świadczą?
  4. Przegląd najpopularniejszych leków bez recepty na alergię
  5. Jak powinien wyglądać prawidłowy stolec?
Powiązane artykuły
  1. ALAT (Aminotransferaza alaninowa) - badanie wątroby i normy
  2. Badanie AST (Aminotransferaza asparaginianowa) - diagnoza wątroby
  3. GGTP - badanie krwi stosowane w diagnostyce chorób wątroby
  4. 5 pytań o Wirusowe Zapalenie Wątroby typu B
  5. ABC badań przesiewowych w kierunku raka piersi
Oglądaj w MedMeTV
  1. Alergia: czy powiększony migdałek może być wynikiem alergii?
  2. Ćwiczenia terapeutyczne przy zawrotach głowy