Jak leczyć próchnicę? Co trzeba wiedzieć o próchnicy?

Próchnicowy ubytek w zębie
Źródło:123RF
Próchnica jest chorobą tak powszechną, jak grypa. Choruje na nią blisko 85 procent dzieci i 99 procent dorosłych. Nieleczona grozi nie tylko utratą zębów, ale i poważnymi powikłaniami dotykającymi serce, nerki, a nawet mózg. Dlatego już teraz dowiedz się, na czym polega profilaktyka i leczenie próchnicy. Odpowiednio wcześnie podjęte działania mogą zapobiec wielu konsekwencjom.

Czym jest próchnica?

Próchnica jest bakteryjną chorobą tkanek twardych zęba. W Polsce i w wielu innych krajach – chorobą powszechną. Wyniki rządowego „Monitoringu stanu zdrowia jamy ustnej” wskazują, że w populacji 40 latków na próchnicę zębów cierpi ponad 99 procent osób. Powszechnym problemem jest również próchnica u dzieci, gdyż ma ją też 84 procent pociech, w tym 77 procent 5-latków, 89 procent 7-latków i 85 procent 12-latków. Dane te od lat utrzymują się na bardzo wysokim poziomie, wykazując niewielką wrażliwość na postęp w stomatologii oraz rosnącą świadomość zdrowotną. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest mechanizm powstawania próchnicy, kształtowany przez czynniki, których nie sposób do końca wyeliminować, nawet stosując zaawansowaną profilaktykę. Co bynajmniej nie znaczy, iż starań o zachowanie jak najzdrowszych zębów należy zaniechać. Wręcz przeciwnie.

Jak powstaje próchnica?

Rozwój próchnicy warunkowany jest przez współwystępowanie 4 elementów. Należą do nich:

  • węglowodany,dostarczane do jamy ustnej wraz z jedzeniem i odkładające się jako jeden ze składników tzw. płytki nazębnej,
  • bakterie, które kolonizując płytkę nazębną metabolizują węglowodany,
  • podatność zębów- wrażliwość szkliwa zębów na tak zwane odwapnianie,
  • upływ czasu, w którym zachodzą powyższe procesy.

Proces, który prowadzi do rozwoju próchnicy, rozpoczyna się tuż po ostatnim myciu zębów. W bardzo krótkim czasie na powierzchni zębów powstaje tzw. błonka nabyta, którą zasiedlają bakterie. Najpierw te niegroźne, później groźniejsze, próchnicotwórcze, w tym przede wszystkim Lactobacillus i Streptococcus mutansDrobnoustroje te metabolizują osadzające się na zębach węglowodany pochodzące z pożywienia, przetwarzając je do postaci kwasu mlekowego. Ten zaś rozpoczyna żmudny proces demineralizacji tkanek twardych zęba, czyli rozpuszczania i wypłukiwania jonów wapnia. Początkowo zmiana próchnicza widoczna jest w postaci kredowej plamy, która z czasem ciemnieje i zamienia się w ubytek. Jeśli nie zostanie na tym etapie wdrożone leczenie, próchnica może doprowadzić do zakażenia tkanek miękkich, skutkującego zapaleniem miazgi. Dalsze ignorowanie problemu skutkować będzie utratą zęba i „rozlewaniem” się stanu zapalnego po całym organizmie.

Leczenie próchnicy

Próchnica leczona jest zróżnicowanymi metodami w zależności od stopnia zaawansowania. Jeśli zmiany nie są zbyt głębokie, leczenie polega nausunięciu zniszczonej tkanki twardej –zabieg ten potocznie nazywamy borowaniem. Po oczyszczeniu zęba, stomatolog wypełnia ubytek za pomocą specjalnych materiałów, takich jak kompozyty, czy szkło-jonomery. 

Bardziej skomplikowane i uciążliwe dla pacjenta jest leczenie w sytuacji, gdy głęboki ubytek próchniczy doprowadził do zapalenia miazgi. Wówczas niezbędne jest tzw. leczenie kanałowe. Polega ono na usunięciu chorej miazgi z kanałów zębowych (w bardzo silnym znieczuleniu, lub po dewitalizacji, czyli zatruciu), a następnie szczelnym ich wypełnieniu tzw. gutaperką. Po zakończeniu tego procesu, zewnętrzny ubytek jest wypełniany tak jak w leczeniu standardowym.

W bardzo zaawansowanych stanach uratowanie zęba może się okazać niemożliwe – w takich przypadkach jedyną i ostateczną formą leczenia jest ekstrakcja.

Należy pamiętać, że raz rozpoczęty proces próchniczy nigdy się samoistnie nie cofa i nie przestaje postępować. Jedyną metodą jego powstrzymania jest leczenie, ewentualne zaś zaniechania w tym względzie mogą prowadzić nie tylko do utraty uzębienia, ale i innych poważnych chorób (lista poniżej). Dlatego najlepiej do rozwoju próchnicy w ogóle jest nie dopuścić (aczkolwiek nie jest to proste, nawet jeśli zastosujemy się do całej listy zaleceń).

Jak zapobiec próchnicy?

Na profilaktykę próchnicy składa się szereg działań, które najlepiej jest wdrażać jednocześnie i systematycznie. Należą do nich:

  • codzienna higiena jamy ustnej, przez co rozumiemy dokładne szczotkowanie zębów po każdym posiłku (najlepiej znacznie skuteczniejszą od zwykłej, szczoteczką elektryczną lub soniczną) oraz używanie nici dentystycznych do czyszczenia przestrzeni między zębami. Zabiegi te spowolnią proces odkładania się płytki nazębnej,
  • odpowiednia dieta– unikanie słodyczy i innych produktów bogatych w węglowodany,
  • lakowanie zębów– zabieg polegający na uszczelnianiu wąskich bruzd znajdujących się na powierzchni zębów trzonowych i przedtrzonowych, stanowiących przyczółki dla ognisk próchnicy. Zazwyczaj lakowanie wykonuje się u dzieci w wieku 6-8 lat, po wyrżnięciu się pierwszych stałych trzonowców,
  • czyszczenie płytki nazębnej w czasie zabiegu tzw. piaskowania– osad jest usuwany za pomocą wytwarzanego pod ciśnieniem aerozolu wodno-powietrznego, zawierającego drobiny piasku dentystycznego. Piaskowanie należy powtarzać 1 raz na 6 miesięcy,
  • skaling, czyli czyszczenie kamienia nazębnego, czyli zmineralizowanej płytki przytwierdzonej na stałe do szkliwa. Jest to drobny zabieg chirurgiczny, wykonywany za pomocą skalera ultradźwiękowego, czasem też ręcznego, mechanicznego lub laserowego, nad i pod linią dziąseł. Skaling również powinno się wykonywać 2 razy w roku,
  • regularne wizyty u stomatologa, wczesne diagnozowanie.

Jakie są konsekwencje próchnicy?

Uciążliwe leczenie, w tym kanałowe, a nawet konieczność ekstrakcji zęba nie wyczerpują spektrum przykrych konsekwencji, jakie niesie za sobą zlekceważona próchnica. W skrajnych przypadkach choroba ta może okazać się nawet śmiertelna, jako iż nieleczona staje się źródłem zakażeń w obrębie całego organizmu, włączając w to najważniejsze i najbardziej czułe narządy, jak serce, nerki, wątroba a nawet mózg. 

Wśród potencjalnych konsekwencji próchnicy wymienia się między innymi takie choroby, jak: 

Czytaj też:

 

Bibliografia

  • Zbigniew Jańczuk, Urszula Kaczmarek, Mariusz Lipski: Stomatologia zachowawcza z endodoncją, Warszawa 2014, PZWL
  • Zbigniew Jańczuk: Próchnica zębów: zapobieganie, klinika i leczenie. Warszawa 1996, Wyd. Lekarskie PZWL
  • Ministerstwo Zdrowia: Monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej w latach 2010-2012

Oceń artykuł

(liczba ocen 12)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA