Somnambulizm - przyczyny i leczenie sennowłóctwa

Kobieta z problemem somnambulizmu
Źródło: 123RF

Autor

Łucja Cymkiewicz

Somnambulizm (lunatykowanie) wzbudza jednocześnie ciekawość i niepokój. Mimo wielu lat badań, sennowłóctwo nadal pozostaje w dużym stopniu zagadką. Specjaliści łączą występowanie somnambulizmu z niewykształconym do końca układem nerwowym, a dzięki nowoczesnym badaniom są w stanie powiązać lunatykowanie z innymi chorobami.

Spis treści

Somnambulizm (lunatykowanie)

Somnambulizm określany także jako lunatykowanie oraz sennowłóctwo jest nieorganicznym zaburzeniem snu na tle jakościowym, tzn. jego występowanie nie jest podyktowane i nie wiąże się z problemami natury neurologicznej, centralny układ nerwowy nie jest uszkodzony; somnambulik śpi odpowiednią ilość snu, jednak w samym przebiegu faz snu dochodzi do pewnych nieprawidłowości.

Lunatycy to osoby, u których dochodzi do niepełnego wybudzenia podczas jednej z pierwszych faz snu (konkretnie fazy NREM, czyli głębokiego snu, w jaki zapada się niedługo po zaśnięciu; faza NREM dzieli się na kilka etapów; łącznie trwa około godziny, po czym osoba śpiąca wchodzi w fazę REM. Faza NREM oraz REM przeplatają się ze sobą w ciągu całej nocy). W trakcie wspomnianego wybudzenia, które jest niepełne i nieświadome, osoba śpiąca wykonuje złożone czynności ruchowe. Epizody te często są poprzedzone siadaniem na łóżku i rozglądaniem się dookoła. Lunatykowanie występuje przede wszystkim u dzieci w okresie dojrzewania, między 10 a 13 rokiem życia, częściej u chłopców niż dziewczynek. Dorośli niezwykle rzadko miewają epizody somnambuliczne; część źródeł podaje, że osoby pełnoletnie z tym rodzajem zaburzenia snu stanowią 3% populacji, inne, że zaledwie 1%.

Somnambulik (lunatyk) w trakcie lunatykowania:

  • zazwyczaj ma otwarte oczy; wyraz jego twarzy przypomina “maskę”, na której nie rysują się żadne emocje,
  • może wykonywać różne czynności, w większości przypadków są to proste, powolne ruchy (zwłaszcza u dzieci), u dorosłych może dochodzić do złożonych czynności, takich jak przygotowywanie posiłków, pisanie wiadomości  czy nawet prowadzenie samochodu,
  • jest podatny na sugestie, dlatego najlepiej jest delikatnie odprowadzić go do łóżka i poprosić, żeby się położył,
  • kolejnego dnia nie pamięta tego, że wstawał w nocy,
  • wybudzony w trakcie lunatykowania czuje się zdezorientowany i zmieszany; może wykazywać agresywną reakcję.

Zobacz także: Sen. Dlaczego jest tak ważny dla organizmu?

Lunatykowanie u dzieci

Szacuje się, że około 15% dzieci w okresie dojrzewania miewa epizody somnambuliczne. Część specjalistów wiąże to z niedojrzałością układu nerwowego oraz zmianami, jakie zachodzą w młodym organizmie nie tylko na tle fizycznym, ale także psychicznym. Wraz z wiekiem, liczba somnambulików znacząco maleje. Okazuje się więc, że lunatykowanie to przypadłość, z której się wyrasta. Jeśli jednak epizody somnambuliczne występują często i powodują u młodej osoby silny stres, warto udać się do specjalisty. Psychiatra prawdopodobnie zleci badanie EEG w celu wykluczenia padaczki i zaproponuje leczenie farmakologiczne.

Dziecko lunatykuje - środki ostrożności

Lunatykowanie dzieci wzbudza w rodzicach niepokój przed tym, że somnambulik zrobi sobie nieświadomie krzywdę. Co można zrobić, aby zabezpieczyć dziecko?

  • Należy wynieść z pokoju dziecka ostre przedmioty i dopilnować, aby przed snem na podłodze nie zostały rzeczy, które mogłyby zranić dziecko podczas epizodu somnambulicznego.
  • Warto zabezpieczyć okna tak, żeby dziecko ich nie otworzyło w trakcie lunatykowania.
  • W miarę możliwości dobrze jest monitorować (zapisywać) godziny występowania epizodów lunatykowania i starać się reagować, prowadząc lunatykujące dziecko z powrotem do łóżka.
  • Bardzo ważna jest delikatność - należy pamiętać, że lunatyk śpi i nie wie, co robi; dziecko, które lunatykuje zazwyczaj łatwo jest skłonić do ponownego położenia się.

Polecamy: Znaczenie snu dla organizmu człowieka

Lunatykowanie - przyczyny

Przyczyny lunatykowania mogą być różne. Lunatykowanie u dorosłych może wiązać się z zażywaniem substancji psychoaktywnych, w tym niektórych leków. Najczęstsze przyczyny somnambulizmu:

  • Genetyczne uwarunkowania - jeśli somnambulizm występował w rodzinie, istnieje znacznie większe prawdopodobieństwo, że pojawi się w kolejnych pokoleniach.
  • Zażywanie substancji psychoaktywnych - alkohol (lunatykowanie po alkoholu), duża ilość kofeiny i używki, które działają pobudzająco mogą wywoływać pojedyncze epizody lunatykowania lub wydłużać je u somnambulików.
  • Zbyt mała ilość snu poprzednich nocy.
  • Problemy z oddychaniem np. w wyniku skrzywienia przegrody nosowej lub zapalenia górnych dróg oddechowych. Somnambulizm występuje też u osób, które cierpią na obturacyjny bezdech senny.
  • Czynniki zaburzające prawidłowy sen - ostre światło, hałas.
  • Złe samopoczucie wynikające z sytuacji stresogennych lub osłabienia organizmu - gorączka, uczucie przemęczenia, stres emocjonalny.
  • Zaburzenia hormonalne np. związane z napięciem przedmiesiączkowym lub chorobami tarczycy.
  • Urazy głowy.
  • Udar mózgu.
  • Zapalenie mózgu.

Czytaj także: Sen oczyszcza mózg z toksyn

Dlaczego nie wolno budzić lunatyka?

Tak, jak wspominaliśmy wcześniej, somnambulik w trakcie trwania epizodu lunatykowania jest nieświadomy tego, co robi. Lunatykujące dziecko jest zazwyczaj powolne i łatwo jest odprowadzić je z powrotem do łóżka. Wybudzenie wiąże się z poczuciem dezorientacji, może też wywołać strach i znacznie utrudnić ponownie zaśnięcie. Lunatyk powinien być traktowany z wielką łagodnością i spokojem. Odradza się szarpanie, podnoszenie głosu czy inne gwałtowne metody przerywania snu. Zalecana jest natomiast delikatność.

Lunatykowanie u dorosłych różni się tym, że somnambulik wykonuje dużo bardziej złożone czynności, porusza się nieraz dość szybko, jego ruchy są bardziej zdecydowane, a drugiej osobie znacznie trudniej jest nad tym zapanować. Wybudzenie lunatyka (dorosłego) może wywołać agresywną odpowiedź lub skłonić go do ucieczki. Wiąże się to z poczuciem zagrożenia i czasami może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji. Lunatyzm u osób dorosłych zazwyczaj jest leczony farmakologicznie.

To może Cię zainteresować: Higiena snu: jak dobrze i łatwo zasypiać?

Somnambulizm - leczenie

Leczenie w przypadku lunatykowania to kwestia indywidualna, zależna od konkretnego przypadku. Lekarz w pierwszej kolejności wyklucza występowanie chorób, które mogą wiązać się z somnambulizmem; mogą być to:

  • migreny,
  • bezdech senny,
  • zespół Tourette’a,
  • padaczka,
  • zaburzenia na tle emocjonalnym np. moczenie nocne, mówienie przez sen, lęki nocne,
  • inne zaburzenia snu.

Konieczne jest zatem wykonanie wywiadu z pacjentem oraz jego rodziną; lekarz często prosi o sporządzanie notatek lub nagranie epizodu lunatykowania w celu lepszego zapoznania się z danym przypadkiem. Sennowłóctwo może być oznaką lub dolegliwością towarzyszącą innych chorób, dlatego lekarz może zlecić np. udanie się do laryngologa lub neurologa. Standardowym badaniem związanym z diagnostyką lunatykowania jest polisomnografia, czyli badanie snu w trakcie którego monitorowana jest czynność mózgu, serca, ruchy gałek ocznych, a także funkcje mięśni oraz nerwów.

Lunatykowanie dzieci, zwłaszcza w okresie dojrzewania, zazwyczaj nie wymaga leczenia. Czasami lekarz decyduje się na leczenie farmakologiczne, ale tylko wtedy, gdy napady są wyjątkowo częste i niekorzystnie wpływają na funkcjonowanie psychospołeczne dziecka.

Dowiedz się więcej: Co się dzieje w naszym mózgu podczas snu?

Oceń artykuł

(liczba ocen 16)

Pytanie: Ile czasu dziennie spędzasz przy komputerze?

  Mniej niż godzinę

  Od 2 do 4 godzin

  Od 4 do 8 godzin

  Powyżej 8 godzin

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA