Tarczyca (anatomia) - budowa, funkcje, hormony

Tarczyca to niewielki, nieparzysty narząd znajdujący się w dolnej części szyi, w razie złego funkcjonowania potrafi rozstroić cały nasz organizm. Siłą tarczycy są hormony, jakie wydziela. To one wpływają na szereg podstawowych funkcji całego naszego organizmu.

Reklama

Spis treści

Co to jest tarczyca?

Tarczyca jest to mały (wymiary w badaniu USG: 20x20x70 mm; objętość całkowita: do 20 ml u kobiet, do 25 ml u mężczyzn), nieparzysty narząd zbudowany z dwóch płatów oraz łączącej je tzw. węziny. Kształtem być może przypomina trochę „grubszego” motyla w locie lub parę butów związanych sznurowadłami i przerzuconymi przez szyję.

Tarczyca położona jest na przedniej powierzchni dolnej i bocznej części szyi, tuż poniżej tzw. jabłka Adama, a więc chrząstki tarczowatej krtani. Tarczyca jest zaliczana do gruczołów wydzielania wewnątrzwydzielniczego. Wydziela do wewnątrz, a więc do krwi. Co takiego wydziela? Substancjami tymi są hormony: tyroksyna (oznaczana nieraz jako T4) stanowiąca zdecydowaną większość produkcji hormonalnej wydzielanej do krwi oraz trijodotyronina (T3).

Normy laboratoryjne hormonów zależą od metod stosowanych w laboratorium i na ogół są podane obok wyniku oznaczenia. Do produkcji hormonów tarczycy niezbędny jest jod, którego niestety w naszym kraju w wielu miejscach brakuje, (stąd decyzja o dodawaniu jodu do soli kuchennej, co ma zapewnić nam dobową dawkę jodu na odpowiednim poziomie: 150-200 µg).

Tarczyca - hormony

Skąd tak mały narząd wie, ile produkować hormonów i kiedy ma to robić. Otóż sprawa wygląda następująco: tarczyca, podobnie jak większość innych narządów wydzielania wewnętrznego, jest kontrolowana przez przysadkę mózgową (mały, kulisty narząd zlokalizowany w centralnym układzie nerwowym) na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Może brzmi to groźnie, wcale jednak nie jest to sprawa skomplikowana: tarczyca bowiem uwalnia określoną ilość hormonów do krwi, a te z jej biegiem dostają się do wszystkich tkanek organizmu, również do przysadki mózgowej. W przysadce „notowana” jest ilość hormonu tarczycy, co powoduje, że zmniejsza się w niej produkcja TSH (hormonu przysadkowego zwiększającego produkcję T4 i T3).

Zmniejszone wydzielanie TSH do krwi powoduje, że maleje też produkcja hormonów tarczycy. Gdy brakuje z kolei hormonów tarczycy we krwi, brakuje też ich działania hamującego na produkcję TSH w przysadce – dochodzi wówczas do zwiększonego wyrzutu TSH, a w rezultacie do wzrostu stężeń hormonów tarczycy we krwi. Tak w skrócie wygląda mechanizm regulacji produkcji hormonów tarczycy i gdy dochodzi do zaburzeń w jego mechanizmach, może dojść do nadprodukcji hormonów bądź ich braku.

Reklama

Funcje tarczycy

Tarczyca to narząd zlokalizowany na szyi, składający się z 2 płatów połączonych cieśnią. Objętość tarczycy (mierzona podczas badania ultrasonograficznego) wynosi:

  • u kobiet maksymalnie 18 ml, 
  • u mężczyzn maksymalnie 25 ml.

Tarczyca jest bardzo ważnym gruczołem dokrewnych – czyli narządem produkującym hormony. Hormony są uwalniane prosto do krwi, dzięki czemu mogą oddziaływać na każdą tkankę w naszym organizmie. Tarczyca produkuje 2 hormony: tyroksynę (tzw. T4) i trójjodotyroninę (T3). Pełnią one istotną rolę na każdym etapie naszego życia. U płodów i dzieci odpowiadają za prawidłowy rozwój układu nerwowego i wzrastanie. U dorosłych oddziałują na metabolizm (syntezę i rozpad białek, cukrów i tłuszczów), przez co wpływają na funkcjonowanie praktycznie każdego narządu w naszym organizmie. Bez hormonów tarczycy życie staje się niemożliwe.

Do produkcji hormonów tarczycy niezbędny jest jod. Zarówno jego nadmiar jak i niedobór może zaburzyć syntezę T4 i T3. Dlatego bardzo ważne jest dostarczanie niezbędnej ilości jodu w diecie. W dzisiejszych czasach w Polsce niedobór jodu został praktycznie wyeliminowany, dzięki stosowaniu soli jodowanej. Jedynie kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny przyjmować dodatkowo ok. 150 μg jodu na dobę w postaci tabletek.

Produkcja hormonów tarczycy podlega złożonej regulacji. W mózgu znajduje się przysadka (kolejny gruczoł wydzielania wewnętrznego, pełni rolę „strażnika” w stosunku do innych gruczołów). Przysadka wytwarza tyreotropinę (TSH). Produkcja TSH rośnie, gdy organizmowi zaczyna brakować T3 i T4. TSH pobudza tarczycę do produkcji hormonów. Zwiększające się stężenie T3 i T4 hamuje wydzielanie TSH przez przysadkę. Dzięki temu w naszym organizmie krąży tylko odpowiednia tyroksyny i trójjodotyroniny, która jest niezbędna to jego prawidłowego funkcjonowania.

T3 i T4 krążą w naszej krwi w dwóch postaciach:

  • związane z białkami - są wtedy nieaktywne,
  • w postaci tzw. wolnej (zwane są wtedy FT3 i FT4) – to właśnie one mają zdolność oddziaływania na poszczególne tkanki.

Za co odpowiadają hormony tarczycy?

Nie sposób oczywiście nie wspomnieć o funkcjach, jakie pełnią hormony tarczycy w naszym organizmie. Dla łatwiejszego przyswojenia wypunktuję najważniejsze z nich:

  • są one niezbędne do prawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego w życiu płodowym oraz wczesnych latach rozwojowych;
  • są niezbędne w procesie prawidłowego wzrostu kości oraz odpowiedniego rozwoju chrząstek nasadowych;
  • warunkują prawidłowy przebieg dojrzewania płciowego;
  • pobudzają podstawową i całkowitą przemianę materii;
  • wpływają na układ nerwowy (apatia przy niedoborze hormonów, wzrost pobudliwości przy nadczynności gruczołu);
  • wpływają na układ mięśniowy;
  • wpływają na gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu.

Ostatnia wymieniona przeze mnie funkcja jest regulowana przez niewymieniony jeszcze hormon, mianowicie kalcytoninę. Kalcytonina produkowana jest przez inne komórki niż tyroksyna czy trijodotyronina. Tzw. komórki C produkujące kalcytoninę porozrzucane są wśród tych produkujących T4 i T3 i stanowią jedynie znikomy procent w ogólnej masie narządu, choć ich funkcji nie sposób pominąć.

Sama kalcytonina odpowiedzialna jest za obniżenie poziomu wapnia oraz wzrost stężenia fosforanów we krwi poprzez odpowiednie działanie na właściwe komórki układu kostnego.

Zobacz też: Biopsja tarczycy - wyniki, wskazania i przebieg badania

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

<-- popup -->