Znajdź chorobę

Choroba Gravesa-Basedowa - przyczyny, objawy, leczenie

Choroba Gravesa-Basedowa to częsta choroba tarczycy, która posiada cechy niedoczynności tego narządu. Wywołana jest przez niekontrolowaną produkcję hormonów tarczycy. Objawia się m. in. powiększeniem tarczycy, utworzeniem wola na szyi, a także łzawieniem oczu i podwójnym widzeniem. Przekonaj się jakie są pozostałe przyczyny, objawy i sposoby leczenia choroby Gravesa-Basedowa.

Nadczynność tarczycy to stan, w którym w naszym organizmie krąży zbyt dużo hormonów tarczycy, ponieważ ich produkcja wymknęła się z pod kontroli. Nadczynność tarczycy jest powodowana przez kilka chorób. W Polsce najczęstsza jest choroba Gravesa–Basedowa (MGB).

Co to jest choroba Gravesa-Basedowa?

Choroba Gravesa-Basedowa to choroba autoimmunologiczna. Organizm zaczyna produkować białko będące przeciwciałem, które łącząc się z receptorem dla TSH, zlokalizowanym na komórkach tarczycy. Białko to (tzw. anty – TSHR albo TRAb) pobudza receptor (czyli zachowuje się jak TSH), z tą tylko różnicą, że robi to w sposób niekontrolowany. Powstające hormony tarczycy nie hamują jego produkcji. W związku z tym tarczyca ulega ciągłemu pobudzeniu, a w organizmie pojawia się nadmierna ilość hormonów tarczycy. Ich stałe działanie na poszczególne narządy odpowiada za powstanie objawów choroby.

Na skutek pobudzającego działania białka TRAb, dochodzi do powiększenia tarczycy i utworzenia wola na szyi. Białko TRAb oddziałuje również bezpośrednio na tkanki miękkie zlokalizowane w oczodole (zwłaszcza mięśnie poruszające gałką oczną), powodując stan zapalny i zwiększenie ich objętości. Prowadzi to do wystąpienia objawów tzw. orbitopatii tarczycowej.

Istnieje kilka udokumentowanych czynników ryzyka choroby Gravesa–Basedowa, natomiast ostateczna przyczyna nie jest nadal poznana. Do czynników ryzyka zalicza się:

  • Predyspozycję genetyczną - świadczy o tym fakt, że w rodzinach pacjentów cierpiących na MGB występują też chorzy na inne choroby autoimmunologiczne (takie jak reumatoidalne zapalenie stawów lub toczeń układowy), obecnie trwają poszukiwania konkretnych genów odpowiedzialnych za rozwój choroby.
  • Palenie tytoniu - badania naukowe pokazują, że pacjenci z chorobą Gravesa–Basedowa, palący papierosy mają kilkukrotnie wyższe ryzyko wystąpienia zarówno objawów nadczynności tarczycy, jak orbitopatii tarczycowej.
  • Stres - silny stres psychiczny może zapoczątkować MGB.
  • Estrogeny - kobiety chorują 10 razy częściej niż mężczyźni, dlatego uważa się, że estrogeny (żeńskie hormony płciowe) mogą być przyczyną choroby.

Dokładny wpływ i mechanizm działania poszczególnych czynników ryzyka nie został jeszcze poznany.

Tarczyca - czym jest?

Tarczyca to narząd zlokalizowany na szyi, składający się z 2 płatów połączonych cieśnią. Objętość tarczycy (mierzona podczas badania ultrasonograficznego) wynosi: u kobiet maksymalnie 18 ml, a u mężczyzn maksymalnie 25 ml.

Tarczyca jest bardzo ważnym gruczołem dokrewnym – czyli narządem produkującym hormony. Hormony są uwalniane prosto do krwi, dzięki czemu mogą oddziaływać na każdą tkankę w naszym organizmie. Tarczyca produkuje 2 hormony: tyroksynę (tzw. T4) i trójjodotyroninę (T3). Pełnią one istotną rolę na każdym etapie naszego życia. U płodów i dzieci odpowiadają za prawidłowy rozwój układu nerwowego i wzrastanie. U dorosłych oddziałują na metabolizm (syntezę i rozpad białek, cukrów i tłuszczów), przez co wpływają na funkcjonowanie praktycznie każdego narządu w naszym organizmie. Bez hormonów tarczycy życie staje się niemożliwe.

Do produkcji hormonów tarczycy niezbędny jest jod. Zarówno jego nadmiar jak i niedobór może zaburzyć syntezę T4 i T3. Dlatego bardzo ważne jest dostarczanie niezbędnej ilości jodu w diecie. W dzisiejszych czasach w Polsce niedobór jodu został praktycznie wyeliminowany, dzięki stosowaniu soli jodowanej. Jedynie kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny przyjmować dodatkowo ok. 150 μg jodu na dobę w postaci tabletek.

Produkcja hormonów tarczycy podlega złożonej regulacji. W mózgu znajduje się przysadka (kolejny gruczoł wydzielania wewnętrznego, pełni rolę „strażnika” w stosunku do innych gruczołów). Przysadka wytwarza tyreotropinę (TSH). Produkcja TSH rośnie, gdy organizmowi zaczyna brakować T3 i T4. TSH pobudza tarczycę do produkcji hormonów. Zwiększające się stężenie T3 i T4 hamuje wydzielanie TSH przez przysadkę. Dzięki temu w naszym organizmie krąży taka ilość tyroksyny i trójjodotyroniny, która jest niezbędna to jego prawidłowego funkcjonowania.

T3 i T4 krążą w naszej krwi w dwóch postaciach:

  • związane z białkami - są wtedy nieaktywne,
  • w postaci tzw. wolnej (zwane są wtedy FT3 i FT4) – to właśnie one mają zdolność oddziaływania na poszczególne tkanki.

Nadczynność tarczycy - co to jest?

Nadczynność tarczycy to stan, w którym w naszym organizmie krąży zbyt dużo hormonów tarczycy, ponieważ ich produkcja wymknęła się z pod kontroli. Istnieje kilka mechanizmów prowadzących do takiej sytuacji:

  • Tarczyca może zacząć produkować hormony w sposób tzw. autonomiczny (tzn. wyzwolić się spod kontroli przysadki) – jest to tzw. pierwotna nadczynność tarczycy.
  • Tarczyca może być pobudzana przez nadmiar TSH produkowany przez gruczolaka przysadki (jest to tzw. wtórna nadczynność tarczycy).
  • Tarczyca może być pobudzana przez substancję, która „udaje TSH”.

Nadczynność tarczycy jest powodowana przez kilka chorób. W Polsce najczęstsza jest choroba Gravesa–Basedowa (MGB).

Nadczynność tarczycy - objawy

Podejrzenie wystąpienia nadczynności tarczycy mogą nasunąć następujące objawy obserwowane przez pacjenta i jego bliskich: 

  • Chory jest nadmiernie płaczliwy, drażliwy, pobudzony ruchowo (nie może usiedzieć w miejscu), występuje drżenie rąk.
  • Cierpi z powodu bezsenności, często ma uczucie ogarniającego go lęku, ma trudności w skupieniu uwagi.
  • Jego skóra jest ocieplona, zaczerwieniona i wilgotna.
  • Jego mięśnie stają się słabsze i szybko się męczą.
  • Włosy i paznokcie stają się cienkie, łamliwe, włosy mogą zacząć wypadać.
  • Chory odczuwa przyśpieszone bicie i kołatanie serca (jest to wyrazem zaburzeń rytmu serca), może towarzyszyć mu duszność.
  • Pojawia się częste oddawanie stolca lub biegunka, zwiększa się także ilość oddawanego moczu.
  • Mimo zwiększonego apetytu następuje spadek masy ciała.
  • U kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania (rzadkie miesiączki lub ich brak).
  • Tarczyca może ulec powiększeniu, tworząc wole.

Powyższe objawy mogą towarzyszyć każdej postaci nadczynności tarczycy, niezależnie od jej przyczyny.

Przełom tarczycowy - powikłania nadczynności tarczycy

Niezwykle groźnym powikłaniem każdej nadczynności tarczycy jest tzw. przełom tarczycowy. Jego cechą charakterystyczną jest szybkie narastanie objawów i znaczne pogorszenie stanu chorego!

Osoby szczególnie zagrożone jego wystąpieniem to:

  • pacjenci nieprawidłowo leczeni (np. nie przyjmujący regularnie leków),
  • osoby z nierozpoznaną, i w konsekwencji tego, nie leczoną nadczynnością tarczycy.

Przełom może być też wywołany infekcją bądź inną ciężką chorobą, a także operacją chirurgiczną przeprowadzaną u pacjenta, który ma niewyrównany poziom hormonów tarczycy.

UWAGA! Pamiętaj, przełom tarczycowy jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia. Dlatego bardzo ważne jest, żeby zarówno pacjent jak i jego rodzina byli w stanie szybko rozpoznać niepokojące objawy i wezwać pomoc.

Do objawów zwiastunowych (zapowiadających możliwość wystąpienia) przełomu należą:

  • bezsenność, której mogą towarzyszyć halucynacje,
  • nasilenie drżenia mięśniowego,
  • nudności i wymioty,
  • gorączka,
  • znaczne zmniejszenie masy ciała.

Do właściwych objawów przełomu tarczycowego zaliczamy:

  • gorączkę (powyżej 38°C)
  • odwodnienie (poprzedzone wzmożoną potliwością) charakteryzujące się suchością błon śluzowych i skóry, zmniejszeniem ilości wydalanego moczu, obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi i osłabieniem,
  • znaczne przyśpieszenie akcji serca,
  • pobudzenie, ale czasem apatia, prowadząca nawet do śpiączki,
  • nasilenie pozostałych objawów nadczynności tarczycy.

Udar mózgu - powikłania nadczynnosci tarczycy

Kolejnym niebezpiecznym powikłaniem nadczynności tarczycy jest udar mózgu. Na skutek niemiarowej akcji serca w jego przedsionkach powstają skrzepliny, które wraz z krwią mogą dotrzeć do naczyń mózgowych i je zatkać. Uniemożliwia to dopływ krwi do danego obszaru i prowadzi do niedokrwienia, czyli udaru. W zależności od lokalizacji mogą wystąpić: niedowłady,

  • osłabienie,
  • zniesienie czucia,
  • utrudnione mówienie (mowa staje się niewyraźna),
  • zaburzenia widzenia.

Oczywiście wystąpienie któregokolwiek z powyższych objawów wymaga natychmiastowego kontaktu z lekarzem!

Choroba Gravesa-Basedowa - objawy

 Dla choroby Gravesa–Basedowa charakterystyczne są:

Objawy orbitopatii (występują u około 10-30% chorych):

  • ból gałek ocznych,
  • łzawienie,
  • zaczerwienienie spojówek,
  • podwójne widzenie,
  • obrzęk powiek,
  • wytrzeszcz gałek ocznych.

Tarczyca jest:

  • symetrycznie powiększona,
  • miękka,
  • niebolesna.

Bardzo rzadko dochodzi do zapalenia skóry w okolicach goleni (to tzw. dermatopatia tarczycowa).

Oczywiście opisane powyżej objawy mogą występować w różnym nasileniu i niekoniecznie wszystkie naraz! Dla choroby Gravesa–Basedowa charakterystyczne jest też występowanie naprzemiennych okresów zaostrzeń i ustępowania objawów. U młodszych pacjentów ( 20-50 rok życia) cierpiących na tę chorobę objawy nadczynności tarczycy są zwykle silniej wyrażone niż u osób starszych.

Choroba Gravesa-Basedowa - wizyta u lekarza

Pacjent, który zauważy u siebie niepokojące objawy, mogące wskazywać na nadczynność tarczycy, powinien udać się do lekarza endokrynologa. Oczywiście najlepiej zacząć od wizyty u swojego lekarza rodzinnego, który skieruje do specjalisty.

Na początku wizyty lekarz zbierze dokładny wywiad chorobowy.

  1. Zapyta o początek dolegliwości, ich charakter, nasilenie (przed wizytą warto sobie przypomnieć, kiedy dokładnie pojawiły się pierwsze objawy i jak zmieniały się w czasie).
  2. Następnie będzie chciał uzyskać informacje na temat innych chorób, na które cierpi pacjent, zabiegów operacyjnych, którym został poddany w przeszłości, aktualnie zażywanych leków (dotyczy to tylko leków stosowanych długotrwale – jeśli jest ich sporo, warto sobie wcześniej przygotować ich listę).
  3. Wypyta dokładnie o stosowane używki (alkohol, papierosy, narkotyki), alergie i choroby występujące w rodzinie (rodzice, rodzeństwo, dziadkowie) – zwłaszcza choroby dotyczące tarczycy.
  4. Zapyta również o ekspozycję na duże dawki jodu, który może być zawarty w środkach odkażających (np. jodyna), w leku antyarytmicznym (amiodaron) i radiologicznych środkach cieniujących (używanych np. w trakcie zabiegów koronarografii – obrazowaniu naczyń wieńcowych).

Należy pamiętać, żeby powiedzieć lekarzowi o wszystkim, co nas w danej chwili niepokoi. Nie należy lekceważyć takich objawów, jak:

  • zmiana apetytu,
  • zaburzenia w oddawaniu stolca i moczu (na przykład konieczność częstszego chodzenie do toalety),
  • pojawiające się trudności w zasypianiu lub nadmierna senność.

Po zebraniu wywiadu lekarz rozpocznie badanie pacjenta.

  1. Na początku dokona badania ogólnego: węzłów chłonnych, brzucha, obejrzy skórę i błony śluzowe (zajrzy do gardła), osłucha serce i płuca, zmierzy ciśnienie i tętno, skontroluje siłę i napięcie mięśni.
  2. Potem przystąpi do badania tarczycy. Jeśli dysponuje aparatem, może też wykonać badanie USG tarczycy.
  3. Na koniec zleci badania laboratoryjne (z krwi). Dopiero po uzyskaniu ostatecznych wyników, postawi końcowe rozpoznanie i wspólnie z pacjentem zastanowi się nad dalszym postępowaniem.

Choroba Gravesa-Basedowa - badania

Na diagnostykę choroby Gravesa –Basedowa składają się:

  • badania laboratoryjne (hormonalne i inne),
  • badania obrazowe (USG, TK).
  1. Oznaczenie TSH jest podstawowym i przesiewowym badaniem w chorobach tarczycy. W chorobie Gravesa–Basedowa stężenie TSH jest obniżone. Wynika to z nadmiaru hormonów tarczycy, który prowadzi do zahamowania wydzielania TSH przez przysadkę. Stężenie TSH jest najczulszym wskaźnikiem poziomu hormonów tarczycy w organizmie.
  2. Kolejnym krokiem będzie oznaczenie FT4 i ewentualnie FT3 (ale nie jest to bezwzględnie konieczne!) - ich podniesiony poziom potwierdza nadczynność tarczycy.
  3. W celu potwierdzenia diagnozy choroby Gravesa–Basedowa pomocne jest oznaczenie stężenia białka (przeciwciała) anty-TSHR (TRAb). Oznaczanie anty-TPO i anty-TG ma mniejsze znaczenie w diagnostyce choroby Gravesa–Basedowa, gdyż ich podwyższony poziom występuje również w innych chorobach tarczycy, zwłaszcza zapalnych, a także u osób zdrowych.
  4. Podczas pierwszej wizyty lekarz powinien zlecić także podstawowe badania krwi: morfologię, profil lipidowy (poziom cholesterolu i trójglicerydów) i próby wątrobowe (poziom ALAT, ASPAT, bilirubiny), żeby ocenić również parametry pracy innych narządów.  Wszystkie powyższe badania wykonuje się z krwi pobranej z żyły (najczęściej łokciowej). Badanie najlepiej wykonać w godzinach rannych, po całonocnym spoczynku. Należy się zgłosić na nie na czczo. Przez 10 dni poprzedzających badanie należy zachować normalna dietę, nie pić alkoholu przez 2-3 dni poprzedzające badanie, a bezpośrednio przed nim unikać stresów. Jeśli lekarz nie zalecił inaczej, nie trzeba odstawiać zażywanych leków.
  5. Badanie USG tarczycy pozwoli ocenić wielkość i konsystencję gruczołu. Pomoże też rozpoznać czy mamy do czynienia z wolem naczyniowym – co jest charakterystyczne dla choroby Gravesa–Basedowa, czy z wolem guzkowym – typowym dla innej choroby przebiegającej z nadczynnością tarczycy. Tego typu badanie nie wymaga specjalnego przygotowania.
  6. W przypadku pacjentów z objawami orbitopatii tarczycowej konieczne może być wykonanie tomografii komputerowej (TK) oczodołów. Badanie to służy ocenie stopnia zajęcia tkanek miękkich i zmian, jakie zaszły w kościach tworzących oczodół. Zwykle jest wykonywane przed rozpoczęciem leczenia za pomocą pulsów sterydowych lub przed planowaną operacją odbarczającą.
  7. U pacjentów, u których planuje się leczeniem jodem–131 konieczne jest wykonanie badania jodochwytności. Pacjent zgłasza się na badanie na czczo. Może być konieczne odstawienie leków blokujących wychwyt jodu. Chory przyjmuje minimalną dawkę jodu w postaci kapsułki, którą musi połknąć. W kilka godzin później za pomocą gammakamery (poprzez przyłożenie szyi do aparatu) mierzona jest ilość zgromadzonego w tarczycy jodu. Odczyt powtarza się również po upływie doby. Wynik badania umożliwia zaplanowanie odpowiedniej dawki jodu radioaktywnego w czasie właściwej terapii.

Choroba Gravesa-Basedowa - sposoby leczenia

Leczenie choroby Gravesa–Basedowa obejmuje następujące rodzaje terapii:

  • leczenie farmakologiczne – jest to tzw. leczenie zachowawcze,
  • terapia jodem promieniotwórczym jest to tzw. leczenie radykalne,
  • operacyjne usunięcie gruczołu tarczowego.

Po zdiagnozowaniu choroby Gravesa–Basedowa lekarz wraz z pacjentem musi podjąć decyzję co do wyboru właściwej terapii. Bez względu na ostateczną decyzję, leczenie należy zacząć od stosowania doustnych leków przeciwtarczycowych, które obniżą ilość krążących we krwi hormonów tarczycy i spowodują ustąpienie uciążliwych objawów nadczynności tarczycy. Uzyskanie eutyrozy – prawidłowego stężenia hormonów tarczycy we krwi – jest warunkiem koniecznym do wdrożenia leczenia radykalnego.

Choroba Gravesa-Basedowa - leczenie farmakologiczne

Istnieją 2 główne leki przeciwtarczycowe, należące to grupy tionamidów: tiamazol (nazwa handlowa to Metizol, Thyrozol) i propylotiouracyl (Thyrosan).

Powyższe leki hamują produkcję hormonów w tarczycy. Ich działanie rozpoczyna się pomiędzy 1 a 3 tygodniem od początku leczenia. Po 3-6 tygodniach lekarz ponownie zleci oznaczenie we krwi stężeń TSH i FT4. Lekiem zalecanym (tzw. lek pierwszego rzutu) jest tiamazol. Propylotiouracyl stosowany jest u pacjentów, u których wystąpi reakcja alergiczna po podaniu tiamazolu i u kobiet w ciąży.

W przypadku stosowania powyższych leków należy pamiętać o ich możliwych działaniach niepożądanych. Najgroźniejszym z nich (na szczęście bardzo rzadkim – dotyczy mniej niż 0.5% pacjentów!) jest wystąpienie agranulocytozy (czyli znacznego obniżenia białych ciałek krwi). Dlatego lekarz powinien zlecić wykonanie morfologii krwi w pierwszych tygodniach leczenia. Brak białych ciałek krwi powoduje, że organizm jest narażony na groźne infekcje, ponieważ nie jest w stanie poradzić sobie z bakteriami i wirusami.

Pamiętaj! Jeśli na początku stosowania tionamidów u pacjenta wystąpi wysoka gorączka i ból gardła, powinien on natychmiast udać się do lekarza w celu wykonania morfologii krwi!

Oba leki przyjmuje się doustnie. Ustalona początkowo dawka leku jest zmniejszana w miarę stabilizacji stężenia hormonów tarczycy i ustępowania objawów. Celem leczenia jest osiągnięcie stanu, w którym przy najmniejszej możliwej dawce leku nie nastąpi nawrót dolegliwości. Po osiągnięciu poprawy leczenie należy kontynuować przez 12–18 miesięcy. Po tym okresie, jeśli nie nastąpi pogorszenie stanu chorego, można próbować odstawić leki. Zawsze należy pamiętać o tym, że nawrót choroby może nastąpić w każdym momencie - wszystko zależy od indywidualnych predyspozycji i przebiegu choroby. :

  • osób młodych,
  • mężczyzn,
  • pacjentów z dużym wolem
  • wyjściowym wysokim stosunkiem stężeń FT3 /FT4
  • u chorych, u których nie zaobserwowano obniżenia stężenia białka TRAb we krwi w trakcie leczenia.

Z powodu ryzyka nawrotu, pacjent wraz z lekarzem powinien rozważyć wdrożenie leczenia radykalnego.

Choroba Gravesa-Basedowa - leczenie jodem promieniotwórczym (I-131)

Jod promieniotwórczy, tak samo jak jod zawarty w soli (który nie emituje promieniowania!), gromadzi się w tarczycy. Elektrony uwalniane przez ten pierwiastek nieodwracalnie niszczą komórki tarczycy. Dzięki temu przestają one produkować hormony. Prawidłowe stężenie hormonów osiąga się w ciągu 6 tygodni do 6 miesięcy. W tym okresie przejściowym może być konieczne stosowanie doustnych leków przeciwtarczycowych. Czasami po 6 miesiącach od podania jodu, zdarza się nawrót nadczynności – jest to wskazanie do zastosowania kolejnej dawki. Warto dodać, że w chorobie Gravesa–Basedowa leczenie jodem promieniotwórczym charakteryzuje się dużą skutecznością. Uzyskuje się aż 75% trwałych wyleczeń po pierwszej dawce jodu. Dlatego terapia I-131 jest metodą zalecaną spośród sposobów leczenia radykalnego.

Przed wdrożeniem leczenia za pomocą jodu promieniotwórczego lekarz zleci:

  • odstawienie leków przeciwtarczycowych
  • wykonanie RTG klatki piersiowej – w celu oceny ucisku powiększonej tarczycy na tchawicę,
  • badanie jodochwytności.

W dniu podania leku pacjent zgłasza się na czczo - jod podawany jest doustnie. Kobiety bezpośrednio przed leczeniem powinny wykonać test ciążowy tzw. z krwi, czyli oznaczyć poziom ß hCG – w celu wykluczenia ciąży. Pamiętaj, ciąża i karmienie piersią są przeciwwskazaniem do leczenia jodem promieniotwórczym!

Po badaniu pacjent przez tydzień powinien unikać kontaktów z małymi dziećmi i kobietami w ciąży. Kobieta nie powinna zachodzić w ciążę przez okres 6-12 miesięcy po podaniu I-131. Mężczyzna przez 6 miesięcy nie powinien poczynać dziecka. Młody wiek nie jest przeciwwskazaniem do leczenia I-131: NIE ma ryzyka trwałego upośledzenia płodności ani powstania wad wrodzonych u potomstwa.

U pacjentów z łagodną orbitopatią leczenie I-131 wdraża się wraz z podaniem sterydów (tzw. osłona sterydowa), natomiast ciężka orbitopatia jest przeciwwskazaniem do podania jodu. Po leczeniu I-131 w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa często występuje niedoczynność tarczycy. Nie jest to uznawane za powikłanie leczenia! W takim przypadku pacjent do końca życia zażywa tyroksynę (np. Euthyrox).

Choroba Gravesa-Basedowa - leczenie operacyjne

Jest metodą z wyboru u pacjentów z ciężką orbitopatią oraz objawami uciskowymi (np. dusznością), spowodowanymi powiększona tarczycą. Wykonuje się tzw. subtotalne (czyli częściowe) wycięcie tarczycy. Po operacji konieczna jest dożywotnia substytucja hormonów – pacjent przyjmuje tyroksynę.

Powikłania po operacji z reguły są przejściowe. Należą do nich: zaburzenia stężenia wapnia we krwi (z powodu uszkodzenia przytarczyc) i chrypka (z powodu porażenia nerwu krtaniowego).

Choroba Gravesa-Basedowa - leczenie orbitopatii

W leczeniu orbitopatii najważniejszą rolę odgrywa uzyskanie normalizacji stężenia hormonów tarczycy we krwi. W celu łagodzenia objawów stosuje się glikokortykostrerydy (doustnie lub dożylnie w postaci pulsów). W przypadku niepowodzenia zleca się napromienianie oczodołów lub operację usunięcia zajętych tkanek (tzw. operacja odbarczająca).

Ponieważ ostateczna przyczyna choroby Gravesa-Basedowa nie jest jeszcze poznana, nadal nie wiemy jak można zapobiec jej wystąpieniu. W przypadku pacjentów palących papierosy kluczowe staje się porzucenie nałogu. Może to przyczynić się do złagodzenia objawów nadczynność tarczycy i orbitopatii. Członkowie rodzin osób chorych na chorobę Gravesa–Basedowa powinni być wyczuleni na objawy nadczynności tarczycy, które mogą się pojawić również u nich. W razie jakichś podejrzeń powinni jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. Oczywiście nie zabezpieczy to przed samym rozwojem choroby, ale wczesne rozpoczęcie właściwego leczenia nie dopuści do rozwoju uciążliwych objawów.

Zarówno w diagnostyce jak i leczeniu choroby Gravesa–Basedowa bardzo istotna jest współpraca lekarza z pacjentem. Dlatego osoba chora powinna rozumieć kolejne etapy procesu diagnostycznego i istotę metod leczenia. Zwłaszcza, że ostateczna decyzja co do terapii należy do pacjenta.

Choroba Gravesa-Basedowa - kontrola lekarska

Choroba Gravesa–Basedowa jest chorobą przewlekłą. Oczywiście zdarzają się przypadki całkowitego wyleczenia, co czasem wiąże się z koniecznością przyjmowania preparatów tyroksyny do końca życia. Pacjenci decydujący się wyłącznie na leczenie lekami doustnymi przeciwtarczycowymi również muszą liczyć się z faktem, że leczenie to będzie trwać do końca życia. Choć zdarzają się sytuacje, że na pewien okres leki będzie można odstawić.

Z tego powodu niezwykle ważna jest współpraca lekarza z pacjentem. Osoba chora powinna przestrzegać zaleceń lekarza i regularnie zażywać przepisane leki. Niedopuszczalne jest samodzielne zmienianie dawek! Może to doprowadzić do pogorszenia stanu chorego i nasilenia objawów! Niemniej istotne jest regularne zgłaszanie się na kontrole lekarskie i badanie stężenia hormonów we krwi. Na początku leczenia kontrole są częstsze, co 6 tygodni, potem co pół roku. Po osiągnięciu stabilizacji badania wystarczy robić raz do roku. Rutynowo w późniejszych kontrolach wystarczy oznaczyć tylko poziom TSH. O częstotliwości badań zadecyduje lekarz, zależy ona od szybkości złagodzenia objawów i normalizacji stężeń hormonów we krwi.

Pamiętaj! Jeśli w trakcie leczenia zauważysz nawrót lub nasilenie objawów, skontaktuj się szybko z lekarzem – być może konieczna będzie zmiana dawki leku!

Choroba Gravesa-Basedowa - dieta

W przypadku choroby Gravesa–Basedowa leczenie domowe nie istnieje. Niemniej w fazie występowania objawów nadczynności tarczycy (zanim leki zaczną działać) pacjent może pomóc sobie dietą.

  1. Nadmiar hormonów tarczycy powoduje wzrost zapotrzebowania energetycznego – trzeba dostarczać organizmowi więcej kalorii. Pokarmy powinny być bogate w białko zwierzęce – należy spożywać od 1,5-2 g białka/kilogram masy ciała (dla porównania: zdrowemu człowiekowi wystarczy 0,8 białka/kilogram masy ciała). Odpowiednim źródłem białka będą kefiry, jogurty, mleko, chude mięsa (cielęcina, drób, wołowina, ryby) i wędliny. Tłuszcze powinny być pochodzenia roślinnego (oleje). Nie należy spożywać więcej niż 70 g tłuszczów na dobę.
  2. W nadczynności tarczycy wzrasta też zapotrzebowanie na witaminy A, C, B1. Dlatego należy jeść więcej natki pietruszki, czerwonej papryki, brokułów, szpinaku (źródło witaminy C), marchewek, pomidorów (źródło witaminy A) oraz jaj, ryb, produktów zbożowych i mleka (źródło witaminy B1). 
  3. Częstą dolegliwością występującą w nadczynności tarczycy są biegunki, dlatego dieta zawsze powinna być lekkostrawna. Zaleca się unikanie produktów wzdymających takich jak kapusta, groch, orzechy oraz potraw smażonych. W razie wystąpienia biegunki należy spożywać kleiki z ryżu bądź kaszy manny gotowanych na wodzie lub mleku z dodatkiem soli.

Pamiętaj! Jeśli masz jakieś pytania, wątpliwości, czegoś nie rozumiesz, coś Cię nie pokoi nie bój się zapytać lekarza!

Jak wybrać leczenie choroby Gravesa-Basedowa - ankieta

Wskazania i przeciwwskazania do stosowania poszczególnych metod leczenia zostały już przedstawione w dziale Choroba Gravesa-Basedowa- leczenie . Przed podjęciem ostatecznej decyzji można zaproponować pacjentowi wypełnienie poniższej ankiety – może mu ona pomóc podjąć ostateczna decyzję.

Pytanie TAK NIE
Jestem osobą młodą (< 20 lat) 1 0
Jestem mężczyzną 1 0
Wyjściowy stosunek FT3/FT4 był wysoki 1 0
Mam duże wole 1 0
Poziom TRAb nie zmniejszył się 1 0
Zgadzam się na leczenie radykalne 1 0

 Jeśli pacjent na większość powyższych pytań udzielił odpowiedzi twierdzącej, bezwzględnie powinien zgodzić się na leczenie jodem promieniotwórczym lub operację. W przeciwnym wypadku ryzyko nawrotu nadczynności jest bardzo wysokie.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, tom I, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006
  • Szczeklik A., Gajewski P., Kompendium Medycyny Praktycznej 2009, Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2009
  • Lewiński A., Smyczyńska J., Hilczer M., Nadczynność i niedoczynność tarczycy - przyczyny, rozpoznawanie i leczenie, Przew Lek, 5, 10, 2002
  • Stachura J., Domagała W., Patologia znaczy słowo o chorobie, t.II, część II, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2005