Rekordowa liczba zwolnień L4 od psychiatry. Polacy nie wytrzymują presji. Sprawdź❗
Rekordowa liczba zwolnień L4 od psychiatry. Polacy nie wytrzymują presji. Sprawdź❗
Rekordowa liczba zwolnień L4 od psychiatry. Polacy nie wytrzymują presji. Sprawdź❗

Leki wykrztuśne - jak działają i które wybrać?

Leki wykrztuśne upłynniają śluz zalegający w drogach oddechowych, zmniejszają jego lepkość oraz ułatwiają odkrztuszanie. Dzięki temu stanowią idealne rozwiązanie dla pacjentów zmagających się kaszlem mokrym. Nie powinny być natomiast używane na kaszel suchy i bezproduktywny. Zobacz, na czym polega ich działanie. Sprawdź, jakie mają zastosowania, przeciwwskazania oraz skutki uboczne.
Dziewczyna stosująca leki wykrztuśne na kaszel
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Leki wykrztuśne stosuje się na kaszel mokry i produktywny.
  • Preparaty te rozrzedzają wydzieliny w drogach oddechowych i ułatwiają ich odkrztuszanie.
  • Leków wykrztuśnych nie należy używać na kaszel suchy.
Spis treści

Czym są i jak działają leki wykrztuśne?

Leki wykrztuśne stanowią szeroką grupę farmaceutyków stosowanych w leczeniu tak zwanego mokrego kaszlu.

Choć mechanizmy działania poszczególnych substancji są różne, wszystkie one mają wspólny mianownik: ułatwiają odkrztuszanie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych, co usprawnia ich oczyszczenie, a tym samym przyspiesza powrót do zdrowia. Natomiast w odróżnieniu od leków przeciwkaszlowych, nie tłumią one odruchu kaszlu.

Ze względu na sposób działania dzieli się je na kilka grup. Istnieją w tym względzie różne klasyfikacje, jedna z nich podawana między innymi przez specjalistów Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej wyróżnia:

  • sekrolityki - leki o działaniu odruchowym, drażniące receptory przywspółczulne znajdujące się w ścianach żołądka i przez to zwiększające wydzielanie śluzu oraz zmieniające jego charakterystykę na bardziej wodnistą. Są to między innymi benzoesan sodu, jodek potasu, a także substancje pochodzenia roślinnego (m.in. wyciągi z żywokostu, lukrecji, korzenia sengi). Do tej kategorii zalicza się też środki intensyfikujące produkcję wydzieliny poprzez bezpośrednie oddziaływanie na gruczoły oskrzelowe, takie jak hipertoniczne roztwory chlorku sodu czy różne olejki eteryczne,mukolityki - leki, które zmieniają właściwości fizykochemiczne śluzu zalegającego w drogach oddechowych, na skutek czego zmniejsza się jego lepkość. Zalicza się do nich między innymi acetylocysteinę i erdosteinę,
  • mukokinetyki - substancje te usprawniają tzw. transport śluzowo-rzęskowy (przyspieszają pracę aparatu rzęskowego nabłonka dróg oddechowych), rozszerzają oskrzela, stymulują produkcję surfaktantu (czynnika zmniejszającego powierzchniowe napięcie cieczy), działają też przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie. Najbardziej znane z nich to ambroksol oraz bromheksyna,
  • mukoregulanty - leki pośrednio zmniejszające proces przewlekłej hipersekrecji, czyli nadmiernego wydzielania śluzu oraz rozrzedzające wydzielinę poprzez zmianę jej właściwości. Również i w tym przypadku mówi się dodatkowo o właściwościach przeciwzapalnych i antyoksydacyjnych. Do tej grupy wielu specjalistów zalicza między innymi karbocysteinę, która normalizuje sekrecję śluzu oraz rozbija wydzielinę na drobniejsze cząsteczki, aczkolwiek ze względu na swoje złożone działanie jest ona również nazywana lekiem mukolitycznym.

Kiedy stosować leki wykrztuśne? Wskazania

Kiedy stosować leki wykrztuśne? Wskazaniem jest mokry kaszel, a więc stan, w którym błony śluzowe oskrzeli wytwarzają zbyt wiele śluzu, co powoduje konieczność jego odkrztuszania.

Ponieważ wydzielina ta jest gęsta i lepka, a na skutek działania różnych czynników mechanizm śluzowo-rzęskowy nie zawsze działa w pełni sprawnie, niezbędne jest wsparcie dla organizmu. Dlatego właśnie stosuje się leki ułatwiające jej rozrzedzanie i pozbywanie się.

Leki wykrztuśne stosuje się przy wielu schorzeniach, takich jak choćby:

W uzasadnionych przypadkach można je też przyjmować przy takich infekcjach, jak zapalenie płuc czy Covid, pod warunkiem jednak, że objawiają się one kaszlem mokrym i produktywnym. Nie używa się ich natomiast na kaszel suchy. Niektóre z tego typu farmaceutyków mogą być stosowane w terapii astmy.

Flegamax
Flegamax zawiera jako substancję czynną karbocysteinę, która wpływa na skład wydzieliny oskrzelowej. Karbocysteina powoduje, że wydzielina jest mniej lepka i bardziej płynna, przez co jest łatwiej usuwana z dróg oddechowych podczas kaszlu (tzw. działanie mukolityczne). Lek ten stosuje się w objawowym leczeniu chorób układu oddechowego przebiegających z nadmiernym wytwarzaniem gęstej i lepkiej wydzieliny
Flegamax. Skład i postać: Każdy ml roztworu doustnego zawiera 50 mg karbocysteiny. 15 ml (1 miarka) roztworu doustnego zawiera 750 mg karbocysteiny. Substancje pomocnicze o znanym działaniu: czerwień koszenilowa (E 124), metylu parahydroksybenzoesan, sód. Wskazania: Objawowe leczenie chorób układu oddechowego przebiegających z nadmiernym wytwarzaniem gęstej i lepkiej wydzieliny. Podmiot odpowiedzialny: Zakłady Farmaceutyczne Polpharma S.A. ChPL: 2021.02.05.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
REKLAMA

W jakiej formie dostępne są leki wykrztuśne?

Preparaty ułatwiające odkrztuszanie śluzu są dostępne są w różnych formach. W aptekach można kupić między innymi:

  • syropy wykrztuśne dla dorosłych i dzieci,
  • saszetki z granulatem do sporządzania roztworów do picia,
  • musujące tabletki wykrztuśne,
  • pastylki do ssania,
  • krople do picia,
  • preparaty do inhalacji,
  • roztwory do wstrzykiwań.

Bardzo często ten sam lek występuje w kilku postaciach, różnice dotyczą więc głównie sposobu aplikacji.

Niektóre z leków dostępne są wyłącznie z przepisu lekarza, inne można nabyć bez recepty.  Bywa, że preparaty bazujące na tej samej substancji czynnej należą do obydwu grup, w zależności na przykład od jej stężenia. Dotyczy to choćby karbocysteiny - zawierające ją leki można kupić zarówno na receptę, jak i bez.

Przeciwwskazania i skutki uboczne leków wykrztuśnych

Leki wykrztuśne, tak jak wszystkie inne preparaty lecznicze, mają określone przeciwwskazania do stosowania, a także możliwe skutki uboczne.

Każdy z preparatów działa nieco inaczej, generalnie jednak można powiedzieć, że zaleca się ostrożność osobom, które zmagają się z takimi schorzeniami, jak między innymi:

  • choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy - substancje czynne mogą podrażniać, a nawet uszkadzać błony śluzowe tej części układu pokarmowego,
  • astma - choć niektóre z leków mogą być pomocne w walce z tą chorobą, należy jednak pamiętać, że część z nich generuje ryzyko skurczu oskrzeli,
  • ciężkie uszkodzenia oraz zaburzenia czynności nerek i wątroby,
  • alergia na którykolwiek ze składników znajdujących się w składzie określonego leku.

To tylko część przeciwskazań, przed zastosowaniem każdego leku z osobna należy zapoznać się z ulotką informacyjną, w której przedstawione są szczegółowe ograniczenia.

To samo tyczy się działań niepożądanych - są one nieco inne w przypadku poszczególnych substancji czynnych, rozpatrując jednak tę kwestie ogólnie można wspomnieć o takich potencjalnych następstwach, jak:

  • bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka,
  • krwawienia z przewodu pokarmowego,
  • łagodne reakcje skórne - świąd, wysypka, pokrzywka,
  • ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa i Johnsona,
  • obrzęk naczynioruchowy,
  • wstrząs anafilaktyczny,
  • bóle i zawroty głowy, senność.

Problemy te występują jednak rzadko. Spodziewane korzyści ze stosowania leków określa się jako większe od ewentualnych szkód.

Czy leki wykrztuśne można stosować w ciąży?

Szczególnym okresem w życiu każdej kobiety jest ciąża. To czas radosnego oczekiwania na dziecko, ale też zwiększonego ryzyka różnych schorzeń, przy jednoczesnej niemożności stosowania wielu środków farmakologicznych.

Nie inaczej jest w tym przypadku. Leki wykrztuśne w ciąży mogą wpływać na jej przebieg, niektóre z nich mają potencjalne działanie teratogenne (toksyczne dla płodu), czasem też brak jest szczegółowych badań określających bezpieczeństwo stosowania.

Zatem w zależności od konkretnego preparatu zwykle rekomenduje się:

  • nie używać ich wcale - dotyczy to na przykład karbocysteiny czy acetylocysteiny,
  • nie używać w szczególności w I trymestrze, a w późniejszym czasie wyłącznie po konsultacji z lekarzem, w stanach zdecydowanej konieczności, gdy spodziewane korzyści przewyższają sumę zagrożeń. Takie zalecenia formułuje się m.in. w przypadku ambroksolu oraz bromheksyny.

Ponieważ substancje te mogą przenikać do matczynego mleka, przyjmowanie takich leków nie jest wskazane również w okresie karmienia piersią.

Leki wykrztuśne dla dzieci

Jakie leki wykrztuśne można stosować u dzieci? Generalnie można maluchom podawać większość preparatów wykrztuśnych, pamiętając jednak, że każdy z nich ma określoną dolną granicę wiekową.

Stosowane cezury mają związek z siłą działania poszczególnych substancji czynnych oraz ich stężeniem, a także możliwością wystąpienia skutków ubocznych.

Istotna jest też forma aplikacji - dla młodszych grup wiekowych przeznaczone są m.in. syropy, roztwory do picia czy środki do inhalacji. Przed ukończeniem szóstego roku życia nie powinno się podawać m.in. pastylek do ssania.

Ponieważ dostępnych leków jest na rynku bardzo dużo, przykładowo można tylko napisać, że popularne preparaty zawierające karbocysteinę nie powinny być stosowane u dzieci młodszych niż 6 lat, natomiast w grupie 6-12 lat podaje się je w zmniejszonej dawce.

Typowe leki z bromheksyną mogą być używane od 2 roku życia, natomiast w przedziałach 2-6 oraz 6-12 lat zaleca się odpowiednio mniejsze dawki, aniżeli w przypadku młodzieży i osób dorosłych. Środki zawierające ambroksolu często są dozwolone od pierwszego roku życia.

Choć znaczna część tego typu medykamentów dostępna jest bez recepty, kupując syrop wykrztuśny dla dziecka (lub inny tego typu preparat) warto zasięgnąć konsultacji lekarskiej. Warto potwierdzić, czy obserwowane objawy są wskazaniem do zastosowania takiego właśnie leku, czy też może lepiej wybrać zupełnie inny preparat (na przykład tłumiący kaszel suchy).

Leki wykrztuśne dla niemowląt

Powszechnie stosowane syropy wykrztuśne nie są z reguły przeznaczone dla niemowląt. W przypadku tak małych dzieci zaleca się wykonywać na mokry kaszel inhalacje z soli fizjologicznej, ewentualnie z wykorzystaniem niektórych olejków eterycznych.

Praktykuje się też delikatne opukiwanie plecków, które ułatwia odrywanie się wydzieliny. Warte polecenia są też sprawdzone domowe sposoby, takie jak częste wietrzenie pomieszczeń oraz zapewnienie właściwej wilgotności w pokoju niemowlaka. Pamiętać również trzeba o podawaniu dziecku większych ilości wody.

Co niezwykle ważne - w przypadku wszystkich poważniejszych infekcji u niemowląt, wymagana jest konsultacja pediatryczna. Należy pamiętać, że kaszel, zarówno mokry jak też suchy, jest tylko objawem. Kluczowe zatem może być leczenie przyczynowe danej choroby, a więc na przykład podanie antybiotyku w przypadku infekcji bakteryjnych.

Cena leków wykrztuśnych

Leki wykrztuśne dostępne są powszechnie w aptekach, nie należy ich kupować w innych miejscach, na przykład za pośrednictwem internetowych serwisów aukcyjnych.

Dotyczy to zarówno preparatów na receptę, jak też tych wydawanych bez recepty.

Ile kosztują tego typu medykamenty? Cena leków wykrztuśnych najczęściej kupowanych w Polsce jest niewygórowana.

Koszty zakupu różnią się w zależności od wielkości opakowania, formy aplikacji, zawartej substancji czynnej oraz polityki sprzedażowej producenta i dystrybutorów, zasadniczo jednak można powiedzieć, że gros preparatów mieści się w przedziale cenowym od kilkunastu do niespełna trzydziestu złotych.

Czytaj również

Bibliografia

  • Rafał Krenke i inni, Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych - rekomendacje dla lekarzy rodzinnych, Lekarz POZ 6/2018
  • Katarzyna Dąbrowska i inni, Leczenie wykrztuśne i przeciwkaszlowe u dzieci z punktu widzenia farmakologii klinicznej, Pediatria po Dyplomie 2023. 01
  • Karbocysteina, https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=438, [data dostępu: 06. 01. 2023]
Piotr  Brzózka - dziennikarz wyróżniony w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2023
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka - dziennikarz wyróżniony w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2023
Dziennikarz wyróżniony w konkursie "Dziennikarz Medyczny Roku 2023". Autor tysięcy publikacji o tematyce medycznej, ekonomicznej, politycznej i społecznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Leki
Lek na owsiki - na receptę i bez recepty. Jak długo trwa leczenie?
Syrop na owsiki
Grejpfrut a leki - jakie leki wchodzą w interakcję z grejpfrutem?
Owoc grejpftur oraz tabletki
Astaksantyna - działanie, właściwości i skutki uboczne. Na co pomaga i która jest najlepsza?
Czerwone kapsułki z astaksantyną na drewnianej łyżce
Podobne artykuły
Leki na receptę na tle samolotu
Leki w bagażu podręcznym i rejestrowanym - czy można przewozić? Jak i które?
Kobieta wydmuchuje nos po zastosowaniu antybiotyku na zatoki
Antybiotyk na zatoki - jaki wybrać, kiedy zaczyna działać i ile brać?
Dzbanek do płukania zatok
Sól fizjologiczna do nosa - działanie. Sprawdź, kiedy po nią sięgać i jak ją stosować
Czym grozi przedawkowanie leków przeciwbólowych? Po czym je poznać?
Ampułki z lekami mukolitycznymi
Leki mukolityczne - działanie i przykłady. Na co pomagają?

1/3 kobiet ma niedobór tego pierwiastka 😲
Sprawdź powód!