Znajdź chorobę

Błonica krtani i gardła - przyczyny, objawy, leczenie

Błonica jest ostrą, zakaźna chorobą układu oddechowego, którą wywołuje bakteria maczugowiec błonicy. Najczęściej przypomina zapalenie gardła lub krtani, a w jej leczeniu niezbędne jest natychmiastowe podanie antytoksyny zanim bakterie uszkodzą podatne tkanki i narządy.

Błonica (dyfretyt) jest ostrą chorobą zakaźną o ciężkim przebiegu, wywoływaną przez bakterię - maczugowca błonicy. Nazwa choroby jest związana z charakterystycznym objawem – tworzeniem się błon. Przed okresem obowiązkowych szczepień choroba ta wywoływała na całym świecie epidemie z wysoką śmiertelnością, głównie wśród dzieci i młodzieży. W Polsce błonica została praktycznie wyeliminowana w latach 70-tych XX wieku. Choroba nadal występuje w niektórych regionach Rosji, Azji Południowo-Wschodniej, Indiach czy Brazylii.

Błonica - czym jest?

Zakażenie szerzy się głównie drogą kropelkową, ale jest również możliwe zakażenie pokarmowe przez zanieczyszczone środki spożywcze, naczynia i sztućce. Błonicę wywołuje bakteria – maczugowiec błonicy (łac. Corynebacterium diphtheriae). Nazwę swą bakteria ta zawdzięcza charakterystycznemu kształtowi – krótkiej, zgrubiałej na końcu pałeczki podobnej do maczugi. Chorobotwórczość maczugowca błonicy jest związana ze zdolnością do wydzielania cytotoksyny (egzotoksyny), która blokuje procesu biosyntezy białka i powoduje śmierć komórek gospodarza.

Błonica szerzy się głównie drogą kropelkową, ale także pokarmową. Wrotami zakażenia błonicą jest:

  • błona śluzowa nosa i gardła,
  • błony śluzowe oka,
  • narządów płciowych,
  • uszkodzoną skórę (zranienia, otarcia itp.).

W miejscach infekcji tworzą się zmiany martwicze i błony rzekome. Błona rzekoma to wysięk zawierający martwe komórki śluzówki, powstający w efekcie działania toksyny bakteryjnej.

Maczugowce w organizmie namnażają się jedynie w miejscu wtargnięcia - nie maja zdolności do dalszej inwazji i zajmowania bardziej odległych tkanek, wydzielają natomiast toksynę, która przenika do krwioobiegu i przedostaje się tą droga do wrażliwych tkanek. Cytotoksyna błonicza ma szczególne powinowactwo do komórek mięśnia sercowego, nerek i nerwów obwodowych, powodując ich uszkodzenie.

Błonica - objawy

Błonica występuje w różnych postaciach. Najczęstszą jest błonica układu oddechowego w postaci zapalenia gardła z szarymi nalotami w gardle i na migdałkach, a także w postaci zapalenia krtani i tchawicy. W przypadku błonicy dróg oddechowych najczęściej obserwuje się:

  • ból gardła,
  • trudności w przełykaniu,
  • obrzęk krtani i tchawicy z charakterystycznym świstem krtaniowym, dusznością, kaszlem (porównywane do szczekania psa),
  • łagodną gorączkę,
  • powiększenie szyjnych węzłów chłonnych,
  • zwiększenie obwodu szyi (tzw. bycza szyja),
  • nalot i zmiany martwicze (szare, przejrzyste lub czarne) na błonach śluzowych gardła i migdałków,
  • narastające uczucie zmęczenia i rozbicia spowodowane uwalnianiem toksyny do krwioobiegu.

Rzadko występująca postacią choroby jest błonica skóry, błonica pępowiny u noworodków oraz błonica narządów płciowych. W tych postaciach choroby objawy wynikają ze zmian miejscowych oraz uogólnionych objawów toksemii. Zakażenie błonicą wywołuje miejscowy stan zapalny z wysiękiem surowiczo-krwistym, martwicę i tworzenie błon rzekomych.

Błonica - leczenie

Przy podejrzeniu błonicy istotna jest jak najszybsza konsultacja lekarska, gdyż konieczne jest natychmiastowe podanie antytoksyny - zanim toksyna błonicza uszkodzi podatne tkanki i narządy. Rozpoznanie opiera się na podstawie wywiadu oraz charakterystycznych objawów miejscowych.

Potwierdzenie laboratoryjne uzyskuje się poprzez pobranie wymazów z jamy nosowo-gardłowej, bądź z innych miejsc zmienionych chorobowo (np. skóra, narządy płciowe). Ważne jest aby pobrać próbkę przed rozpoczęciem antybiotykoterapii i przed podaniem antytoskyny. Materiał kliniczny pobrany od pacjenta jest następnie hodowany na specjalnych podłożach wybiórczych umożliwiających identyfikację maczugowca błonicy oraz określenie, czy dany szczep jest toksynotwórczy.

Leczenie polega na jak najszybszym podaniu antytoksyny błoniczej zanim toksyna bakteryjna zdąży się związać z komórkami mięśnia sercowego, nerwów obwodowych czy nerek i spowodować ich ciężkie uszkodzenie.

Antytoksynę podaje się domięśniowo, nie czekając na wynik badania mikrobiologicznego. W szczególnie ciężkich przypadkach antytoksynę podaje się dożylnie. Dodatkowo wdraża się antybiotykoterapię z zastosowaniem głównie penicyliny, erytromycyny lub cefalosporyn. Podanie antybiotyków ma na celu eliminację komórek maczugowca błonicy, ale nie zastępuje podania antytoksyny, której zadaniem jest neutralizacja toksyny już wydzielonej przez bakterie do krwioobiegu. W przypadku stwierdzenia błonicy konieczna jest izolacja chorego.

Błonica - powikłania

W przypadku toksemii i zatrucia organizmu toksyną bakteryjną może dochodzić do powikłań błonicy w postaci:

  • uszkodzenia mięśnia sercowego i jego zapalenia,
  • zaburzenia przewodnictwa i w końcu bloku serca,
  • obserwuje się także uszkodzenia nerwów w okolicach zmian martwiczych,
  • porażenia podniebienia oraz gardła,
  • polineuropate,
  • porażenia nerwów czaszkowych m.in. nerwów okoruchowych
  • zapalenia mózgu (rzadko),
  • zgony w błonicy są najczęściej spowodowane niewydolnością oddechową lub układu krążenia.

Błonica - zapobieganie

Do zakażenia chorobą może dojść droga kropelkową oraz pokarmową. Maczugowce błonicy znajdują się nie tylko w wydzielinie błon śluzowych osoby chorej lub nosiciela, ale także na skórze rąk (kichanie, wycieranie ręką nosa itd.).

Aby zapobiec zakażeniu należy więc przede wszystkim:

  • izolować i leczyć osoby chore na błonicę lub bezobjawowych nosicieli
  • zaszczepić się.

Obecnie w Polsce szczepienia te są obowiązkowe (szczepionka tzw. Di-Per-Te ) w 2,3 - 4 i 5 miesiącu życia, 18-24 miesiącu życia szczepienie uzupełniające i w 6 roku życia oraz 14 i 19 szczepienie przypominające. Dalsze utrzymywanie odporności wymaga szczepienia co 10 lat, gdyż po takim czasie traci się odporność po szczepieniu.

 

Bibliografia

  • Nickerson E.,Choroby zakaźne,Elsevier Urban & Partner,Wrocław 2007
  • Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A.,Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka,alfa-medica Press,2004
  • Rudkowski Z.,Choroby zakaźne i pasożytnicze u dzieci,PZWL,2008
  • Szewczyk E.M i współautorzy,Diagnostyka bakteriologiczna,Wydawnictwo Naukowe PWN,2005
Pytanie: Kiedy najczęściej odczuwasz ból gardła?

  Najczęściej rano

  Tylko wieczorem

  Po wypiciu zimnego napoju

  W pomieszczeniach klimatyzowanych

  Przy zmianie klimatu

  Tylko przy infekcjach gardła