Adrenalina - działanie hormonu. Gdzie jest wytwarzana? Lek

Adrenalina (epinefryna) nazywana hormonem stresu, a także agresji, strachu, walki, ucieczki. Sprawia, że człowiek jest zdolny do działania nawet w sytuacji ekstremalnej. Dzięki swoim właściwościom, adrenalina jest także wykorzystywana jako lek ratujący życie w przypadku wstrząsów: anafilaktycznego, anafilaktoidalnego oraz kardiogennego.
Zastrzyk z adrenaliny
źródło:123RF

Spis treści

Co to jest adrenalina (epinefryna)?

Adrenalina (inna nazwa:epinefryna) jest naturalnym hormonem i neuroprzekaźnikiem, zaliczanym do grupy katecholamin, a więc pochodnych aminokwasu tyrozyny. Substancja ta odgrywa kluczową rolę w organizmie ludzkim, radykalnie zwiększając jego możliwości obronne w sytuacji zagrożenia. 

Zapewnia wyjątkową dawkę energii, podnosi sprawność narządów i zmysłów, sprawia że strach, zamiast paraliżować, mobilizuje. Działania adrenaliny doświadcza każdy człowiek, zarówno w sytuacjach codziennych (stres, pośpiech, choroba), jak też wyjątkowych (sporty ekstremalne, działania wojenne itd.). Jest ono całkowicie naturalne i pożądane, pozwala bowiem wyjść obronną ręką z najcięższych nawet opresji.  

Gdzie jest wytwarzana adrenalina?

Razem z innymi tego typu substancjami (noradrenalina, dopamina), syntezowana jest i uwalniana przez gruczoły dokrewne znajdujące się w takich miejscach, jak:

  • rdzeń nadnerczy,
  • komórki chromochłonne kłębka szyjnego,
  • komórki C tarczycy,
  • zakończenia włókien współczulnych.

Po zakończeniu syntezy adrenalina jest magazynowana w rdzeniu nadnerczy oraz pęcherzykach zakończeń nerwowych lub uwalniana do krwiobiegu. Na co dzień jej stężenie w osoczu jest bardzo niskie (poniżej 1 mmol/l), gwałtownie jednak rośnie w określonych sytuacjach. Jakich?

Kiedy aktywuje się hormon stresu?

Adrenalina jest jedną z tych substancji, które potocznie określa się mianem „hormonu stresu” (to samo pojęcie stosuje się także w odniesieniu między innymi do kortyzolu). Innym stosowanym pojęciem jest 3xF, od angielskiego fright, fight & flight(strach, walka, ucieczka). Ma to związek z mechanizmem jej aktywacji. 

Gwałtowny wyrzut adrenaliny do krwiobiegu następuje bowiem:

  • pod wpływem silnego czynnika stresującego,
  •  w sytuacjach zagrożenia,
  • w stanach zapalnych, chorobowych.

Adrenalina jest hormonem, który w reakcji na czynniki zagrażające bytowi, motywuje organizm do walki lub ucieczki, zapewniając skuteczną reakcję obronną. 

Jak objawia się działanie adrenaliny?

Działanie adrenaliny jest gwałtowne. Jej wyrzut w ułamku sekundy uruchamia szereg reakcji, które zapewniają człowiekowi oraz innym kręgowcom sprawność działania. Wymienić w tym kontekście można:

  • skurcz naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia krwi,
  • przyspieszenie akcji serca oraz zwiększenie jego pojemności minutowej, czego efektem jest wzrost ukrwienia i dotlenieniaposzczególnych narządów wewnętrznych,
  • rozszerzenie oskrzeli oraz rozluźnienie napięcia mięśni gładkich, zwiększające wydolność oddechową,
  • rozszerzenie źrenic, ułatwiające błyskawiczną rejestrację obrazu,
  • antagonizowanie działania insuliny i związane z tym chwilowe zwiększenie stężenia glukozy we krwi, podnoszące sprawność mózgu,
  • pobudzenie współczulnego układu nerwowego, zwiększenie szybkości przekazywania impulsów,
  • intensyfikacja spalania tkanki tłuszczowej – dodatkowa dawka energii niezbędnej do podjęcia wysiłku fizycznego.

Adrenalina jako lek

Adrenalina działa jako agonista receptorów α i β, łącząc się z nimi w układzie krążenia oraz oddechowym. Właściwość ta sprawiła, iż hormon ten zaczął być wykorzystywany do celów medycznych. Jest obecnie uznawana adrenalina za lek pierwszego lub drugiego rzutu w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia, gdy niezbędna jest błyskawiczna odpowiedź na:

  • wstrząs anafilaktyczny, będący reakcją zależną od przeciwciał IgE, na przykład po ukąszeniu owada czy w wyniku alergii na pyłkiroślin;
  • wstrząs anafilaktoidalny (reakcja niezależna od IgE), występujący na przykład po zażyciu leków;
  • wstrząs kardiogenny, związany z niedokrwieniem i niedotlenieniemorganów wewnętrznych, na skutek obniżenia pojemności minutowej serca;  częste powikłanie zawału serca.

Adrenalina w zastrzyku (ampułkostrzykawce)

W wyżej wymienionych sytuacjach podaje się adrenalinę w zastrzyku:

  • domięśniowo, 
  • podskórnie lub 
  • dożylnie. 

W standardowej sytuacji iniekcję wykonuje się za pomocą specjalnej ampułkostrzykawki. Wkłucie najlepiej jest wykonać w mięsień uda, po jego uprzednim rozmasowaniu. Ten właśnie sposób aplikacji pozwala osiągnąć efekt terapeutyczny w ciągu kilkudziesięciu sekund, a maksymalne stężenie hormonu we krwi osiągane jest już po 8 minutach (dla porównania – zastrzyk podskórny podobny rezultat przynosi dopiero po 34 minutach).

Adrenalina w ampułkostrzykawce dawkowana jest następująco:

  • dorośli – standardowo 0,30 mg, w razie konieczności można powtórzyć po 15 minutach,
  • dzieci o masie 10-25 kg - 0,15 mg,
  • dzieci ważące ponad 25 kg – 0,30 mg.

Ampułkostrzykawka jest rozwiązaniem niezwykle wygodnym i bezpiecznym w stosowaniu, dlatego może być używana samodzielnie lub z pomocą innych osób nie posiadających w tym zakresie żadnego przeszkolenia. Adrenalinę podaje się także dożylnie, taki zabieg przeprowadzany jest jednak wyłącznie w warunkach szpitalnych, zazwyczaj na oddziałach intensywnej terapii. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Barbara Lisowska, Małgorzata Olszewska, Adrenalina w ampułko-strzykawkach jako lek pierwszego rzutu w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego, Farmacja Współczesna, 2009; 2
  • Bronisław Bednarz, Wstrząs kardiogenny, Postępy Nauk Medycznych 2-3/2007
  • Agata Gołaszewska, Znaczenie adrenaliny w mechanizmie aktywacji ludzkich płytek krwi, Acta Haematologica Polonica 50(2), June 2019

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

Zamknij