Najzdrowsze miejsce w internecie

Adrenalina - działanie hormonu. Gdzie jest wytwarzana? Lek

Adrenalina (epinefryna) nazywana hormonem stresu, a także agresji, strachu, walki, ucieczki. Sprawia, że człowiek jest zdolny do działania nawet w sytuacji ekstremalnej. Dzięki swoim właściwościom, adrenalina jest także wykorzystywana jako lek ratujący życie w przypadku wstrząsów: anafilaktycznego, anafilaktoidalnego oraz kardiogennego.
Zastrzyk z adrenaliny
źródło:123RF
Spis treści

Co to jest adrenalina (epinefryna)?

Adrenalina (inna nazwa: epinefryna) jest naturalnym hormonem i neuroprzekaźnikiem, zaliczanym do grupy katecholamin, a więc pochodnych aminokwasu tyrozyny. Substancja ta odgrywa kluczową rolę w organizmie ludzkim, radykalnie zwiększając jego możliwości obronne w sytuacji zagrożenia. 

Zapewnia wyjątkową dawkę energii, podnosi sprawność narządów i zmysłów, sprawia że strach, zamiast paraliżować, mobilizuje. Działania adrenaliny doświadcza każdy człowiek, zarówno w sytuacjach codziennych (stres, pośpiech, choroba), jak też wyjątkowych (sporty ekstremalne, działania wojenne itd.). Jest ono całkowicie naturalne i pożądane, pozwala bowiem wyjść obronną ręką z najcięższych nawet opresji.  

Gdzie jest wytwarzana adrenalina?

Razem z innymi tego typu substancjami (noradrenalina, dopamina), syntezowana jest i uwalniana przez gruczoły dokrewne znajdujące się w takich miejscach, jak:

  • rdzeń nadnerczy,
  • komórki chromochłonne kłębka szyjnego,
  • komórki C tarczycy,
  • zakończenia włókien współczulnych.

Po zakończeniu syntezy adrenalina jest magazynowana w rdzeniu nadnerczy oraz pęcherzykach zakończeń nerwowych lub uwalniana do krwiobiegu. Na co dzień jej stężenie w osoczu jest bardzo niskie (poniżej 1 mmol/l), gwałtownie jednak rośnie w określonych sytuacjach. Jakich?

Kiedy aktywuje się hormon stresu?

Adrenalina jest jedną z tych substancji, które potocznie określa się mianem „hormonu stresu” (to samo pojęcie stosuje się także w odniesieniu między innymi do kortyzolu). Innym stosowanym pojęciem jest 3xF, od angielskiego fright, fight & flight(strach, walka, ucieczka). Ma to związek z mechanizmem jej aktywacji. 

Gwałtowny wyrzut adrenaliny do krwiobiegu następuje bowiem:

  • pod wpływem silnego czynnika stresującego,
  •  w sytuacjach zagrożenia,
  • w stanach zapalnych, chorobowych.

Adrenalina jest hormonem, który w reakcji na czynniki zagrażające bytowi, motywuje organizm do walki lub ucieczki, zapewniając skuteczną reakcję obronną. 

Jak objawia się działanie adrenaliny?

Działanie adrenaliny jest gwałtowne. Jej wyrzut w ułamku sekundy uruchamia szereg reakcji, które zapewniają człowiekowi oraz innym kręgowcom sprawność działania. Wymienić w tym kontekście można:

  • skurcz naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia krwi,
  • przyspieszenie akcji serca oraz zwiększenie jego pojemności minutowej, czego efektem jest wzrost ukrwienia i dotlenieniaposzczególnych narządów wewnętrznych,
  • rozszerzenie oskrzeli oraz rozluźnienie napięcia mięśni gładkich, zwiększające wydolność oddechową,
  • rozszerzenie źrenic, ułatwiające błyskawiczną rejestrację obrazu,
  • antagonizowanie działania insuliny i związane z tym chwilowe zwiększenie stężenia glukozy we krwi, podnoszące sprawność mózgu,
  • pobudzenie współczulnego układu nerwowego, zwiększenie szybkości przekazywania impulsów,
  • intensyfikacja spalania tkanki tłuszczowej – dodatkowa dawka energii niezbędnej do podjęcia wysiłku fizycznego.

Adrenalina jako lek

Adrenalina działa jako agonista receptorów α i β, łącząc się z nimi w układzie krążenia oraz oddechowym. Właściwość ta sprawiła, iż hormon ten zaczął być wykorzystywany do celów medycznych. Jest obecnie uznawana adrenalina za lek pierwszego lub drugiego rzutu w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia, gdy niezbędna jest błyskawiczna odpowiedź na:

  • wstrząs anafilaktyczny, będący reakcją zależną od przeciwciał IgE, na przykład po ukąszeniu owada czy w wyniku alergii na pyłkiroślin;
  • wstrząs anafilaktoidalny (reakcja niezależna od IgE), występujący na przykład po zażyciu leków;
  • wstrząs kardiogenny, związany z niedokrwieniem i niedotlenieniemorganów wewnętrznych, na skutek obniżenia pojemności minutowej serca;  częste powikłanie zawału serca.

Adrenalina w zastrzyku (ampułkostrzykawce)

W wyżej wymienionych sytuacjach podaje się adrenalinę w zastrzyku:

  • domięśniowo, 
  • podskórnie lub 
  • dożylnie. 

W standardowej sytuacji iniekcję wykonuje się za pomocą specjalnej ampułkostrzykawki. Wkłucie najlepiej jest wykonać w mięsień uda, po jego uprzednim rozmasowaniu. Ten właśnie sposób aplikacji pozwala osiągnąć efekt terapeutyczny w ciągu kilkudziesięciu sekund, a maksymalne stężenie hormonu we krwi osiągane jest już po 8 minutach (dla porównania – zastrzyk podskórny podobny rezultat przynosi dopiero po 34 minutach).

Adrenalina w ampułkostrzykawce dawkowana jest następująco:

  • dorośli – standardowo 0,30 mg, w razie konieczności można powtórzyć po 15 minutach,
  • dzieci o masie 10-25 kg - 0,15 mg,
  • dzieci ważące ponad 25 kg – 0,30 mg.

Ampułkostrzykawka jest rozwiązaniem niezwykle wygodnym i bezpiecznym w stosowaniu, dlatego może być używana samodzielnie lub z pomocą innych osób nie posiadających w tym zakresie żadnego przeszkolenia. Adrenalinę podaje się także dożylnie, taki zabieg przeprowadzany jest jednak wyłącznie w warunkach szpitalnych, zazwyczaj na oddziałach intensywnej terapii. 

Czytaj też:

Czytaj również

Bibliografia

  • Barbara Lisowska, Małgorzata Olszewska, Adrenalina w ampułko-strzykawkach jako lek pierwszego rzutu w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego, Farmacja Współczesna, 2009; 2
  • Bronisław Bednarz, Wstrząs kardiogenny, Postępy Nauk Medycznych 2-3/2007
  • Agata Gołaszewska, Znaczenie adrenaliny w mechanizmie aktywacji ludzkich płytek krwi, Acta Haematologica Polonica 50(2), June 2019
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Kamfora: działanie, zastosowanie i właściwości. Jaki olejek?
Olejek kamforowy w szklanych butelkach
Przeczytaj artykuł
Metamizol - działanie, dawkowanie i cena. Jak stosować?
Kobieta z bólem brzucha
Przeczytaj artykuł
Metformina - działanie, dawkowanie i skutki uboczne. Cena
Kobieta mierzy poziom glukozy we krwi
Podobne artykuły
Mometazon - dawkowanie i skutki uboczne. Czy to steryd?
Naproksen - działanie i dawkowanie. Czy jest bezpieczny?
Risperidon - działanie i skutki uboczne. Na co pomaga?
Indapamid - działanie i skutki uboczne leków
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Ból gardła u dziecka? 🤒
Sprawdź, co pomaga!