Znajdź chorobę

Guz tyreotropinowy (nadczynność przysadki mózgowej) - objawy i leczenie

Guz tyreotropinowy powstaje z komórek wydzielających hormon TSH. Objawia się tak jak nadczynność tarczycy: zmęczeniem, kołataniem serca, drżeniem kończyn, chudnięciem, a także wypadaniem włosów. Najczęstszym sposobem leczenia jest operacyjne usunięcia guza.

Guz tyreotropinowy zbudowany jest z komórek przedniego płata przysadki mózgowej, wydzielających tyreotropinę – TSH. Hormon ten odpowiada za pobudzenie komórek tarczycy do podziałów i produkcji hormonów tarczycowych. Nadmiar uwalnianego przez przysadkę TSH prowadzi do wtórnej nadczynności tarczycy.Guz tyreotropinowy występuje zazwyczaj u osób w średnim wieku i stanowi około 1% wszystkich guzów przysadki.

Czym jest przysadka mózgowa?

Przysadka mózgowa to jeden z najważniejszych gruczołów dokrewnych – a więc narządów wydzielających hormony do krwi - w organizmie człowieka. Położona jest w środkowym dole czaszkowym, w zagłębieniu zwanym siodłem tureckim. Po obu stronach przysadki znajdują się zatoki jamiste, w których biegną naczynia tętnicze, żylne oraz nerwy odpowiedzialne za ruchy gałek ocznych i unerwienie czuciowe twarzy.

Powyżej przysadki znajduje się miejsce, w którym krzyżują się włókna nerwów wzrokowych. Znajomość anatomii okolicy przysadki jest ważna, gdyż w chorobach przysadki mózgowej przebiegających z powiększeniem jej rozmiarów zajęte są również struktury sąsiadujące, co powoduje konkretne objawy kliniczne.

Przysadka mózgowa zbudowana jest z dwóch płatów: przedniego i tylnego.

1. Płat przedni, zwany gruczołowym, zawiera pięć typów komórek, produkujących hormony. Są to tzw. hormony tropowe, które wpływają na funkcje innych gruczołów dokrewnych. Należą tu:

  • adrenokortykotropina (ACTH), regulująca funkcję nadnerczy i produkcję kortyzolu,
  • tyreotropina (TSH), która wpływa na czynność tarczycy, gonadotropiny (FSH, LH), dla których narządami docelowymi są jądra i jajniki,
  • prolaktyna (PRL), regulująca laktację oraz somatotropina, czyli hormon wzrostu (GH).

2. Tylny płat przysadki, zwany nerwowym, zbudowany jest z zakończeń komórek nerwowych podwzgórza, z którym przysadka połączona jest za pomocą lejka. W tej części przysadki magazynowane są dwa hormony wytwarzane w podwzgórzu i transportowane do płata tylnego:

  • wazopresyna 
  • oksytocyna.

Przysadka mózgowa i podwzgórze wpływają wzajemnie na swoją funkcję, tworząc układ podwzgórzowo – przysadkowy.

Choroby przysadki mózgowej 

Choroby przysadki to bardzo różnorodna grupa schorzeń. Ich objawy mogą wynikać z nadmiaru hormonów, co ma miejsce w przypadku czynnych hormonalnie guzów przysadki; mogą też być spowodowane jedynie uciskiem guza przysadki na struktury otaczające.

Inna grupa chorób wiąże się z niedoborem hormonów przysadkowych, występującym w niedoczynności przysadki o różnorodnym podłożu (urazy, niedokrwienie, nowotwór). Do chorób przysadki mózgowej zaliczamy też moczówkę prostą, czyli schorzenie prowadzące do zaburzeń zagęszczania moczu wskutek niedoborów wazopresyny.

Guzy przysadki stanowią około 10% wszystkich guzów mózgu. Możemy je podzielić:

  • na nieczynne hormonalnie, które dają objawy wynikające głównie z ucisku znajdujących się w pobliżu nerwów i naczyń
  • na guzy produkujące hormony. W zależności od rodzaju produkowanego hormonu wyróżniamy
    • guzy prolaktynowe,
    • guzy wydzielające hormon wzrostu, które prowadzą do choroby zwanej akromegalią,
    • guzy wydzielające ACTH, które leżą u podłoża choroby Cushinga,
    • guzy gonadotropinowe oraz tyreotropinowe.

Guz tyreotropinowy - objawy

Objawy nadczynności tarczycy:

  • zmęczenie, mała tolerancja wysiłku,
  • spadek masy ciała przy wzroście apetytu,
  • nietolerancja ciepła,
  • drażliwość, problemy z koncentracją,
  • drżenie kończyn,
  • ciepła, aksamitna, wilgotna skóra,
  • wypadanie włosów,
  • kołatanie serca,
  • duszność,
  • biegunka.

Objawy wynikające z miejscowego wzrostu guza:

  • bóle głowy,
  • zawężenie pola widzenia.

Ponadto może pojawić się spadek libido i potencji u mężczyzn oraz brak miesiączki u kobiet.

Guz tyreotropinowy - przyczyny i wizyta u lekarza

Przyczyną jest gruczolak, zbudowany z komórek wydzielających TSH. Zazwyczaj ma twardą, włóknistą budowę, osiąga duże rozmiary i nacieka otaczające struktury.

Choroby przysadki mogą manifestować się w rozmaity sposób, co sprawia, że zanim zostanie wykryta przyczyna objawów, pacjent może trafić do okulisty, neurologa czy internisty. Jednak osobą, która powinna prowadzić leczenie pacjenta z chorobą przysadki jest endokrynolog. Przed wizytą u lekarza pacjent powinien dowiedzieć się jak najwięcej na temat istoty swojej choroby, jej możliwych przyczyn i przebiegu, aby lepiej zrozumieć sugestie lekarza co do postępowania terapeutycznego. W tym celu można korzystać z literatury medycznej oraz medycznych portali internetowych.

A oto kilka pytań, które warto zadać już w trakcie samej rozmowy z lekarzem:

  • Czy objawy choroby mogą się nasilać?
  • Czy leczenie spowoduje całkowite ustąpienie objawów?
  • Jakie są działania niepożądane stosowanych metod leczniczych?
  • Czy leczenie wymaga hospitalizacji?
  • Czy konieczne są badania kontrolne?
  • Jak długo trwa leczenie?
  • Jakie są koszty leczenia?
  • Czy są objawy, których zaobserwowanie powinno zostać natychmiast zgłoszone lekarzowi?
  • Gdzie można uzyskać całodobową pomoc w razie zaostrzenia się choroby?
  • Czy można zmniejszyć objawy choroby odpowiednią dietą lub stylem życia?
  • Czy można zapobiegać nawrotom choroby?
  • Czy schorzenie jest dziedziczne?

Objawy nadczynności tarczycy wynikają ze wzrostu stężenia hormonów tarczycowych, których nadprodukcja spowodowana jest nadmiarem przysadkowego TSH. Objawy te mają różne nasilenie i często są przysłonięte przez objawy neurologiczne. Ból głowy jest skutkiem wzrostu guza wewnątrz czaszki, co prowadzi do podwyższenia ciśnienia śródczaszkowego. Ucisk guza na włókna nerwu wzrokowego krzyżujące się nad przysadką powoduje powstanie ubytków w polu widzenia.

Guz tyreotropinowy - diagnostyka

Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne i obrazowe.

  • Badania laboratoryjne - stwierdzenie wysokiego stężenia hormonów tarczycy we krwi przy równoczesnym wysokim stężeniu TSH wskazuje na obecność guza tyreotropinowego. W chorobie tej często produkowane są niekompletne cząsteczki TSH; duże ilości takich niekompletnych cząsteczek potwierdzają rozpoznanie.
  • Badania obrazowe - w tomografii komputerowej lub rezonansie magnetycznym można wykazać obecność guza przysadki.

Guz tyreotropinowy - leczenie

Polega na operacyjnym usunięciu guza z dostępu przez zatokę klinową. Przed zabiegiem podaje się leki z grupy analogów somatostatyny, aby uzyskać normalizację stężenia hormonów tarczycy oraz doprowadzić do zmniejszenia masy guza. Ze względu na duże rozmiary guza, jego włóknisty charakter i częste zajęcie otoczenia przysadki, skuteczność leczenia operacyjnego jest niewielka – wynosi 30-40%.

Bibliografia

  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne,,
  • Wolff H. P., Weihrauch T. R.,Terapia internistyczna,,
  • Herold G.,Medycyna wewnętrzna ,,
  • Bar-Andziak E. i wsp. ,Endokrynologia – skrypt WUM,,
  • Thor P.,Podstawy patofizjologii człowieka,,
  • Traczyk W.,Diagnostyka czynnościowa człowieka. Fizjologia stosowana,,