Znajdź chorobę

Czerniak złośliwy - objawy, leczenie, rokowania, przerzuty

Czerniak jest najbardziej złośliwym i najczęściej występującym nowotworem skóry. Główną przyczyną jego powstawania jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV. Jeśli zostanie wykryty w początkowym stadium może zostać całkowicie wyleczony, dlatego tak ważna jest profilaktyka czerniaka.

Spis treści

Czerniak jest jednym z częstszych nowotworów skóry, spośród nich najbardziej złośliwym. Wywodzi się z komórek barwnikowych skóry, tzw. melanocytów. W równym stopniu dotyczy mężczyzn i kobiet. Zgodnie z najnowszymi badaniami zachorowalność (czyli liczba nowych przypadków choroby na 100 tysięcy osobników w populacji w danym przedziale czasowym, zwykle roku) na ten nowotwór w Polsce jest względnie niska w porównaniu z krajami o dużym stopniu nasłonecznienia w ciągu roku, jak np. Australia, zwykle około 3 nowych przypadków na 100 tysięcy osób na rok.

Czerniak - co to jest?

Skóra każdego zdrowego człowieka składa się z trzech podstawowych warstw, idąc od najbardziej zewnętrznej jest to:

  • naskórek,
  • skóra właściwa
  • tkanka podskórna.

Dodatkowo w każdej z nich można wyróżnić kilka kolejnych. Proces rozrostowy w czerniaku odbywa się w najgłębszej warstwie naskórka, tzw. warstwie podstawnej. Obok szeregu innych komórek zlokalizowane są tam również melanocyty. Ich liczba zmienia się w zależności od obszaru skóry. Odpowiedzialne są za produkcję barwnika, tzw. melaniny. To ona przyczynia się do powstania brązowego zabarwienia skóry podczas i po opalaniu. Czerniak lokalizuje się w każdym obszarze skóry, wywodzić się może zarówno ze skóry niezmienionej chorobowo, jak i z istniejących wcześniej znamion barwnikowych.

Wyróżnia się 5 głównych typów czerniaka złośliwego:

  • wywodzący się z plam soczewicowatych – należy do odmiany łagodnej, lokalizuje się głównie w obrębie twarzy i w obrębie wszystkich innych obszarów odsłoniętych (czyli takich, które dostępne są dla promieni słonecznych), rozwijają się przez wiele lat;
  • umiejscowiony na kończynach wychodzący z plam soczewicowatych (tzw. akralny) – stosunkowo rzadka odmiana, zajmuje okolice okołopaznokciowe dłoni i stóp, rozwija się wolno (nawet kilka lat) i może się to zakończyć całkowitym zniszczeniem płytki paznokciowej zajętego palca;
  • szerzący się powierzchownie – najczęstszy typ nowotworu, zwykle wywodzi się ze znamion barwnikowych, również tych atypowych (czyli takich, w których podczas badania mikroskopowego, stwierdzono cechy mogące szczególnie predysponować do rozwoju nowotworu), zwykle u osób w średnim wieku, najczęściej lokalizuje się w obrębie środkowych i dolnych partii ciała (tułów i kończyny dolne), rozwija się stosunkowo wolno;
  • guzkowy – odmiana spotykana rzadziej, jest za to groźniejsza od wyżej wymienionych, w równym stopniu może się rozwijać ze skóry zdrowej oraz ze znamion barwnikowych, zwykle lokalizuje się w obrębie głowy, karku i pleców, rozwija się zdecydowanie szybciej niż pozostałe odmiany, nawet w ciągu jednego roku;
  • bezbarwnikowy – najrzadszy i jednocześnie najgroźniejszy z wszystkich typów czerniaka, swój obraz zawdzięcza zmniejszonej produkcji melaniny przez komórki nowotworowe.

Czerniak - jak powstaje?

Za główny czynnik powodujący powstanie czerniaka złośliwego uważa się promieniowanie UV. W melanocytach, tak jak w większości komórek organizmu człowieka, zawarty jest indywidualny dla każdej osoby materiał genetyczny w postaci łańcucha DNA. Szereg czynników, w tym promieniowanie UV, wpływają na niego negatywnie do tego stopnia, że pomimo obecności systemów naprawczych dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia DNA (tzw. mutacji). W normalnych warunkach odkrycie mutacji i brak możliwości jej usunięcia doprowadza do uruchomienia mechanizmów śmierci komórki (tzw. apoptozy), jednego z elementów obrony organizmu przed rozplemem nieprawidłowych, „chorych” komórek. Jednak geny odpowiedzialne za ten mechanizm również mogą ulec uszkodzeniu.

Komórka, w której zlokalizowany jest wadliwy materiał nadal podlega podziałom przenosząc zmutowane informacje na komórki potomne. Jest to podstawa transformacji prawidłowych melanocytów, obecnych w skórze każdego zdrowego człowieka, w melanocyty nowotworowe, charakterystyczne dla czerniaka (tzw. transformacja złośliwa).  Procesy te obserwuje się ze wzmożoną intensywnością u osób szczególnie predysponowanych do rozwoju choroby:

  • jasną karnacją,
  • niebieskimi oczami,
  • rudymi włosami,
  • skłonnością do piegów,
  • ze schorzeniami genetycznymi,
  • obecnością znamion barwnikowych.

Proces uszkodzenia materiału genetycznego zachodzić może z większą łatwością, a jednoczesne, znaczne osłabienie mechanizmów naprawczych finalnie przyczynia się do zwiększenia zachorowalności w tej grupie.

Oprócz bezpośredniego wpływu promieniowania na melanocyty zaobserwowano też ingerencję w elementy odpowiedzi immunologicznej w obrębie skóry. U osób chorych zostaje ona znacznie osłabiona. Czerniak jest nowotworem immunogennym, znaczy to, że po kontakcie elementów jego budowy (np.: białek zawartych w błonie komórkowej) z komórkami układu immunologicznego, powstają specyficzne przeciwciała, mające za zadanie ograniczyć lub zahamować rozwój nowotworu. W wyniku osłabienia mechanizmów odporności przeciwciała nie są wytwarzane w odpowiedniej liczbie, co umożliwia rozplem komórek nowotworowych i powiększanie się czerniaka. Potwierdza to częstsze występowanie i szybszy postęp choroby u osób z obniżoną odpornością.

Czerniak złośliwy - jak rozpoznać?

Nowotwór rozwija się zarówno na podłożu wcześniej istniejących znamion, jak i w obrębie skóry nie zmienionej. Biorąc pod uwagę pierwszą możliwość wymienia się kilka cech pozwalających podejrzewać transformację w kierunku czerniaka złośliwego:

  • zmiana kształtu znamiona – im większą cechuje się asymetrią, tym silniejsze podejrzenie rozwijającego się nowotworu;
  • pojawienie się nieregularnego ograniczenia – może być poszarpane, nieostre czy tzw. wielocykliczne;
  • pojawienie się nieregularnego zabarwienia – nowe, wcześniej nie zauważone, obszary czarne, niebieskie, różne odcienie brązu, czarno-różowe, częste przejaśnienia w części środkowej świadczące o regresji zmiany, wyraz miejscowej reakcji zapalnej;
  • zwiększenie rozmiaru zmiany – istotna dla diagnostyki i rokowania jest średnica powyżej 6 mm, ważna jest też szybkość z jaką dochodzi do zwiększenia rozmiarów, charakterystyczna dla poszczególnych odmian czerniaka (patrz wyżej punkt Opis choroby);
  • pojawienie się czerwonej lub różowej obwódki zapalnej dookoła zmiany – jest wyrazem aktywności komórek układu immunologicznego i rozwoju lokalnego odczynu zapalnego w odpowiedzi na kontakt z obcymi antygenami (pochodzącymi z komórek nowotworowych);
  • okolica zmiany razem z jej podstawą może stać się zgrubiała i twardsza od otaczającej zdrowej skóry – jest to spowodowane, podobnie jak wymienione wyżej zaczerwienienie, napływem komórek zapalnych.

Pojawienie się zmian w obrębie zdrowej dotychczas skóry, których istnienia wcześniej nie zanotowano, a posiadających podobne cechy, również przemawiać może za transformacją w kierunku czerniaka i w tym samym stopniu podlegają dalszej szczegółowej diagnostyce.



Bibliografia

  • Ashton R., Leppard B., Diagnostyka różnicowa w dermatologii,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa,2009
  • Gołucki Z., Łańcucki J.,Farmakoterapia chorób skóry. Leki zewnętrzne,Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich,Warszawa,1993
  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom II,Medycyna Praktyczna,Kraków,2006
Pytanie: Jak często sprawdzasz swój poziom cukru?

  Kontroluję go regularnie

  Sprawdzam, przy okazji innych badań/zabiegów

  Zdarzyło mi się raz może dwa

  Nigdy nie sprawdzałem/łam