Rekordowa liczba zwolnień L4 od psychiatry. Polacy nie wytrzymują presji. Sprawdź❗
Rekordowa liczba zwolnień L4 od psychiatry. Polacy nie wytrzymują presji. Sprawdź❗
Rekordowa liczba zwolnień L4 od psychiatry. Polacy nie wytrzymują presji. Sprawdź❗

Olej z rokitnika - poznaj jego właściwości i sprawdź, jakie ma dawkowanie

Olej z rokitnika jest produktem o wielu właściwościach leczniczych. Nie tylko wspiera odporność, ale łagodzi także stany zapalne przewodu pokarmowego, wspomaga pracę serca i działa antybakteryjnie. Przeczytaj, na czym polega fenomen tej bomby zdrowotnej.
Pomarańczowe owoce rokitnika
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Olej z rokitnika to ceniony naturalny produkt, wspierający organizm w walce z licznymi dolegliwościami. Znany już w starożytności wykorzystywany był nie tylko w celach kosmetycznych, ale także w leczeniu żołądka, wątroby i dróg oddechowych.
  • Posiada ponad 190 bioaktywnych substancji, w tym witaminy, mikroelementy, nienasycone kwasy tłuszczowe oraz kwasy organiczne.
  • Zaletą tego produktu jest możliwość samodzielnego zrobienia w warunkach domowych w prosty i szybki sposób.
Spis treści

Reklama

Olej z rokitnika - czyli z czego?

Rokitnik zwyczajny, zwany również pospolitym, to nie tylko ozdobny krzew, ale także roślina lecznicza należąca do rodziny oliwkowatych. Jego działanie prozdrowotne doceniali już ludzie żyjący w średniowieczu, stosując tę roślinę do leczenia ran.

Do Europy rokitnik sprowadził Aleksander Wielki. Łacińska nazwa „Hippophae rhamnoides” oznacza w dosłownym tłumaczeniu „lśniący błyszczący koń”. Już w tamtych czasach zauważono, że pojenie koni wywarami z liści i gałęzi rokitnika gwarantowało lśniącą i zdrową sierść.

W Europie i w Azji rośnie głównie w dolinach rzek lub na wybrzeżach morskich. W Polsce roślina występuje na wydmach lub klifach wzdłuż linii brzegowej Bałtyku i na tych terenach objęta jest ochroną.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie gatunkowej ochrony roślin rokitnik został zaliczony do ochrony częściowej.

Olej z rokitnika, pozyskiwany z nasion lub owoców posiada wiele dobroczynnych właściwości. Pierwszy sposób produkcji (z nasion) jest najczęściej wykorzystywany w warunkach przemysłowych. Drugi sposób

(z owoców) jest prosty do zastosowania w warunkach domowych.

Wystarczy miąższ wytworzony z żółto-pomarańczowych jagód pozostawić w ciemnym miejscu, a po dobie olej, gotowy do zebrania, wypływa na wierzch.

Reklama

Właściwości oleju z rokitnika

Prozdrowotne działanie oleju z rokitnika wynika głównie z cennych składników odżywczych tej rośliny. Olej pozyskiwany z owoców bądź liści posiada w swoim składzie ogromne ilości witaminy C, sporą dawkę witaminy B, E, F, K i P.

Dodatkowo zawiera prowitaminy - głównie A i D. Pozytywne właściwości oleju rokitnikowego wynikają także z zawartości garbników, które działają antybakteryjnie oraz kwasów omega 3, 6 i 9, białka, związków mineralnych, błonnika, karotenoidów i fosfolipidów.

Zbiór takich składników (ponad 190 bioaktywnych substancji) sprawia, iż olej ten jest cennym wsparciem dla pracy i ochrony naszego organizmu.

Właściwości oleju z rokitnika można podzielić na dwie kategorie - leczniczą i kosmetyczną.

Główne właściwości lecznicze (wewnętrzne) to:

  • zwiększanie odporności organizmu,
  • pobudzanie organizmu do obrony przed drobnoustrojami,
  • przyspieszanie gojenia się ran,
  • usprawnianie metabolizmu,
  • łagodzenie stanów zapalnych,
  • wspieranie odbudowy śluzówki,
  • działanie przeciwnowotworowe, dodatkowo także chroni zdrowe tkanki przed szkodliwym działaniem radioterapii,
  • działanie antybakteryjne i antywirusowe,
  • obniżanie poziomu „złego” cholesterolu,
  • zapobieganie awitaminozie,
  • uszczelnianie i uelastycznianie naczyń krwionośnych,
  • obniżanie ciśnienia krwi.

Główne właściwości kosmetyczne (zewnętrzne) to:

  • działanie przeciwutleniające,
  • ochrona skóry przed szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego,
  • wsparcie w likwidacji przebarwień,
  • działanie przeciwzmarszczkowe,
  • wzmocnienie syntezy kolagenu,
  • zapobieganie nadmiernemu wypadaniu włosów.

Reklama

Na co pomaga olej z rokitnika?

Olej rokitnikowy jest skutecznym wsparciem organizmu w wielu chorobach.

Olej z rokitnika pomaga na:

  • refluks - działanie kwasu omega 7, zawartego w rokitniku łagodzi podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz wspiera proces leczenia owrzodzeń,
  • zaparcia - w tym przypadku olej przyspiesza przemianę materii,
  • jelita - dzięki zawartości kwasu linolowego, który wspiera leczenie stanów zapalnych i wrzodów (głównie jelita grubego),
  • twarz - olej, jako składnik produktów do ochrony skóry twarzy chroni ją przed promieniowaniem słonecznym i likwiduje przebarwienia oraz działających przeciwzmarszczkowo i ujędrniająco,
  • dermatozy (skóry suche, szorstkie i łuszczące) - olej mobilizuje te typy skóry do tworzenia nowego naskórka i gojenia ran,
  • trądzik - poprzez działanie oleju rokitnikowego zmiany trądzikowe są minimalizowane, a praca gruczołów łojowych stabilizowana,
  • włosy - pielęgnacja olejem regenerując strukturę włosa i wzmacnia cebulki w czasie procesu olejowania,
  • wzrok - dzięki zawartości barwników karotenowych, które wspierają pracę żółtej plamki oka, odpowiedzialnej za ukrwienie i ostrość widzenia,
  • helicobacter pojawiający się w kwaśnym środowisku śluzówki żołądka - tutaj olej działa ochronnie,
  • hemoroidy (żylaki odbytu) - dzięki zawartości karotenoidów i witaminy E w oleju możliwy jest proces zapobiegania dalszego uszkodzenia śluzówki odbytu i gojenia krwawiących hemoroidów,
  • blizny - dzięki zdolnościom regenerującym oleju na skórę, działa on na blizny odkażająco, przeciwzapalnie i ściągająco,
  • rany - dzięki wysokiemu stężeniu kwasu palmitynowego,
  • cerę naczynkową - dzięki zawartości witaminy E i flawonoidów,
  • gardło - poprzez dezynfekcję i stymulowanie śluzówki gardła do regeneracji,
  • nadżerkę - dzięki właściwościom przeciwzapalnym,
  • zapalenie pochwy - z uwagi na zawartość kwasów organicznych i garbników,
  • obniżenie ciśnienia krwi - dzięki zawartości kwasu askorbinowego,
  • obniżenie poziomu cholesterolu - dzięki kwasom tłuszczowym omega 3 i 6.

Dalszą część artykułu znajdziesz pod sekcją "Pytania do eksperta"

Pytania do eksperta
Wojciech Ziółkowski
Wojciech Ziółkowski
Magister Farmacji
01
Co lepsze - olej czy sok z rokitnika?
To zależy. Olej ma więcej kwasów Omega 3 i 6- lepiej działa na układ odpornościowy. Sok z kolei posiada więcej witamin i składników odżywczych, dzięki czemu korzystnie wpływa na układ pokarmowy.
02
Czy olej z rokitnika można pić na czczo?
Można to praktykować w przypadku wystąpienia zapalenia, czy wrzodów żołądka. Olej z rokitnika będzie wtedy łagodził te przykre objawy. W innym przypadku lepiej stosować go z lub po posiłku.
03
Czy olej z rokitnika pomaga na refluks?
W pewnym umiarkowanym stopniu tak. Nie można go jednak stosować zbyt długo. Jeśli refluks nie mija po kilku dniach stosowania oleju z rokitnika, należy udać się do lekarza.
04
Kto nie może pić oleju z rokitnika?
Osoby uczulone na ten preparat, bądź jakiekolwiek substancje pomocnicze, a także osoby z bardzo silnym stanem zapalnym trzustki, wątroby, pęcherzyka żółciowego, a także pacjenci z kamicą nerkową, cukrzycą czy leczeni przy pomocy leków rozrzedzających krew.
05
Kiedy pić olej z rokitnika?
Najlepiej go pić w okresie jesienno-zimowym, kiedy jest zwiększone ryzyko na zachorowanie na przeziębienie czy grypę. Olej z rokitnika działa korzystnie na nasz układ odpornościowy, więc najlepiej go spożywać właśnie w sezonie infekcyjnym.

Reklama

Jak stosować olej z rokitnika?

Zastosowanie oleju z rokitnika (zewnętrzne lub wewnętrzne) może mieć różne formy w zależności od rodzaju dolegliwości, które chcemy „zlikwidować” przy użyciu tego naturalnego produktu.

Oto kilka sposobów na użycie olejku z rokitnika:

  • do picia - przede wszystkim przy chorobach układu pokarmowego, takich jak wrzody żołądka, dwunastnicy czy stany zapalne. Picie oleju ma na celu głównie zmniejszenie bólu lub wsparcie gojenia wrzodów i nadżerek. Olej z rokitnika można pić codziennie w dawkach skonsultowanych z lekarzem lub zalecanych przez producentów tego naturalnego środka. Szczególna ostrożność zalecana jest kobietom w ciąży i matkom karmiącym,
  • na skórę - antyoksydanty zawarte w tym oleju chronią skórę przed negatywnym działaniem wolnych rodników i spowalniają procesy starzenia. Bogactwo kwasów tłuszczowych jest wsparciem dla procesu wygładzania skóry i łagodzenia przebarwień. Dodatkowo olej nawilża skórę. Kilka kropli można także dodawać do kremów,
  • dopochwowo - czopki z koncentratem oleju z rokitnika działają przeciwzapalnie, przeciwbólowo i bakteriostatyczne. Minimalizują dolegliwości w przebiegu żylaków odbytu, regenerują błony śluzowe w kanale odbytu i odbytnicy. Takie skuteczne działanie dopochwowe olej zawdzięcza zawartym w rokitniku karotenoidom, witaminie E i kwasom, głównie palmitynowemu,
  • na powieki - przeciwutleniacze i kwas a-linolenowy wspierają nawilżenie oka i zmniejszają stan zapalny, pozytywnie wpływają na warstwę lipidową filmu łzowego. W przypadku oka zalecana jest jednak szczególna ostrożność - stosowanie oleju bezpośrednio na powieki może u niektórych osób wywołać reakcje alergiczną. Warto swoje wątpliwości skonsultować z lekarzem,
  • na włosy - olej jest skutecznym środek do olejowania włosów.

     Olej z rokitnika należy zażywać zgodnie z zaleceniami lekarza lub producenta produktu. Najczęściej jest to kilka kropli do maksymalnie 5 ml. W zależności od rodzaju kuracji przyjmujemy olej maksymalnie 3 razy dziennie, ale zasady dawkowania są zawsze precyzyjnie określone w ulotkach informacyjnych konkretnych produktów. Sposób zażywania oleju sporządzonego samodzielnie warto także skonsultować ze specjalistą.      

Jak stosować olej z rokitnika na żołądek?

Właściwości prozdrowotne rokitnika skutecznie wspierają leczenie dolegliwości układu pokarmowego.

Dzięki zawartości aktywnych biologicznie składników, jak garbniki, witaminy, związki fenolowe i nienasycone kwasy tłuszczowe olej z rokitnika jest głównie stosowany:

  • na zapalenie żołądka - w tym przypadku olej jednocześnie dba o jakość śluzu w żołądku i chroni błonę śluzową na jego wewnętrznych ścianach, zabezpiecza ją także przed negatywnym działaniem kwasów żołądkowych,
  • na wrzody - ta dolegliwość objawia się w postaci ran (ubytków) w błonie śluzowej żołądka. Zmiany otoczone są naciekiem zapalnym. Olej z rokitnika osłabia działanie soków żołądkowych, wspomaga ochronę żołądka i zapobiega dalszemu rozwojowi stanów zapalnych (w tym także wrzodów). Olej łagodzi także ból, jaki wywołuje owrzodzenie żołądka oraz goi pękające wrzody.

Reklama

Olej z rokitnika - opinie lekarzy. Jaki wybrać?

Pozytywne działania naturalnych produktów znane są od lat dzięki ich szerokiemu zastosowaniu w medycynie ludowej.

Opinie lekarzy na temat oleju z rokitnika są w większości pozytywne. Rokitnik posiada szereg prozdrowotnych właściwości, które wykorzystywane są nie tylko do poprawy kondycji zdrowotnej, ale także w szeroko pojętej kosmetyce.

Dzięki zawartości bioaktywnych związków we wszystkich swoich częściach, rokitnik znalazł zastosowanie w wielu dziedzinach. Olej rokitnikowy syberyjski ma bogaty skład, a zawartość witaminy C jest znacznie wyższa niż w przypadku cytryny czy pomarańczy.

Nazywany jest także „złotem Syberii”, ponieważ na Syberii można spotkać go w naturalnej i czystej postaci. Pozytywne opinie na temat oleju z rokitnika wynikają głównie z faktu, iż jako nieliczna roślina ta posiada w swoim miąższu olej oraz dużą zawartość antyoksydantów i witamin.

Jaki wybrać olej z rokitnika? Najlepiej ocenianym jest olej wyprodukowany z tak zwanej pulpy owocowej, czyli pozyskany z miąższu owoców.

Taka postać jest bogata w bioaktywne składniki, takie jak witamina E, beta-karoten, sterole i kwas omega 7. Pulpa owocowa zawiera także znacznie więcej fitosteroli, obniżających poziom cholesterolu niż nasiona.  

Reklama

Przeciwwskazania do stosowania oleju z rokitnika

Wyciąg z rokitnika, w tym także olej może u niektórych osób wywołać niepożądane objawy. Olej z rokitnika jest uznawany za bezpieczny w przypadku stosowania zewnętrznego lub wewnętrznego, ale jak każdy produkt naturalny może być szkodliwy w indywidualnych przypadkach.

Głównymi przeciwwskazaniami do stosowania oleju z rokitnika są:

  • ostre stany zapalne trzustki,
  • silny stan zapalny wątroby,
  • ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego,
  • kamica żółciowa,
  • nawracająca zgaga,
  • alergia na rokitnika,
  • zaburzenia krzepnięcia krwi, szczególnie przy przyjmowaniu leków rozrzedzających krew,
  • cukrzyca z uwagi na niebezpieczeństwo zbytniego obniżenia poziomu cukru we krwi.

Kwas szczawiowy, zawarty w rokitniku może sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych lub pogorszyć stan pacjenta zmagającego się już z tą przypadłością. Z tego powodu picie oleju z rokitnika nie jest zalecane osobom z kamicą nerkową.

Nie ma przeciwwskazań do picia oleju z rokitnika przez kobiety w ciąży, ale zawsze trzeba skonsultować przyjmowanie takiego produktu (nawet naturalnego) z lekarzem, szczególnie, gdy wcześniej rokitnik nie był elementem diety.

W ciąży rokitnik nie powinien być przyjmowany w zbyt dużych dawkach, ale o tym także powinien zdecydować lekarz. Taka ostrożność zalecana jest również w trakcie karmienia piersią.

Sporo wątpliwości budzi podawanie oleju z rokitnika dzieciom. Wydawałoby się, że można stosować go bez ograniczeń, skoro przyszła mama może pić taki olej z korzyścią dla siebie i nienarodzonego jeszcze maluszka.

Lekarze zalecają jednak podawanie oleju rokitnikowego od 12 roku życia. W większości ulotek informacyjnych gotowego już oleju wskazana jest właśnie taka granica wiekowa.

Stosując olej z rokitnika należy wnikliwe obserwować reakcję swojego organizmu - nie tylko na samo działanie produktu, ale także na liczbę dawek. Przy niepokojących objawach konieczna jest konsultacja medyczna, samodzielne ograniczenie dawek może nie przynieść pozytywnych rezultatów.

Reklama

Dawkowanie oleju z rokitnika

Dawkowanie oleju z rokitnika zależy od celu, jakiemu ma służyć ten produkt oraz postaci, w jakiej został wyprodukowany (płynnej lub w kapsułkach).

W postaci płynnej najczęściej zalecaną dawką jest od kilku kropel do 10 ml dziennie, głównie przed posiłkiem. Taka dawka może być przyjmowana jednorazowo lub można rozłożyć ją na 3 części w ciągu całego dnia.

Oczywiście należy pamiętać o przeciwwskazaniach i nie spożywaniu oleju w zbyt dużych dawkach, aby nie wywołać niepożądanych objawów czy przykrych dolegliwości (na przykład biegunki). Zawsze w sytuacji wątpliwości warto zapytać lekarza i dawkować olej zgodnie z zaleceniami.

Olejek z rokitnika może być także stosowany, jako preparat do smarowania chorych okolic ciała, na przykład odbytu przy hemoroidach. Najczęściej smarujemy takie miejsca dwa razy dziennie. Dawkowanie oleju do płukania (najczęściej gardła) powinno być zabiegiem przeprowadzanym 2-3 razy dziennie.

Olej z rokitnika w kapsułkach powinien być dawkowany zgodnie z zaleceniami producenta. Najczęściej wskazywanym sposobem użycia jest przyjmowanie do 4 kapsułek dziennie.

Taka dawka zalecana jest dorosłym i dzieciom powyżej 12 roku życia. Większość producentów preparatu nie przewiduje możliwości stosowania u dzieci poniżej 3 roku życia.     

Jak długo można stosować olej z rokitnika? Stosowanie tego oleju powinno trwać maksymalnie do 4 tygodni. Po tym czasie dobrze jest zrobić przerwę.

Jak zrobić olej z rokitnika? 

Olej z owoców rokitnika można zrobić samodzielnie w domu. Sposób przygotowania jest bardzo prosty i nie wymaga specjalnych produktów czy urządzeń.

Warto sprawdzić ten prosty sposób i korzystać z dobrodziejstw rokitnika do wzmocnienia i ochrony organizmu.

Przepisy na olej z rokitnika

Jak zrobić olej z rokitnika? Do przygotowania wartościowego oleju potrzebne są świeże i dojrzałe owoce rokitnika. Po oddzieleniu od gałązek należy je dokładnie umyć, a następnie wytłoczyć delikatnie sok z owoców - można w tym celu przetrzeć owoce przez sitko, można także użyć sokowirówki lub zmiksować mikserem.

Dobrze jest używać tylko plastikowych lub drewnianych elementów i naczyń, aby zachować jak największe wartości z owoców, które maleją w kontakcie z metalowymi przedmiotami.

Wyciśnięty sok wlać do plastikowego naczynia, dość szerokiego i płytkiego, aby pokrywał dno do 5-6 centymetrów. Tak przygotowany olej z miąższu rokitnika pozostawić w chłodnym i ciemnym miejscu na dzień, aby całość soku podzieliła się na warstwy.

Olej, który jest zdecydowanie lżejszy wypływa na powierzchnię. Wystarczy już go tylko zebrać łyżką i przelać do ciemnego szkła. Tak przygotowany preparat należy przechowywać w lodówce. Maksymalny okres zużycia to 6 miesięcy.

Olej można również innym sposobem. Jakim? Pół kilograma świeżych owoców rokitnika należy umyć, rozłożyć na blasze do pieczenia i delikatnie wysuszyć w piekarniku. Ten proces należy wykonać bardzo starannie, aby nie doprowadzić do spalenia owoców.

Po wysuszeniu owoce zmiażdżyć tak, aby konsystencją przypominały mąkę. Niektóre osoby wykorzystują do tego najprostszy młynek do kawy. Tak przygotowany proszek przesypać do słoika i zalać podgrzaną oliwą z oliwek lub olejem w proporcji 2:3.

Słoik należy szczelnie zamknąć i pozostawić w ciemnym miejscu na tydzień, od czasu do czasu mieszając. Po tym czasie przecedzić miksturę przez gazę, nawet kilka razy, aby uzyskać olej o stężeniu nawet do 35 proc. 

Olej z nasion rokitnika przybiera postać gęstej ciemnoczerwonej cieczy o charakterystycznym zapachu. Same nasiona zawierają już do 20 proc. oleju, zatem jest to roślina idealna do przerobienia na olej tak skutecznie wzmacniający nasz organizm.

Cena oleju z rokitnika. Gdzie kupić?

Cena oleju z rokitnika zależy od pojemności produktu i jego postaci. Olej w formie płynnej średnio kosztuje 35-70 zł za 100 ml. Cena uzależniona jest od składu.

Najdroższy jest olej tłoczony z pulpy owocowej, czyli z połączonego miąższu z owocami. Najtańsze są oleje wytłaczane z samych nasion. W postaci kapsułek olej rokitnikowy można kupić w cenie 20-30 zł za 100 kapsułek.

Gdzie można kupić olej z rokitnika? Produkt ten dostępny jest w aptekach (stacjonarnych i internetowych), drogeriach i sklepach zielarskich.

Czytaj również

Bibliografia

  • P. Malinowska, B. Olas „Rokitnik - roślina wartościowa dla zdrowia”, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego, KOSMOS Problemy Nauk Biologicznych, tom 65, 2016, nr 2(311), str. 285-292
  • K. Ulanowska, B. Skalski, B. Olas „Rokitnik zwyczajny, jako źródło związków o aktywności przeciwnowotworowej i radioprotekcyjnej”, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego, Postępy Hig Med Dosw (online), 2018; 72: 240-252 e-ISSN 1732-2693
  • J. Surmiński „Występowanie i właściwości rokitnika zwyczajnego”, SYLWAN nr 4, 68-74, 2008
  • L. Resich-Kozieł, K. Niemyska, Awans-Med., ul. Klonowa 53A, 25-553 Kielce i Wydział Rehabilitacji, Katedra Dietetyki, Wyższa Szkoła Rehabilitacji w Warszawie „Zastosowanie oleju z rokitnika w kosmetologii”, Kosmetologia Estetyczna, 2/2020/vol. 9
  • 5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie gatunkowej ochrony roślin.
Jolanta Woźniak
Artykuł napisany przez
Jolanta Woźniak
Absolwentka Prawa na Uniwersytecie Łódzkim. Pierwsze doświadczenie zawodowe zdobywała, jako pracownik Działu Penitencjarnego i Organizacyjno-Prawnego w Areszcie Śledczym w Łodzi. Od 2004 roku Zastępca Prezesa i Członek Zarządu w Miejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Od kilku lat copywriterka, głównie w tematyce prawnej, ale i medycznej i parentingowej. Prywatnie miłośniczka dobrego kina.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Olejki
Olej z czarnuszki - właściwości i przeciwwskazania. Na co pomaga?
Nasiona i olej z rośliny czarnuszki
Olej rycynowy - działanie przeczyszczające i przeciwbólowe. Kiedy i jak stosować?
Olej rycynowy w leczeniu
Olej z rokitnika - poznaj jego właściwości i sprawdź, jakie ma dawkowanie
Pomarańczowe owoce rokitnika
Podobne artykuły
Zywokost
Olejek żywokostowy - działanie, zastosowanie i cena. Na co pomaga?
Olejek kamforowy
Jak stosować olejek kamforowy do ucha?
Olej lniany na drewnianej desce z ziarnami siemienia lnianego
Olej lniany - właściwości, zastosowanie i skutki uboczne. Kiedy pić i jak stosować?
Ostropest
Olej z ostropestu - właściwości, przeciwwskazania i opinie. Jak długo stosować?
Dynia i olej z pestek dyni
Olej z pestek dyni - właściwości i przeciwwskazania. Na co pomaga?

Reklama


1/3 kobiet ma niedobór tego pierwiastka 😲
Sprawdź powód!