Refluks przełyku (choroba refluksowa przełyku) - przyczyny, leczenie

Choroba refluksowa przełyku to przewlekła choroba, która polega na zarzucaniu treści żołądkowej do przełyku, co prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia.

Spis treści

Choroba refluksowa przełyku (ang. gastroesophageal reflux disease, GERD) jest definiowana jako obecność objawów lub uszkodzenia błony śluzowej przełyku, wtórnie do zarzucania treści żołądkowej do przełyku. Częstotliwość występowania choroby wzrasta wraz z wiekiem, szacuje się, że nawet ok. 10% społeczeństwa może mieć objawy charakterystyczne dla GERD. Choroba refluksowa przełyku jest chorobą przewlekłą. Wielu pacjentów wymaga wieloletniego leczenia.

Co to jest LES?

LES (lower esophageal sphincter, dolny zwieracz przełyku) jest obszarem w dolnym odcinku przełyku o wzmożonym ciśnieniu, które zabezpiecza przed przedostawaniem się treści żołądkowej do przełyku. Nie jest to żaden dodatkowy mięsień, budowa ściany przełyku w tym miejscu nie wykazuje żadnych różnic w porównaniu z innymi fragmentami przełyku. Do rozluźnienia LES dochodzi podczas połykania – kiedy kęs pokarmowy razem z falą perystaltyczną dociera właśnie do tego odcinka. Drugą fizjologiczną sytuacją, w której dochodzi do okresowego, krótkotrwałego rozluźnienia, jest usuwanie nadmiaru powietrza połkniętego podczas jedzenia lub picia. Na napięcie LES wpływa wiele czynników, m.in. hormony, w tym hormony przewodu pokarmowego.

Przed zarzucaniem treści żołądkowej niejako na straży szczelności wpustu stoi:

  • anatomia żołądka tworząca odpowiedni kąt pomiędzy wpustem a dnem żołądka,
  • odnogi przepony, pomiędzy którymi przechodzi przełyk,
  • różnica ciśnień pomiędzy żołądkiem a przełykiem.

W obrębie przełyku, podobnie jak w jelitach, występuje perystaltyka: skurcze ściany powodujące przesuwanie pokarmu. W przełyku odbywają się dwa rodzaje takich ruchów: perystaltyka pierwotna związana z aktem połykania oraz wtórna, która ma na celu usunięcie resztek pokarmu pozostałych w przełyku lub zarzuconej treści żołądkowej. Dzięki perystaltyce możliwe jest połykanie podczas leżenia, stania na głowie lub w stanie nieważkości.

Choroba refluksowa przełyku - przyczyny

Podstawową przyczynę rozwoju choroby refluksowej przełyku stanowią czynniki sprzyjające przedostawaniu się treści żołądkowej do przełyku, jak np.:

  • zmniejszenie napięcia dolnego zwieracza przełyku (LES),
  • problemy z opróżnianiem żołądka, w
  • ysokie ciśnienie w jamie brzusznej (np. podczas otyłości, ciąży).

Ekspozycja błony śluzowej na kwaśną treść żołądkową powoduje jej uszkodzenie i powstanie stanu zapalnego. Poza kwaśną treścią możliwe jest także zarzucanie treści żółciowej, jeżeli niesprawnie działa odźwiernik – połączenie pomiędzy żołądkiem a dwunastnicą.

Jako czynniki ryzyka należy wymienić te sytuacje, które powodują zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego,  jak:

  • choroby ogólnoustrojowe (twardzina układowa, cukrzyca, zaburzenia neurologiczne wtórnie do nadużywania alkoholu, zaburzenia hormonalne);
  • stany prowadzące do zmniejszenia napięcia LES: ciąża, niektóre leki (np. doustna antykoncepcja);
  • dieta bogata w tłuszcze; obfite posiłki,
  • otyłość czy przepuklina rozworu przełykowego.
  • Ponad 80% kobiet ciężarnych ma problemy ze zgagą oraz chorobą refleksową przełyku – związane jest to z działaniem hormonów (progesteron) i uciskiem przez rozwijający się płód.

Reklama

Choroba refluksowa przełyku - objawy

Choroba refluksowa przełyku może przebiegać z różnym nasileniem: od braku objawów, gdzie zmiany w przełyku są stwierdzane przypadkowo podczas endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego wykonywanej z innych wskazań, przez nietypowe objawy spoza przełyku, aż po klasyczne – typowe objawy przełykowe.

Objawy przełykowe

Objawy przełykowe obejmują uczucie zgagi, której doświadczył praktycznie każdy – zamostkowego pieczenia, czasami z posmakiem kwaśnej (rzadziej gorzkiej) treści w jamie ustnej oraz pustym odbijaniem. Objawy nasilają się po obfitych i/lub tłustych posiłkach, w pozycji leżącej, podczas wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej: ciąży, kaszlu lub wypróżnień.

Objawy pozaprzełykowe

Objawy pozaprzełykowe to :

  • chrypka, pojawiająca się głównie rano,
  • suchy kaszel,
  • świszczący oddech – nasilenie astmy,
  • bóle w klatce piersiowej.

Choroba refluksowa przełyku - wizyta u lekarza

Pilnej diagnostyki wymagają:

  • problemy z przełykaniem (dysfagia), które narastają w czasie (początkowo problemy z połykaniem pokarmów stałych, następnie półpłynnych i płynnych),
  • ból podczas przełykania (odynofagia),
  • utrata masy ciała,
  • narastające osłabienie,
  • niedokrwistość,
  • objawy krwawienia z przewodu pokarmowego – wymioty z domieszką świeżej krwi lub wymioty przypominające fusy kawy, smoliste stolce,
  • chrypka trwająca powyżej 3 tygodni.

Ból w klatce piersiowej zlokalizowany zamostkowo może być także pochodzenia sercowego (występuje m.in. w przebiegu zawału serca lub choroby niedokrwiennej serca), dlatego w tym przypadku konieczna jest pilna interwencja lekarska – telefon Pogotowia Ratunkowego 999 lub 112.

Mimo, iż zgaga jest dość powszechną dolegliwością, w przypadku nasilonych dolegliwości i braku skuteczności doraźnego łagodzenia pacjenci poszukują pomocy lekarskiej. Jak zawsze podstawą wizyty u lekarza jest dobrze i dokładnie zebrany wywiad oraz badanie fizykalne, co przybliża do postawienia prawidłowej diagnozy.

Należy się zastanowić:

  • od kiedy pojawiają się dolegliwości;
  • czy doszło do nasilenia problemu;
  • co wyzwala, a co łagodzi zgagę;
  • czy występują bóle zamostkowe lub bóle brzucha (jeśli tak, to w jakiej lokalizacji);
  • czy poza zgagą występują nudności, wymioty?

Lekarz zadaje także pytanie o dolegliwości ze strony innych narządów, jak chrypka, kaszel oraz inne, niepokojące dolegliwości typu:

  • osłabienie,
  • utrata masy ciała (mniej więcej od kiedy następuje, ile kg),
  • wymioty z domieszką świeżej krwi lub „fusów od kawy”,
  • smoliste (czarne jak smoła, ciągnąc się stolce).

Ważne jest także pytanie o to, czy ktoś w rodzinie chorował na choroby przewodu pokarmowego, w tym nowotwory.

W badaniu fizykalnym lekarz określa ogólny stan chorego oraz obecność odchyleń, jak np. bolesność podczas badania w jamie brzusznej czy obecność patologicznych objawów.

Choroba refluksowa przełyku - badania

Pomiar pH

Diagnostyka obejmuje pomiar pH w przełyku podczas 24-godzinnej pHmetrii. Badanie polega na umieszczeniu czujnika pH w przełyku, który mierzy kwaśność oraz pozwala na wykazanie zależności objawów od zmian pH.

Manometria

Manometria – czyli pomiar ciśnienia – pozwala na prawidłowe umieszczenie czujnika pH oraz może wykazać obniżone ciśnienie w dolnej części przełyku. Metoda ta jest także przydatna przy wyborze typu zabiegu operacyjnego.

Endoskopia (gastroskopia)

Uwidocznienie zmian zapalnych w obrębie błony śluzowej jest możliwe dzięki endoskopii – gastroskopii lub ezofagoskopii, dodatkowo podczas badania można pobrać wycinki do badań mikroskopowych. Dzięki możliwości nagrania badania (np. na kasetę video) lub zrobienia zdjęć – badania są porównywalne, co jest istotne w kontrolnie powtarzanych endoskopiach.

Natomiast badanie rentgenowskie z użyciem kontrastu pozwala na uwidocznienie zwężeń, poszerzeń czy owrzodzeń w obrębie przełyku.

Wskazania do wykonania gastroskopii obejmują:

  • objawy krwawienia z przewodu pokarmowego
  • zaburzenia połykania
  • ból podczas połykania
  • bóle brzucha
  • objawy dyskomfortu, nudności, nadmiernej pełności w żołądku (powyżej 2-3 miesięcy)
  • podejrzenie zmian nowotworowych, zwężeń, choroby wrzodowej, choroby trzewnej,
  • kontrola: w przełyku Barreta, po leczeniu wrzodu żołądka.

Badanie wykonuje się na czczo (pacjent nic nie je, ani nie pije przed badaniem), ostatni lekki posiłek w dniu poprzedzającym badanie. Pacjentowi leżącemu na lewym boku zakłada się specjalny ustnik, przez który wprowadzany jest endoskop. Badanie to umożliwia obejrzenie błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego, zrobienie zdjęć, pobranie wycinków do oceny pod mikroskopem. Możliwe jest także tamowanie krwawień czy rozszerzanie zwężeń. W przypadku objawów krwawienia z przewodu pokarmowego konieczne jest badanie per rectum (badanie przez odbyt, popularnie nazywane badaniem kiszki stolcowej).

Choroba refluksowa przełyku - leczenie

Leczenie choroby refluksowej przełyku obejmuje działania niefarmakologiczne, wprowadzenie leków, zaś ostatnim etapem przy nieskuteczności leczenia zachowawczego jest leczenie operacyjne.

Leczenie niefarmakologiczne

Leczenie niefarmakologiczne ma na celu wyeliminowanie sytuacji sprzyjających powstawaniu refluksowi:

  • regularne posiłki,
  • mniejsze, nieobfite posiłki,
  • spożywanie posiłków w spokoju, bez pośpiechu, dokładne przeżuwanie,
  • dieta z wyeliminowaniem tłustych, smażonych, ciężkostrawnych pokarmów,
  • unikanie wina (alkoholu), napoi gazowanych,
  • sen z uniesioną głową (np. na poduszce),
  • ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem,
  • unikanie zaparć,
  • unikanie wysiłku fizycznego zaraz po posiłkach,
  • podnoszenie ciężarów z pozycji kucającej, bez pochylania tułowia,
  • redukcja masy ciała u osób z nadwagą i otyłością.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne ma na celu zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego, a tym samym zmniejszenie szans na wytworzenie stanu zapalnego. Stosuje się leki zobojętniające na bazie glinu, magnezu lub soli alginowych (leki powszechnie reklamowane, dostępne bez recepty).

Kolejne leki to substancje hamujące wydzielanie kwasu solnego:

  • blokery receptora H2 jak ranitydyna,
  • famotydyna,
  • cimetydyna
  • blokery pompy protonowej (IPP): omeprazol, lanzoprazol, pantoprazol i inne.

Większość z tych leków jest dostępna na receptę. Z innych leków (dostępnych tylko na receptę) stosowane są leki prokinetyczne, przyspieszające opróżnianie żołądka.

Leczenie operacyjne

W przypadku braku skuteczności leczenia, mimo stosowanych dużych dawek leków, ostatnim etapem jest leczenie operacyjne polegające na wytworzeniu „kołnierza” uszczelniającego wpust żołądka. „Kołnierz” wytwarzany jest z fragmentu żołądka. Najpopularniejsza metoda to fundoplikacja sposobem Nissena. Zabieg jest wykonywany metodą laparoskopową lub z dostępu przez otwarty brzuch.

Ciężkie postacie refluksowego zapalenia przełyku oraz powikłania tej choroby wymagają stałej kontroli lekarskiej: powtarzania badań endoskopowych i wycinków tkanki, która jest oceniania pod mikroskopem.

Choroba ma przebieg przewlekły, charakter dolegliwości jest zróżnicowany, od braku objawów po objawy znacznie dokuczające. Czasami konieczne jest uporczywe, długotrwałe leczenie, nawet przez całe życie. Osoby z powikłaniami lub ciężką postacią choroby muszą pozostawać pod stałą kontrolą gastroenterologiczną. Zapobieganie jest podobne jak w przypadku leczenia niefarmakologicznego: polega na modyfikacji przyzwyczajeń dietetycznych i trybu życia.

Leczenie domowe obejmuje minimalizację czynników sprzyjających zarzucaniu treści pokarmowej do przełyku, jak np.:

  • Modyfikacja diety,
  • Unikanie jedzenia dużych porcji,
  • Jedzenia w pośpiechu, pochłaniania posiłków bez gryzienia.
  • Konieczne jest uniesienie głowy podczas spania.
  • Należy także unikać pozycji leżącej bezpośrednio po posiłkach.
  • W przypadku otyłości warto dążyć do zmniejszenia wagi,
  • Przy nasileniu dolegliwości podczas wypróżnień – unikajmy zaparć (np. przez odpowiednią dietę, aktywność fizyczną).

Choroba refluksowa przełyku - powikłania

W przebiegu długoletniej choroby refluksowej przełyku możliwe jest rozwinięcie powikłań: przełyku Barreta oraz zwężenia przełyku.

  1. Przełyk Barreta polega na zmianie komórek pokrywających błonę śluzową przełyku z komórek płaskich na walcowate. Stan ten zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu przełyku.
  2. Zwężenie przełyku rozwija się wtórnie do tworzenia blizn, jakie powstają w procesie gojenia się zmian zapalnych. Zmniejszające się światło przełyku powoduje trudności w połykaniu początkowo pokarmów stałych, z czasem trudności pojawiają się podczas spożywania płynów.

Bibliografia

  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków,2005
  • Konturek S.,Fizjologia człowieka t.V Układ trawienny i wydzielanie wewnętrzne,wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego,Kraków,2000
  • Travis S. ,Tylor R., Misiewicz J.,Gastroenterologia praktyczna,alpha- medica press,Bielsko Biała,2001

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

<-- popup -->