Osutka: co to jest i jak wygląda? Rodzaje, objawy i leczenie

Osutka jest zmianą w obrębie skóry i błon śluzowych, wywołaną przez czynniki zewnętrzne – głównie leki miejscowe i ogólne, ale także wirusy. Sprawdź, jakie są rodzaje osutek polekowych oraz jak się objawiają.
Młoda kobieta z osutką na ręce
źrodło:123RF
Spis treści

Co to jest osutka? 

Osutka to określenie na zmiany w obrębie skóry i błon śluzowych, będące reakcją organizmu na stosowane leki, zarówno miejscowe, jak i ogólne. Cechuje się bardzo dużą różnorodnością objawów klinicznych. To, jaką przybiorze postać, zależy od właściwości farmakologicznych konkretnego leku, a także indywidualnych predyspozycji organizmu (reakcji immunologicznych i nieimmunologicznych). 

Osutki polekowe są częstym objawem niepożądanym po zażyciu leków u pacjentów hospitalizowanych. Szacuje się, że występują u 15-30 proc. chorych przebywających na oddziałach szpitalnych. Z ich powodu pacjenci są także przyjmowani do szpitali. Częstość tego zjawiska ocenia się na 0,2-29,3 proc. 

Osutki – rodzaje i objawy 

Osutki można klasyfikować pod względem różnorodnych kryteriów. Jeżeli chodzi o objawy kliniczne, mogą one przybierać postać niemal wszystkich rodzajów wykwitów skórnych – od bąbli pokrzywkowych, poprzez zmiany barwnikowe, na martwiczych kończąc. Taka różnorodność sprawia, że przysparzają one lekarzom trudności diagnostycznych. Procesu diagnostycznego nie ułatwia fakt, że ten sam lek może wywołać u dwóch pacjentów różne rodzaje osutek, podczas gdy różne środki farmaceutyczne mogą spowodować takie same reakcje skórne. 

W literaturze medycznej wymienia się następujące rodzaje osutek polekowych (klasyfikacja ze względu na objawy kliniczne):

  • plamica małopłytkowa objawowa, nazywana osutką plamistą– charakteryzuje się wynaczynieniami do skóry, tkanki podskórnej i błon śluzowych. Występuje najczęściej po zażyciu sulfonamidów, salicylanów, chloramfenikolu i pochodnych kwasu fenylobarbiturowego;
  • plamica hiperergiczna i alergiczne lub leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, inaczej osutka plamisto-grudkowa lub plamisto-pęcherzowa- charakteryzuje się występowaniem nie tylko wykwitów krwotocznych, a także różnopostaciowych – grudkowych czy pęcherzowych. Tworzy się zwykle na skutek preparatów przeciwbakteryjnych (głównie antybiotyków beta-laktamowych);
  • plamica Henocha-Schoenleina – poza wykwitami skórnych u chorych występują zmiany nerkowe;
  • rumień wysiękowy wielopostaciowy – po zażyciu leków na skórze obserwuje się obrzękowe, sinoczerwone, dobrze odgraniczone ogniska rumieniowe. Do leków wyzwalających zaliczają się sulfonamidy, antybiotyki, leki przeciwmalaryczne i przeciwpadaczkowe, NLPZ oraz barbiturany. W obrębie rumienia wielopostaciowego wyróżnia się postać łagodną i ciężką (m.in. toksyczną nekrolizę naskórka);
  • rumień guzowaty – charakteryzuje się występowaniem zapalnych, bolesnych guzków. Powstaje zwykle po zażyciu sulfonamidów, salicylanów, gestagenów;
  • rumień trwały – cechuje się występowaniem brunatnych, dobrze odgraniczonych, zwykle pojedynczych ognisk rumieniowych. Najczęściej jego źródłem są barbiturany;
  • rumień obrączkowaty-odśrodkowy – występowanie licznych, obrączkowatych, rumieniowych wykwitów skórnych po zażyciu penicyliny, salicylanów, cymetydyny, witaminy K;
  • pokrzywka, inaczej osutka pokrzywkowa– na skórze pojawiają się swędzące, wypukłe bąble pokrzywkowe o różnej wielkości i rozmaitych kształtach, zwykle po zażyciu antybiotyków, a także leków przeciwzapalnych i inhibitorów konwertazy angiotensynowej;
  • obrzęk naczynioruchowy – to odmiana nieswędzącej pokrzywki z charakterystycznymi zmianami obrzękowymi, obejmująca tkankę podskórną lub znajdującą się głębiej skórę właściwą;
  • alergiczny wyprysk kontaktowy – charakteryzuje się występowaniem egzemy, która przebiega czteroetapowo – najpierw na skórze pojawia się rumień, potem grudki, następnie pęcherze z wysiękiem i strupki. Wyzwalają ją leki, na które pacjent jest uczulony;
  • wielopostaciowe osutki świetlne– powstają przy współudziale dwóch czynników wyzwalających – leków oraz promieniowania UV i mogą przybrać postać reakcji fotoalergicznej (przy udziale mechanizmów nadwrażliwości układu immunologicznego) lub fototoksycznej (bez udziału mechanizmów immunologicznych). Wśród leków wyzwalających wymienia się preparaty miejscowe (maści, kosmetyki) oraz ogólne (głównie sulfonamidy, leki przeciwpadaczkowe);
  • porfiria skórna późna – na skórze powstają pęcherze i przebarwienia na skutek czynników uszkadzających wątrobę – alkoholu, barbituranów, estrogenów, leków psychotropowych;
  • osutka liszajowata– na skórze pojawia się liszaj płaski po zażyciu leków przeciwmalarycznych, tiazydów, fenotiazyny, furosemidu;
  • osutka trądzikopodobna – to zmiany skórne przypominające trądzik pospolity, zazwyczaj jest to osutka grudkowa, krostkowa lub grudkowo-krostkowa. Wykwity powstają na skutek zażycia sterydów anabolicznych, środków antykoncepcyjnych, kortykosteroidów oraz barbituranów;
  • przebarwienia i odbarwienia skóry, powstające najczęściej na skutek leczenia minocykliną, amiodaronem, lekami przeciwmalarycznymi. 

Osutka wirusowa

Osutki mogą być nie tylko reakcją organizmu na leki, ale także na zakażenia wirusowe. Osutka wirusowa zazwyczaj przybiera postać rumienia wysiękowego wielopostaciowego, a źródłem zakażenia są najczęściej wirusy z rodziny Herpes,powodujące opryszczki. 

Osutka opryszczkowa objawia się występowaniem pęcherzyków zapalnych, wypełnionych płynem surowiczym, które przeistaczają się w nadżerki, a następnie strupki. 

Czytaj też:

Czytaj również

Bibliografia

  • Magdalena Czarnecka-Operacz, Paweł Silny, Osutki polekowe, Alergia Astma Immunologia 2000, 5(3), 165-174.
  • Magdalena Kiedrowicz, Anna Kacalak-Rzepka, Stanisława Bielecka-Grzela, Romuald Maleszka, Miejsce leków przeciwmalarycznych we współczesnej terapii dermatologicznej, Annales Academiae Medicae Stetinensis Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie 2011, 57, 1, 38–44.
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Przebarwienia na nogach: jak usunąć? Brązowe i czerwone
Usuwanie przebarwień: laserem, kwasami i kremem. Sposoby
Kaszak - rozpoznanie, przyczyny powstawania. Jak usunąć?
Dlaczego dłonie puchną? Poznaj przyczyny i zapobieganie
Znamiona na skórze - czerwone, czarne. Rodzaje
Nadpotliwość - leczenie i przyczyny nadpotliwości

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Co pyli w lipcu 2021?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?
Udar słoneczny - ile trwa, objawy udaru cieplnego?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie. Jaka jest norma?
Jaką dietę stosować podczas chemioterapii? Sprawdzamy!

Reklama